De groeipijnen van de Belgische wijnen

‘Wijnbouw heeft soms een romantisch imago, maar het is een van de meest technische beroepen in de agrosector’, zegt wijnauteur Peter Doomen. ©Debby Termonia

De Belgische wijnen scheren steeds hogere toppen. Maar nog niet alle wijnbouwers kunnen dat omzetten in klinkende munt. Een financiële doorlichting van ’s lands topdomeinen.

Aan superlatieven geen gebrek in de Belgische wijnsector. De oogst van 2018 lijkt een ‘grand cru’ waardig. Nu al wordt gerekend op een verkoop van 1,2 miljoen flessen, het grootste aantal ooit. Voor de 130 wijnbouwers die ons land rijk is, zou dat een zegen moeten zijn. Maar de werkelijkheid is anders. De helft van de absolute top in ons land draait rode cijfers of lijdt al jaren verlies. Dat blijkt uit onderzoek van De Tijd. Hoewel de wijnproductie hier in tien jaar is vervijfvoudigd, heeft dat de domeinen niet financieel gezonder gemaakt. In de top twintig van de grootste Belgische spelers zitten er minstens negen met een te lage buffer om economische schokken op te vangen. Bij twee is het eigen vermogen zelfs negatief (zie tabel).

©Mediafin

Opvallende rode lantaarn is het wijnkasteel Genoels-Elderen, met zijn 22 hectare een van de grootste en oudste domeinen van België. Het domein worstelt in het boekjaar 2017 met een overgedragen verlies van 2,3 miljoen euro en een negatief eigen vermogen van 431.000 euro, hoewel het elk jaar 110.000 flessen produceert en meer dan 15.000 bezoekers ontvangt op het landgoed.

‘Het beeld is rooskleuriger dan het lijkt’, zegt Joyce van Rennes, die de wijngaard beheert. ‘We hebben geen schulden bij de banken en we beschikken over een enorme voorraad wijn die niet in de boeken staat gewaardeerd. De voorbije jaren zijn er ook heel veel wijnstokken bijgeplant. Dat vergt grote investeringen die pas over enkele jaren ten volle zullen renderen.’

Ook het wijndomein Haksberg uit Tielt-Winge is verlieslatend en heeft een negatief eigen vermogen. In 2012 werd de wijngaard, na zeven jaar leegstand door een faillissement, overgenomen door de Limburgse ondernemer Jos Rutten van de stokerij Konings-Smeet en zijn zakenpartner Rik Gielen. Ook daar duwden forse investeringen in het domein, dat nu geschikt is voor logies, feesten en allerlei evenementen, de cijfers in het rood.

Andere gevestigde namen die geen winst draaien, zijn Château Bon Baron uit Profondeville en Domaine du Chenoy uit de buurt van Namen. Het eerste domein van 17 hectare, gelegen aan de oevers van de Maas, is in handen van de Nederlandse Jeanette van der Steen en haar echtgenoot. Een fles wit, rood of crémant kost hier al gauw 20 euro of meer, maar profijt levert dat niet op. Het andere wordt beheerd door Philippe Grafé, een oud-wijnhandelaar die al 15 jaar zijn spaarcenten in kwaliteitswijn investeert. Deze maand werd hij bekroond tot Belgian Wine Personality of the Year. En toch was zijn domein de voorbije drie jaar verlieslatend.

Geen amateurs

Ook ervaren Belgische wijnmakers zoals Ward Six (Wijngoed Monteberg, 7 hectare, Dranouter), Filip Remue (Chant d’Eole, 9,5 hectare, Bergen) en Jean-François Baele (Ry d’Argent, 13,5 hectare, La Bruyere) hebben geen al te ruime financiële basis. Elk van die domeinen boekt wel winst, maar hun eigen vermogen bedraagt amper een vijfde van het balanstotaal. De rest zijn schulden.

De rode cijfers hoeven niet meteen dramatisch te zijn, reageert Peter Doomen, auteur van het naslagwerk ‘Wijn van eigen bodem’ en hoofdredacteur van het magazine Ken Wijn. ‘Dat heel wat wijnbouwers strategisch investeren, bewijst net de professionele aanpak van de sector. Wees gerust, wijnbouwers zijn geen amateurs. Ze hebben niet alleen kennis van druiven, terroir en vinificatiemethodes, maar ook van financiën.’

Dat er amper bedrijven over de kop gaan, bewijst volgens Doomen dat de Belgische wijnbouw robuust is. ‘Het is ook veelzeggend dat nieuwe gezichten in de Belgische wijnbouw meteen zwaar investeren én zich daarbij goed laten begeleiden. Wijnbouw heeft soms een romantisch imago, maar het is een van de meest technische beroepen in de agrosector. En die nieuwelingen beseffen dat je voor de start van een commercieel bedrijf ook het nodige kapitaal op tafel moet leggen.’

Doomen verwijst onder anderen naar de 62-jarige Urbain Vandeurzen, die zijn fortuin vergaarde met de KU Leuven-spin-off LMS, die hij in 2012 voor 700 miljoen euro van de hand deed. Vandeurzen kocht enkele jaren geleden een neoclassicistisch kasteel in het landelijke Linden, een deelgemeente van Lubbeek. Hij plantte er een wijngaard van 4,5 hectare, die hij wil uitbreiden tot 10 hectare. ‘Mijn doel is een premiumwijn op de markt te brengen die een hoog financieel rendement kan opleveren’, zegt hij.

In de huidige omstandigheden is wijnbouw in België niet economisch rendabel. Sterker nog, in feite is het waanzin om hier wijn te verbouwen.

Vandeurzen mikt op directe verkoop van zijn wijnen aan de gasten in zijn restaurant en wijnbistro en niet op een klassieke distributie via wijnverdelers. ‘Aan hen moet je al gauw de helft van je winstmarge afgeven. Een fles Grüner Veltliner Pure White Vandeurzen kost bij ons circa 45 euro. Dat zijn haalbare prijzen op een wijnkaart, niet via een wijnhandelaar.’

Afzonderlijke cijfers van zijn wijnactiviteiten zijn nog niet beschikbaar, maar Vandeurzen spreekt van een interessant verdienmodel. ‘Dit jaar was de oogst bijzonder goed. We haalden een volume van 35.000 flessen, viermaal zoveel als in 2017. Als alles verloopt zoals gepland, draaien we volgend jaar al break-even.’

‘De klimaatverandering speelt in ons voordeel’, zegt Vandeurzen. ‘In de zuidelijke landen zoals Spanje en Italië kampen ze met een teveel aan zonuren. Dat geeft te weinig zuren en te veel suikers, waardoor de wijn flets wordt en minder fraîcheur heeft.’ Hij is ervan overtuigd dat de wijnen in België het niveau kunnen halen van grote Franse wijnen. ‘Ten slotte ligt de Champagne maar 250 kilometer van Brussel, en nog eens 250 kilometer verder zitten we al in Bourgogne.’

Belgische topwijnen zoals Ruffus, Clos d’Opleeuw en Chardonnay Meerdael bewijzen dat al jaren, zeggen kenners. Het eerste domein, in 2002 opgestart door de Waalse wijnhandelaar Raymond Leroy samen met een speler uit de Champagne-streek, twee ondernemers en een landbouwer, is 23 hectare groot en ligt in Quévy, een kleine gemeente in de provincie Henegouwen. Met een eigen vermogen van 1,9 miljoen euro, goed voor de helft van het balanstotaal en voornamelijk opgebouwd uit winstreserves, oogt de wijnproducent financieel kerngezond.

Ook de wijngaard Clos d’Opleeuw van Peter Colemont uit Borgloon, amper 1 hectare groot, slaagt er al jaren in uitmuntende cijfers neer te zetten en kwaliteitsproducten op de markt te brengen die volgens ingewijden zonder blozen naast de grote bourgognes kunnen staan. Hetzelfde geldt voor Chardonnay Meerdael uit Oud-Heverlee, waar de 61-jarige Paul Vleminckx in België pionierde in mousserende wijn, vergelijkbaar met de bekendere huizen uit de Champagne.

Waanzin

Niet iedereen gaat echter mee in die hoeraberichten uit de Belgische wijnsector. ‘Mijn stelling is duidelijk’, zegt Ghislain Houben, professor economie aan de Universiteit Hasselt en al 16 jaar wijnbouwer op zijn domein Hoenshof in Borgloon. ‘In de huidige omstandigheden is wijnbouw in België niet economisch rendabel. Sterker nog, in feite is het waanzin om hier wijn te verbouwen.’

Champagne met laag carbon

Samen met de Franse familie Devavry, die al vier generaties eigenaar is van het champagnehuis Bertrand Vavry, is Urbain Vandeurzen medeeigenaar van Cuvée Carbon. ‘Een bijzonder project’, zegt hij. ‘We maken die champagne niet zelf. We kopen ze in bij grote wijnhuizen, bottelen ze en koppelen daar een intensieve marketing aan.’

Vorig jaar tekende Cuvée Carbon een contract met formule 1-eigenaar Liberty Media, waardoor de champagne de exclusieve leverancier werd voor het internationale racecircuit. ‘Het unieke van de flessen Carbon is dat ze voorzien zijn van een dunne laag carbon’, zegt Vandeurzen. ‘Voor een fles magnum wordt zo’n 3.000 dollar neergeteld. Het is kwaliteitswijn voor de betere doelgroep.’

Het contract met Liberty Media werd zonet met drie jaar verlengd. De deal is voor Vandeurzen het mooiste bewijs dat goede wijn, waar hij ook gemaakt wordt, als een hoogrenderend product overal ter wereld aan de man kan worden gebracht. ‘Ook voor Belgische wijn is dat mogelijk. Maar dan moet die zich richten op het absolute topsegment.’

Door de klimaatverandering zijn de seizoenen volgens hem vooral wispelturiger geworden. Een zachte winter gevolgd door een extreem nat voorjaar, zoals in 2016 en 2017, is moordend voor een noordelijk wijnland, vindt hij. Dat creëert een veel te onzeker verdienmodel.

Achter zijn huis op een helling van de vallei van de Herk heeft Houben, een specialist in kmo’s en horeca, 3,5 hectare wijnranken staan. Zijn domein is omgeven door Haspengouwse appelbomen, perelaars en kerselaars, maar heeft onder wijnkenners een naam als een klok. Vorig jaar werd Hoenshof gelauwerd als de beste Belgische wijn op de vakbeurs Megavino.

‘In België ligt de gemiddelde opbrengst voor een wijnboer op 3.500 liter per hectare, terwijl onze collega’s in Italië of Spanje gemiddeld 10.000 à 12.000 liter per hectare halen. Dat is drie keer zoveel als hier. Hoe wil je dan dat Belgische wijnen competitief zijn? Zoiets kan je alleen bereiken door je als kleine Belg in de absolute top van kwaliteitswijnen te nestelen, maar daar zijn ook alle topdomeinen uit het buitenland actief.’

In de sector wordt vaak de ‘regel van 10’ gehanteerd: je moet minstens 10 hectare hebben en tien jaar wachten om wijn voor 10 euro per fles te kunnen verkopen. ‘Voor veel Belgen is dat al vrij duur. Onderzoek wijst uit dat de gemiddelde consument in ons land bereid is 2,50 euro meer te betalen voor een Belgische wijn. Maar daarmee kom je er niet, want de gemiddelde prijs van buitenlandse wijn die hier wordt verkocht, bedraagt slechts 4 euro’, aldus Houben.

Van de circa 130 wijnbouwers in ons land werkt volgens hem slechts een tiental op voltijdse basis. ‘Al de rest is wijnbouwer in bijberoep en kan er in principe niet van leven.’ Iemand als Peter Colemont van Clos d’Opleeuw geeft ook opleiding en voert buitenlandse wijnen in om financieel rond te komen. Andere wijnmakers koppelen horeca- en verblijfsactiviteiten aan hun domein. Open VLD-politicus Rik Daems liet zijn wijngoed Vinobelga zelfs uitbouwen tot een toeristisch bezoekerscentrum van het Hageland.

Een ondernemer als Vandeurzen kan wel leven van zijn domein omdat hij eerder al fortuin maakte. Hetzelfde geldt voor de Nederlander Van Rennes, de oprichter van Genoels-Elderen, die eind jaren 80 zijn groothandel in horeca-artikelen verkocht en het geld in Limburgse wijn investeerde. Of voor Vleminckx, die in 1994 met Chardonnay Meerdael van start kon gaan nadat zijn familiebedrijf in mosterd en mayonaise was overgenomen door Vandemoortele.

Ook Houben kan niet van zijn wijndomein leven. Hij noemt het een uit de hand gelopen hobby. ‘In mijn hart ben ik een wijnbouwer, maar voor mijn broodwinning ben ik professor economie.’ Dat een hobbyist erin slaagt een regionale wijn uit Haspengouw voor een deftige prijs - 12,50 euro voor de witte wijn en 13,50 euro voor de rode wijn - op de markt te brengen doet de fruitboeren uit Borgloon vreemd opkijken. ‘Maar ik haal nog geen break-even. Daarvoor is wijn maken te kapitaalintensief.’

Pionier Vleminckx, die al jaren voorzitter is van de vzw Belgische wijnbouwers, de koepelvereniging van de sector, geeft toe dat hij nooit met wijn maken zou zijn begonnen zonder de verkoop van zijn familiezaak. ‘Je moet een zeker vermogen hebben. De banken stonden niet te springen om me te helpen.’ Volgens hem hebben sommige collega’s wel te grote voorraden in hun kelders. ‘Ze hebben zich te ver gewaagd in investeringen en voelen zich nu gedwongen die volumes tegen lagere prijzen op de markt te brengen.’

Vleminckx vindt dat de Belgische wijndrinker wel wat chauvinistischer mag zijn. Proeven is de boodschap, merkt Doomen op. ‘Belgische wijnen hebben soms de perceptie duur te zijn. Maar bij blindtesten blijkt keer op keer dat ze hun geld waard zijn’.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n