Tonnen giftig sesamzaad teruggeroepen uit supermarkt

Honderden - mogelijk zelfs duizenden - producten met sesamzaad werden uit de Europese supermarkten teruggeroepen. ©Â© Zoonar.com/Dmitriy Sladkov

Belgische supermarkten en voedingsbedrijven hebben de afgelopen maanden meer dan 150 producten met mogelijk kankerverwekkend Indiaas sesamzaad uit de winkelrekken gehaald. De factuur van de terugroepacties loopt in de miljoenen.

Wie geroosterde sesamzaadjes van het merk Happy Bio in zijn kast heeft, laat ze beter onaangeroerd liggen. Ze bevatten te veel ethyleenoxide, een pesticide. Happy Bio is niet het enige Belgische bedrijf dat sesamzaad moet terugroepen. Sinds september riepen Delhaize, Albert Heijn, Colruyt, Soubry, AVEVE en Carrefour samen meer dan 150 keer producten met Indiaas sesamzaad terug. In de rest van Europa waren er nog eens ruim 500 terugroepacties. Het gaat om allerlei producten: van zakjes met zaden, koekjes en broodmeelmixen tot hamburgers met sesamzaad erop. Die bevatten allemaal te veel ethyleenoxide.

Vergiftigd sesam gleed door mazen FAVV

Dat er te veel pesticides in Indiase zaden zaten, werd eerder toevallig ontdekt. Een Italiaans voedingsbedrijf liet vorige zomer een controle uitvoeren op zaden die via een Belgische importeur Europa binnenkwamen, er door een ander Belgisch bedrijf verwerkt werden en nadien naar Italië gingen. België is de grootste invoerder van sesamzaad in de EU.

Dat het probleem niet door het FAVV ontdekt werd, komt omdat het Belgische voedselagentschap zelden controleerde op het in Europa verboden ethyleenoxide. Dat gebeurde maar sporadisch, op expliciete vraag van bedrijven en andere Europese voedingswaakhonden. 'We controleerden alleen als we indicaties hadden dat de stof in voedsel zat', zegt een woordvoerder van het FAVV. 'Er waren geen aanwijzingen dat er ethyleenoxide kon worden aangetroffen op producten in Europa en dus controleerden we niet systematisch.'

De vraag rijst of het FAVV niet regelmatig via steekproeven had moeten controleren of het in Europa verboden middel niet in Europees voedsel zat. 'Er zijn honderden pesticides en er bestaat geen methode om ze allemaal te controleren', repliceert het FAVV.

Dat argument halen ook veel bedrijfsleiders aan, ook de voedingsfederatie Fevia. 'Het probleem is aan het licht gekomen, wat toont dat de Europese controles werken', zegt een Fevia-woordvoerder.

Toch hebben andere ondernemers vragen bij het feit dat de problematiek toevallig aan het licht kwam, door een controle van een bedrijf. 'Dit kan zo opnieuw gebeuren, met een ander pesticide dat hier verboden is en waarop niet gecontroleerd wordt', zegt een bedrijfsleider.

Ook toxicoloog Jan Tytgat is kritisch voor de Europese voedingsautoriteiten en het FAVV. 'Alle loten sesam controleren op ethyleenoxide is inderdaad niet haalbaar en ook niet nodig. Maar het FAVV had op zijn minst steekproeven moeten uitvoeren.'

Intussen heeft het FAVV zijn beleid gewijzigd. 'De helft van de in België geïmporteerde Indiase sesam wordt nu gecontroleerd, net als in de rest van Europa', aldus het FAVV. Ook andere producten worden sinds kort gecontroleerd op ethyleenoxide. Daardoor werden de voorbije weken ook producten met gecontamineerde gember en kruiden uit de rekken gehaald.

Het pesticide is verboden in de Europese Unie, want wie geregeld te veel ethyleenoxide eet, loopt meer risico kanker te krijgen. 'Wie eenmalig enkele gecontamineerde sesamkorrels eet op een broodje van een hamburger, loopt weinig gevaar', zegt Jan Tytgat, toxicoloog aan de KU Leuven. 'Maar wie dagelijks brood met behandeld sesamzaad eet, loopt wel een verhoogd risico op vooral nier- en leverkanker.'

De hoogleraar is niet verrast dat Indiase boeren het pesticide gebruiken. 'Met het gas ethyleenoxide kun je makkelijk zaden steriliseren. Door ethyleengas op sesam te spuiten voorkomen de boeren de vorming van schimmels en bacteriën.'

Te laat

Het probleem werd laat ontdekt, waardoor veel Europeanen de schadelijke zaden hebben gegeten. Miljoenen kilo's sesam raakten verspreid in de Europese supermarkten. 'Wij kregen in september 2020 het bevel sesamzaad terug te roepen dat we een jaar eerder al verdeeld hadden', zegt Bruno Ranson van de Belgische grondstoffenimporteur Ranson. 'Het was al verwerkt door onze klanten - voedingsbedrijven - en hun klanten. Veel producten hebben we niet meer kunnen terughalen omdat ze al verbruikt waren.'

Het familiebedrijf Ranson is een van de grootste sesamimporteurs van België, dat dankzij de haven van Antwerpen op zijn beurt de grootste sesamimporteur van Europa is. 'Wij hebben dus enorm veel last van deze problematiek. Wij moesten 1.000 ton sesamzaad terugroepen en in onze magazijnen ligt nog 400 ton afgekeurd zaad', zegt Ranson.

Het probleem kwam aan het licht door zaden die via Ranson de EU zijn binnengekomen. 'We leverden zaad aan een Belgisch voedingsbedrijf dat er een product mee maakte dat het verkocht aan een Italiaans bedrijf. Dat voerde een controle uit, waaruit bleek dat in die zaden te veel ethyleenoxide zat.' (zie inzet)

Schadeclaims

Sindsdien wordt in heel Europa gejaagd op sesamzaad uit India. De Belgisch-Italiaanse ontdekking bleek geen alleenstaand geval. Nog andere ladingen Indiase sesam bevatten te veel ethyleenoxide, getuige de vele terugroepacties die tot vandaag aangekondigd worden. Die kosten de Europese voedingsbedrijven volgens sectorkenners in de Nederlandse krant het Financieele Dagblad miljarden euro's.

Ook de Belgische bedrijven likken hun wonden. Hoeveel financiële schade de Belgische voedingssector lijdt is niet duidelijk. Maar een rondvraag bij bedrijven leert dat de giftige zaden de hele sector miljoenen - zelfs tientallen miljoenen - euro's kost. Al hopen ze die schade af te wentelen op hun leveranciers en/of hun verzekering.

'Het kost ons enkele tienduizenden euro's om één product terug te roepen', zegt een directeur van een in België actieve supermarktketen. 'Ons personeel moet de producten letterlijk uit de rekken nemen en terugnemen van klanten. Er komt ook administratie aan te pas', bevestigt een manager van een andere supermarktketen.

Kwalitatief product

De supermarkten eisen het geld dat ze de leveranciers betaalden - tot enkele honderdduizenden euro's per product - terug. 'Dat lukt probleemloos, want in onze contracten staat dat de leveranciers ons een kwalitatief product moeten leveren. Doen ze dat niet, dan verhalen we de kosten op hen.'

'Maar ook wij schuiven de kosten van een terugroepactie door', zegt de CEO van een getroffen Belgische voedingsproducent.

Dan komen importeurs in het vizier. Een simpele rekensom doet vermoeden dat zij in de voorbije maanden schadeclaims van meerdere miljoenen in hun brievenbus aantroffen. 'Ik wil het exacte bedrag niet in de media vermelden, maar onze klanten vorderen inderdaad een bedrag met veel cijfers', zegt Ranson.

Ook hij wil de kosten recupereren. 'We richtten ons al tot onze verzekeringsmaatschappij en onze Indiase leveranciers. Er lopen twee rechtszaken waarbij wij betrokken zijn.' Sommige leveranciers erkennen hun fout. 'We hebben zopas enkele ladingen sesamzaad teruggestuurd naar India.'

Wie dagelijks ethyleenoxide via bijvoorbeeld brood binnenkrijgt, loopt een verhoogd risico op vooral nier- en leverkanker.
Jan Tytgat
Toxicoloog KU Leuven

Daarnaast probeert Ranson een deel van de afgekeurde sesam door te verkopen aan bedrijven in Canada, dat minder hoge drempelwaarden heeft voor ethyleenoxide. 'Hoewel de Canadese autoriteiten akkoord gaan, krijgen we van het voedselagentschap FAVV al maanden geen toestemming om te exporteren. De zaden dreigen te vervallen en dan moeten we ze vernietigen. Dat is duur, want maar enkele bedrijven kunnen sesamzaad conform de regels vernietigen. Hun prijzen stijgen doordat ze nu zoveel sesam moeten vernietigen.'

'Sesam aan de grens terugsturen naar India of een ander land, is geen probleem', zegt een woordvoerder van het FAVV. 'Voor sesam die al in Belgische magazijnen ligt, gaat dat moeilijker. Onlangs besliste Europa dat de zaden terug naar India kunnen. Over de export naar andere landen beslissen we over enkele weken.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud