Reinheitsgebot: garant voor kwaliteit of saaie pils?

Feesten op het Oktoberfest in München ©REUTERS

Mout, hop, water en gist: enkel die ingrediënten mogen Duitse bieren volgens het Reinheitsgebot bevatten. Maar de 500 jaar oude regel jaagt Belgisch bier weg van de Duitse markt.

‘Het Reinheitsgebot is belangrijk voor mij, ik ben er erg aan gehecht.’ Eva Wittmann van de brouwerij Nordbräu kan zich geen leven zonder voorstellen. Wittmann is de zesde generatie aan het hoofd van Nordbräu, de enige overblijvende familiebrouwerij in Ingolstadt. De stad ten noorden van München is de bakermat van het Duitse bier.

In Ingolstadt lazen de Beierse hertogen Wilhelm IV en Ludwig X dag op dag 500 jaar geleden het Reinheitsgebot (zuiverheidsgebod) voor. Volgens die regel mochten brouwers enkel mout, hop en water gebruiken om bier te produceren. Later kwam er een vierde ingrediënt bij, gist. Door de invoering van het gebod was het lokale brouwers verboden nog kruiden, schimmels of ossenbloed aan hun brouwsels toe te voegen. Maar het Reinheitsgebot had ook een protectionistische reden: bieren uit andere Duitse regio’s raakten Beieren niet langer binnen.

Tot vandaag staat het Reinheitsgebot vermeld op elk flesje Duits bier. Dranken die er niet aan voldoen, mogen geen ‘bier’ genoemd worden. Een arrest van het Europees Hof verplichtte Duitsland in de jaren 80 buitenlandse bieren die het gebod niet respecteren, toch toe te laten. Maar voor Duitse bierdrinkers blijven kleurstoffen, bewaarmiddelen of vruchten in bier heiligschennis. Ook de productiehallen van Nordbräu herinneren aan het gebod. ‘Het eerste gebod van de bierbrouwer is reinheid en zuiverheid’, staat op een plakkaat, net als ‘Mijn heimat, mijn bier’. Want de vier grondstoffen moeten ook zo veel mogelijk uit de eigen regio komen.

Basisvoeding

Duitsland is het grootste bierland van Europa. Het produceert bijna 100 miljoen hectoliter bier per jaar, dubbel zoveel als het VK, het nummer twee. En ook bier drinken kunnen de Duitsers: na de Tsjechen zijn ze de grootste bierconsumenten van Europa. Op de werkvloer bij Audi in Ingolstadt is alcohol verboden, maar bier niet. ‘Bier is basisvoeding’, klinkt het bij Nordbräu.

De Duitse biercultuur beleeft elk jaar haar hoogtepunt op het wereldberoemde Oktoberfest in München, dat vorig jaar 6 miljoen bezoekers trok. Veel buitenlanders kennen Duits bier vooral van de enorme literglazen die oude mannen in traditionele Lederhosen hijsen. De lokale brouwerij Hofbräu, die het Reinheitsgebot natuurlijk trouw volgt, maakt handig gebruik van de bekendheid van de Duitse biercultuur om in de hele wereld haar Biergartenconcept ‘Hofbräuhaus’ in licentie te geven.

Nuances

Maar terwijl het Reinheitsgebot het imago van het Duitse bier versterkt, zet het ook een rem op de ontwikkeling. Door de grote binnenlandse vraag exporteert Duitsland amper meer bier dan België. En doordat Duitsers aan hun gebod kleven, maken buitenlandse bieren er geen kans. De Belgische exportagentschappen organiseren overal ter wereld bierevents, maar door het gebrek aan potentieel niet in Duitsland. ‘Door het Reinheitsgebot is Duitsland strikter bij de productie van bier en heeft het bier er een meer uniforme smaak’, vindt Jean-Louis Van de Perre, de voorzitter van de Belgische Brouwers. ’

De Duitse bierexpert Michael Zepf lijkt wel al elk Belgische bier geproefd te hebben. ‘België is een fascinerend land door de diversiteit van bieren en brouwtechnieken’, zegt hij enthousiast. ‘Belgische brouwers voegen sinaasappelschillen of koriander toe aan hun bieren. Duvel is een prachtig voorbeeld. Mensen denken dat suiker een bier zoeter maakt. Maar door de toevoeging van suiker smaakt Duvel net pittig, enthousiast en verleidelijk. Zoiets is bij ons in Duitsland niet toegelaten.’

Door het Reinheitsgebot kunnen Duitse brouwers weinig experimenteren. De beperking tot vier grondstoffen maakt Duits bier dan toch oersaai? Daar is Zepf het niet mee eens. ‘De meeste Duitse brouwmeesters hebben aan de universiteit gestudeerd en hechten veel belang aan kwaliteit. Ze hebben een ideaalbeeld waaraan elke brouwerij zich spiegelt. Maar het klopt niet dat we enkel eenheidsbier brouwen. Er zijn veel uitstekende Duitse bieren, maar ze verschillen vooral in nuances van elkaar. Duitsland heeft 35 soorten bier, niet alleen Helles en Pils, maar ook Doppelbock, Alt en Kölsch. Veel mensen hebben een fout beeld van Duits bier, zoals ook veel Duitsers denken dat België enkel zuur bier heeft.’

Lagerbieren

Ook voor Zepf blijft het Reinheitsgebot heilig. ‘Het gebod is belangrijk voor de consument. Elke Duitser weet dat er geen chemie in zijn bier zit. En de regel sterkt Duitse brouwers in hun beroepstrots. Als een Duits bier een slechte schuimkraag heeft, heeft de brouwer zijn werk slecht gedaan. n België wordt dat opgelost met schuimstabilisatoren. Een Duitse brouwer moet heel creatief zijn om met amper vier grondstoffen zo’n diversiteit aan bieren te kunnen bieden.’

Zepf begrijpt waarom Belgische bieren niet scoren in Duitsland. ‘In de hele wereld is er eigenlijk maar één bierstijl. Waar je ook bier bestelt, in München, Brussel of Sjanghai, altijd zal je een licht lagerbier krijgen, genre Jupiler. 99 procent van de consumenten wil zo’n bier. Aangezien lagerbieren vers op hun best zijn, is het onzinnig om Belgische pils naar Duitsland te importeren, zeker omdat we hier voldoende goede bieren hebben. Bij zware bieren, waar Belgen sterk in zijn, ligt het anders. In de Belgische gastronomie bestellen mensen bier met 7 à 9 procent alcoholpercentage. Dat is in Duitsland compleet onmogelijk. Mocht zo’n zwaar bier hier op de menukaart staan, dan zou niemand dat bestellen.’

Toch klinkt in Duitsland wat kritiek op het Reinheitsgebot. Michael Kenne, een gezette dertiger, baat de enige gespecialiseerde bierwinkel van Ingolstadt uit, waar hij, met matig succes, bier verkoopt dat niet aan het Reinheitsgebot voldoet. ‘Ik heb begrip voor de regel, maar ik vind dat klanten moeten kunnen kiezen’, zegt hij. ‘Het is een verouderde wet die Duitse brouwers te veel beperkt.’

Ook Jean-Louis Van de Perre moet toegeven dat Duitsers en Belgen elkaar niet vinden in hun liefde voor het bier. ‘Duitse bieren doen het niet goed in België. Dat is niet specifiek voor Duitse bieren. Guinness en Carlsberg zijn de enige buitenlandse bieren die het in België goed doen. De Belg is gewoon gehecht aan eigen bieren. Net zoals de Duitser Duits bier verkiest.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud