reportage

Hier groeit vis van eigen kweek

Stijn Van Hoestenberghe: ‘Het voorbije jaar was een rollercoaster. Ik had het slopende leven van een startende ondernemer toch wat onderschat.' ©Thomas De Boever

De eerste duurzaam gekweekte Belgische vis is klaar om ons bord te veroveren. Van doctor tot visboer: voor Stijn Van Hoestenberghe gaat een droom in vervulling. ‘We willen impact met deze vis.’

In de velden van Kruishoutem, achter een reeks tomatenserres, doemt Aqua4C op, de gloednieuwe viskwekerij van de bioloog Stijn Van Hoestenberghe. Een droom in een witte doos, lijkt het. In deze hypermoderne fabriek groeit de omegabaars, de eerste duurzame Belgische kweekvis. Na een jaar bouwen staat de installatie op punt. De eerste ladingen van eigen kweek werden de voorbije maanden in een proeffase verkocht aan enkele vishandels en restaurants. Vanaf nu wordt het serieus. Aqua4C wil 200 ton vis per jaar verkopen. De eerste commerciële omegabaars werd gisteren officieel geproefd door minister van Landbouw Joke Schauvlieghe (CD&V).

Natuurlijk wil ik hier geld mee verdienen. Maar ik wil vooral ook een klein beetje de wereld veranderen.

Het is geen toeval dat de minister de kwekerij opent. Voor Vlaanderen is dit project iets om mee uit te pakken. Aquacultuur heeft geen al te best imago. We associëren het met goedkope en eerder smaakloze tilapia of pangasius uit de vervuilde Vietnamese Mekongdelta. Of met gekweekte Noorse zalm die vol antibiotica zit. Voor één kilogram kweekvis is gemiddeld drie kilo wilde vis nodig.

‘Dat moest anders’, zegt Van Hoestenberghe. Het verhaal van de omegabaars - de kweker doopte zijn variant van de oorspronkelijk Australische jadebaars zo omdat hij vol omega 3-vetzuren zit - begon uit verontwaardiging. De bioloog werkte na zijn studies enkele jaren in scampikwekerijen op de Seychellen, en nadien in een Vlaams visvoederbedrijf. Hij is ook een fervent duiker. Hij zag hoe verwoestend kweekvissen waren voor het milieu. ‘Binnen afzienbare tijd eet de wereldbevolking meer gekweekte dan wilde vis. Als we dat proces niet duurzamer maken, is de impact op de wereldzeeën niet te overzien.’

©Thomas De Boever

Uniek in de wereld

De bioloog dook opnieuw het labo in en ging tijdens een doctoraatsstudie aan de KU Leuven op zoek: eerst naar een vis die zich gemakkelijk in een gesloten circuit laat kweken, vervolgens naar de ideale vegetarische voeding voor die vis. Met die voeding staat of valt de duurzaamheid van de vis.

Geboren in Jabbeke (36), woont in Gent.

Studeerde biologie aan de KU Leuven.

Werkte na zijn studies op de Seychellen, als adviseur voor grote scampikwekerijen. Terug in België werkte hij drie jaar voor een visvoederbedrijf.

Verontwaardigd over het verwoestende karakter van traditionele kweekvis trok hij weer naar de universiteit, waar hij in een doctoraat de duurzame omegabaars op punt stelde.

Bouwde vorig jaar, na zes jaar studie, een kwekerij. Die is nu officieel geopend.

Van Hoestenberghe laat ons proeven van een korreltje: het bevat algen, tarwe, plantaardige olie en soja. De samenstelling en de verdeling daarvan over de bassins moet precies goed zitten. Dat bepaalt de smaak van de vis en de efficiëntie van het hele proces. Hij glimlacht. ‘We zijn uitgekomen op 1,5 kilogram voeder per kilogram geproduceerde vis. Dat is ongelooflijk scherp. Veel meer mocht het niet zijn, of de vis was niet meer rendabel. Een vis opkweken met plantaardig voedsel kost sowieso meer dan met visolie of vismeel.’

Op termijn wil Van Hoestenberghe de soja, die van buiten Europa komt, vervangen door lokaal geproduceerd insectenmeel of quinoa. Dan is de vis honderd procent Belgisch. Het blijft work in progress.

We stappen naar buiten. Wat verderop zien we de serres van Tomato Masters, een van de grootste Belgische tomatenkwekerijen. ‘Wij gebruiken hun restwarmte en het regenwater dat van de serres afloopt. In ruil krijgen zij van ons binnenkort gefilterd afvalwater uit onze bassins, dat nog vol meststoffen zit. De leiding daarvoor gaan we volgend jaar bouwen.’ Die samenwerking tussen een groenteteler en een viskweker is uniek in de wereld. Voorlopig doet niemand zoiets op grote schaal, omdat de uitwisseling nogal wat investeringen vergt. ‘Maar het potentieel van aquaponics - vis in combinatie met groenteteelt - is enorm. Hier zit toekomst in.’

