‘Balen is al jaren een melkkoe van Nyrstar'

©Debby Termonia

Terwijl Nyrstar in de financiële miserie zit, draait de bijna 130-jarige zinksmelter in Balen, dé bakermat van de Belgische groep, als een tierelier. ‘Maar de smelter werd jarenlang verwaarloosd.’

Zinkstraat 1. Een mooier bedrijfsadres dan dat van de zinksmelter in Balen, een van de grootste ter wereld, zal je niet vinden. Een prachtig stuk industrieel erfgoed doemt op langs het kanaal naar Beverlo. Hier schurken de diepe Antwerpse Kempen aan tegen ‘De Limburgers heten u welkom’-borden. Op het jaagpad, langs het kanaal, bollen fietsers langs een van de knooppunten. Een jongetje, met zijn schooltas op de rug, gooit gezwind zijn hengel uit.

Vrachtwagens rijden onophoudelijk over de kanaalbrug naar de fabriek. Die zit voorgoed in het Vlaamse collectieve geheugen dankzij het toneelstuk ‘Groenten uit Balen’ van Walter van den Broeck. Dat was gebaseerd op de negen weken durende arbeidersstaking voor een betere verloning in 1971 op deze site.

129 jaar

Met zijn 129 jaar is de Zinkstraat 1 een van de oudste continu werkende industriële sites van ons land. Straatnamen in de omgeving herinneren aan die roemrijke geschiedenis. Zo eert de Vieille Montagnestraat de eerste eigenaar, de eerste Belgische multinational.

‘Zie je dat grasveld naast de rotonde? Daar stond vroeger de bakkerij van Vieille Montagne’, wijst Hans Vaneerdewegh (49), afdelingssecretaris Mechelen-Kempen bij de socialistische vakbond ABVV Metaal, op de fabrieksparking. ‘Ik vond in de archieven dat op de site in de hoogdagen 2.000 à 3.000 mensen werkten.’

Voor Balen zou het beter zijn dat Nyrstar failliet gaat. Omdat ik weet heb van andere bedrijven die de site met plezier overkopen.
Hans Vaneerdewegh, afdelings secretaris bij ABVV Metaal

‘Er was toen een echt klassenverschil’, zegt Vaneerdewegh, geboren en nog altijd woonachtig in Balen. ‘Aan de ene kant had je de citéhuisjes van de arbeiders, aan de andere de betere huizen van de kaderleden. De arbeiders en hun kinderen mochten niet op de tennisvelden aan de kant van de bedienden komen. En er was lang ophef over dat alleen de bedienden warme maaltijden konden eten in de fabriek.’

Vaneerdewegh rolde in 1988, op zijn 19de, recht van de schoolbanken binnen bij ‘de Vieille Montagne’. ‘De fabriek was en is nog altijd een belangrijke werkgever in de streek. En het loon was goed. Dat was deels een compensatie voor het toen nog ongezonde werk. Ik heb collega’s gekend die te hoge concentraties lood of cadmium in hun bloed hadden en dan een tijdje op een andere afdeling moesten werken, tot hun bloedwaarden weer normaal waren.’

18 jaar werkte Vaneerdewegh als arbeider in de fabriek, tot hij in 2006 vakbondssecretaris werd. ‘Toen ik begon, werkten hier nog 1.000 mensen’, zegt hij, onderweg naar café-taverne ’t Herenhuis, een paar honderd meter verderop. ‘Na heel wat herstructureringen zijn dat er nu nog zo’n 550, samen met de Nyrstar-site in het Limburgse Overpelt.’

Nyrstar

> De Nyrstar-sites van het Kempense Balen en Noord-Limburgse Overpelt, waar samen zo’n 550 mensen werken, maken deel uit van de Belgische zinkgroep Nyrstar.

> Die noteert sinds 2007 op de Brusselse beurs en heeft haar hoofdkwartier in het Zwitserse Zürich.

> Omzet (2017): 3,5 miljard euro.

> Nettowinst (2017): 47 miljoen, eerste winst in zes jaar.

> Nettoschulden (2017): 1,36 miljard.

> Nyrstar heeft vier mijnen in Noord-Amerika en zes smelters in Europa, Noord-Amerika en Australië, die de zinkconcentraten uit de mijnen omzetten in zinkmetaal.

> Wereldwijd werken er zo’n 4.100 mensen.

> De sites van Balen en Overpelt, 18 kilometer van elkaar, zijn complementair. Balen verwerkt zinkconcentraten tot zinkplaten. Die gaan over de weg naar Overpelt, waar ze gesmolten worden tot zinkblokken, het eindproduct.

> Zink beschermt onder andere tegen corrosie en zit in legeringen en batterijen. Het materiaal vindt zijn afzet in de auto-, staal-, bouw- en verfsector.

Naast ’t Herenhuis stoten we op een restant van het illustere Vieille Montagne-tijdperk. ‘Dit gebouw was het voormalige ziekenhuis’, zegt Vaneerdewegh. ‘Daar kwamen vooral arbeiders van de fabriek.’ Binnen, aan de toog, gaat de ‘fabrik’, in sappig Balens, vlot over de tongen.

De Balense fabriek wisselde in haar rijke geschiedenis meermaals van eigenaar. Vieille Montagne ging in 1989 over in Union Minière, dat later de materialentechnologiegroep Umicore werd, en in 2007 in Nyrstar. De zinkgroep is het resultaat van een fusie van de zinkafdeling van Umicore en het Australische Zinifex. In 2007 splitste ze zich af van Umicore en trok ze naar Euronext Brussel. De hoofdzetel van de Belgische groep, met WestEuropese smelterijen en Noord-Amerikaanse mijnen, ligt in Zwitserland.

De arbeiders hadden volgens Vaneerdewegh van meet af aan weinig affectie voor Nyrstar - oud-Noors voor nieuwe ster. ‘Het had een tijdlang Nederlandse managers met een andere mentaliteit dan de Kempenaar. Dat botste, omdat ze komaf maakten met aloude gewoontes. Wij werkten bijvoorbeeld al heel lang in vaste ploegen en werden zo goede kameraden. ’s Middags kaartten we samen, op vrijdag dronken we een pintje na het werk. (lacht) Soms 20. We zagen elkaar ook regelmatig in het weekend, met onze gezinnen. Maar een van de eerste lokale Nyrstar-directeurs heeft die ploegen door elkaar geschud. Toen is de toon gezet.’

Al zaten ook de economische omstandigheden niet mee, erkent Vaneerdewegh. ‘In volle crisis was er een zware herstructurering en hebben ze de fabriek een jaar moeten stilleggen. Alle arbeiders moesten een jaar stempelen. Maar ze kwamen allemaal terug. Dat geeft toch aan dat ze fier zijn hier te werken.’

Dat het Nyrstar-aandeel de jongste weken wegzonk, schrijven analisten toe aan de torenhoge schuldenberg. Volgens Nyrstar bedraagt die 1,14 miljard euro, en 1,5 miljard als je de voorafbetalingen voor metaalleveringen en de eeuwigdurende obligaties meetelt. Vaneerdewegh wijt de malaise deels aan Roland Junck, de Luxemburger die in 2009 met hoge verwachtingen als CEO werd aangesteld. Die ging voluit voor een verticale integratie: hij kocht Zuid-Amerikaanse zinkmijnen, om zelf ertsen uit de grond te halen en er zink uit te smelten. In een interview in De Tijd in 2011 zei hij dat ‘zink smelten geen aantrekkelijk businessmodel meer is’.

Maar Juncks plannen werden geen succes. ‘Als een casinospeler zette hij ontzettend veel in op de mijnen, en dat in een moeilijke conjunctuur. Hij geloofde rotsvast dat Nyrstar de financiële put op korte termijn kon dempen. Maar dat is nooit gelukt. De operationele tegenslagen stapelden zich op, waardoor Nyrstar ook nog extern ertsen moest kopen. Dat ging ten koste van de zinksmelters zoals die in Balen, die uitgemolken werd. De smelters werden jaren verwaarloosd, wat leidde tot woede bij de arbeiders. Bij Junck is de financiële miserie begonnen’, zegt Vaneerdewegh.

Junck luisterde ook niet naar de bonden in die tijd en bleef koppig doorgaan, zegt Vaneerdewegh. ‘Onze vakbond trok meteen aan de alarmbel. Omdat we de risico’s heel goed kenden vanuit het verleden. Vieille Montagne kocht ook mijnen, maar moest die van de hand doen omdat ze zwaar verlieslatend waren en de groep te gronde zouden richten.’ De onverbeterlijke optimist Junck kreeg van de arbeiders de weinig flatterende bijnaam ‘Comical Roland’, een verwijzing naar Comical Ali, de Iraakse minister van Informatie van Saddam Hoessein die in 2003 de overwinning van Irak aankondigde, terwijl de Amerikaanse tanks Bagdad binnendenderden.

Junck werd uiteindelijk aan de deur gezet in november 2014. Hij had 1 miljard euro gestopt in weinig rendabele tweederangsmijnen met een te hoge prijs. ‘Maar hij kon wel vertrekken met een gouden handdruk. Dat zette kwaad bloed bij de arbeiders in Balen.’ Ook anderen leken de rekening gepresenteerd te krijgen. Julien De Wilde, voorzitter van Nyrstar van bij de beursgang in 2007, werd in maart 2016 bedankt voor bewezen diensten, net als Ray Stewart (ex-CFO Proximus) en Karel Vinck (ex-CEO Umicore).

‘Van goede wil’

Na het vertrek van Junck beten zijn opvolgers - tussenpaus Bill Scotting, die aftrad in december 2016, en de huidige CEO Hilmar Rode - hun tanden stuk op de schuldenlast van de zinkgroep. Al laat Rode volgens Vaneerdewegh een nieuwe wind waaien. ‘Hij is van goeie wil en vaart de enige koers die hij kan varen in de huidige moeilijke omstandigheden.’ Heel wat mijnen werden al van de hand gedaan, waardoor alleen die in Canada en de Verenigde Staten overblijven.

‘Rode keert terug naar de basis. Hij trekt de kaart van de kernactiviteit, de zinksmelters. Terwijl onder Junck in Balen bespaard moest worden, investeerde Rode de voorbije twee jaren opnieuw fors, voor tientallen miljoenen euro’s.’

In de toekomst zal nog meer zink nodig zijn, bijvoorbeeld voor de motoren van elektrische wagens. Zink zit ook in allerlei elektrische apparaten.
Hans Vaneerdewegh, afdelingssecretaris bij ABVV Metaal

Dat werpt vruchten af. In Balen breken ze dezer dagen productierecords en zitten ze dit jaar boven de doelstellingen van 270.000 ton. De smelter draait beter dan ooit, met dank aan de goed boerende economie. Zink beschermt onder meer tegen corrosie en zit in legeringen en batterijen. Het materiaal vindt een afzet in de auto-, staal-, bouw- en verfsector. ‘In de toekomst zal nog meer zink nodig zijn, bijvoorbeeld voor de motoren van elektrische wagens’, maakt Vaneerdewegh zich sterk. ‘Zink zit ook in allerlei elektrische apparaten, zoals gsm’s, maar ook in medicatie of jeansbroeken. En er is natuurlijk de grote vraag vanuit China.’

Maar terwijl de Balense smelter draait als een tierelier, neemt de nervositeit over de financiële miserie toe op het Nyrstar-hoofdkantoor, aan de chique Tessinerplatz in Zürich. ‘In Zürich zijn ze nerveus, ja. Woensdag werden de délégués van alle vakbonden in Balen gewezen op het beleid dat ze niet met de pers mogen praten, nadat sommigen dat eerder deze week hadden gedaan. De top van de groep wil dat niet, omdat het ruis op de aandelenmarkt zou veroorzaken.’ Sinds de beursgang van 2007 zagen de beleggers al 99 procent van de waarde van het Nyrstar-aandeel verdampen.

‘Natuurlijk is het frustrerend dat geld uit Balen naar elders vloeit om de schulden af te lossen. De huidige schuldenberg dragen we zeker nog tien jaar mee.’ Alle Zuid-Amerikaanse mijnen zijn dan wel de deur uit, de schuldenlast blijft. Tegelijk moest het management fors investeren in de smelter in het Zuid-Australische Port Pirie, die omgevormd wordt tot een recyclagebedrijf, net als in de overgebleven Noord-Amerikaanse mijnen, om Nyrstar een toekomst te geven. Maar tegenover die schuldenberg staat tot nader order een minieme vrije cashflow.

Een van de beste smelters

Recent ging het management nog over tot een herstructurering om van de sites in Balen en Overpelt één grote zinksmelter te maken. De Nyrstar-directie wil in Balen 120 banen schrappen. Al zal dat aantal volgens de bonden lager liggen, omdat het niet haalbaar is de fabriek met minder mensen op dezelfde manier te doen draaien. ‘Als morgen niet langer geïnvesteerd wordt in Balen, wordt de situatie nijpend’, stelt Vaneerdewegh. ‘Maar dat is niet aan de orde. Het management zou zich in de voet schieten, omdat de Balense smelter een van de beste van de markt is.’

‘Ik zeg het al langer dan een jaar: voor Balen zou het beter zijn dat de Nyrstar-groep failliet gaat. Omdat ik weet heb van andere non-ferro-bedrijven die de site met alle plezier overnemen. Twee weken geleden nog klampte de CEO van een internationale onderneming me aan. Hij vroeg of ik hem niet kon binnenkrijgen in Balen. Waarom? Omdat het gewoon een erg goeie smelter is.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content