  • 4 miljoen euro: was nodig om de kwekerij Aqua4C operationeel te krijgen.
  • 200 ton: zoveel omegabaars moet de kwekerij op kruissnelheid jaarlijks produceren.
  • 1,5 kilogram: plantaardige voeding nodig voor 1 kilogram geproduceerde vis. De traditionele aquacultuur consumeert 3 kilogram wilde vis per kilogram kweekvis.
  • 50 liter: benodigd water per kilo omegabaars. Voor een kilo rundvlees is dat gemiddeld 15.000 liter.
  • 17 euro: voor die prijs wordt de vis gemiddeld verkocht in de vishandel.

Risicokapitaal

En toch. Aan de kweek van een vis die duurzaam, lekker én rendabel is voor commerciële kweek, ging uiteindelijk zes jaar studie en experimenteren vooraf. ‘Een goede vijf jaar geleden voerden we onze eerste vissen uit Australië in. Hun jongen hebben nu de leeftijd om zich voort te planten. De cyclus is rond, nu kunnen we op grote schaal produceren.’

©Thomas De Boever

Dat blijft een technologisch hoogstandje. Van het voederen tot het zuiveren van het water: alles gebeurt automatisch. Elke parameter in het proces moet op elk moment goed zitten, of een deel van de oogst gaat verloren. Dat zou een economische ramp betekenen.

In de kwekerij werd sinds de eerste spadesteek een jaar geleden 4 miljoen euro gepompt. De KU Leuven stapte in, net als KBC, Fortis, enkele privé-investeerders en businessangels die geloven in de toekomst van duurzame aquacultuur. Zo’n 25 partners in totaal. ‘Het blijft risicokapitaal’, zegt Van Hoestenberghe. ‘Nu komt de echte moeilijke stap: de vis verkocht krijgen.’

Is de consument klaar voor fabrieksvissen? ‘De Vlaming denkt bij vis nog steeds aan wilde vis. Kweekvis is minder sexy’, geeft Van Hoestenberghe toe. ‘Maar ik denk dat de tijd rijp is voor verandering. De mensen beseffen dat we met overbevissing onze zeeën om zeep helpen. Het verhaal van duurzaam en lokaal gekweekte voeding slaat aan. Dit kan een manier zijn om weer lekkere Belgische vis op het bord te krijgen.’

De jonge visboer slaagde er alvast in enkele bekende chefs mee te krijgen. Tv-kok Jeroen Meus wijdde een aflevering aan de omegabaars en noemde hem ‘een verrassende vis met karakter’. Toon Dierickx van het sterrenrestaurant Arenberg in Leuven hielp mee de smaak van de vis te verfijnen. De baars wordt voorlopig alleen verkocht aan vishandels en restaurants. ‘Voor supermarkten zijn we te klein. Het blijft een nicheproduct’, zegt de kweker.

Stijn Van Hoestenberghe: ‘Het voorbije jaar was een rollercoaster. Ik had het slopende leven van een startende ondernemer toch wat onderschat.' ©Thomas De Boever

Rollercoaster

De tijd is rijp voor verandering. Mensen beseffen dat duurzaam gekweekte vis een manier is om lekkere Belgische vis op het bord te krijgen.

Van Hoestenberghe gaat weer aan het werk tussen de grote bassins waarin zijn vissen zwemmen. Hij moet nog de laatste hand leggen aan zijn openingsspeech. De witte feesttent voor de kwekerij moet klaargemaakt worden voor de tweehonderd genodigden. ‘Het voorbije jaar zaten ikzelf en mijn vier medewerkers op een rollercoaster’, lacht hij nog. ‘Ik had het slopende leven van een startende ondernemer toch wat onderschat.’ Een visfabriek is nog iets anders dan een kousenwinkel. Het betekent continue opvolging. Weekends en nachten van wacht. Naar de fabriek sjezen als een van de parameters op hol slaat.’

‘Ik heb me de afgelopen maanden wel eens afgevraagd: waar ben ik in godsnaam mee bezig? Maar het is pionieren. En dat voelt goed. Natuurlijk wil ik hier geld mee verdienen. Maar ik wil vooral ook een klein beetje de wereld veranderen.’

De jonge viskweker droomt al van meer. ‘Amper 0,1 procent van de vis die we in België eten, wordt gekweekt op eigen bodem. Daar zit nog veel marge in. We zouden aan 4 procent moeten kunnen geraken. Ik droom van nog meer kwekerijen, op andere locaties. Waarom niet?’ Maar eerst deze eerste witte doos op toeren toen draaien. En weg beent hij. De minister wacht.

©Thomas De Boever

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud