reportage

‘We zullen vechten voor Port Pirie'

De Nyrstar-site in Port Pirie, met vooraan de oude smelter en achteraan links de nieuwe fabriek. ©Meike Wijers

De problemen bij de Nyrstar-fabriek in Port Pirie in Zuid-Australië baren niet alleen de beleggers zorgen. Ook de lokale werknemers zijn ongerust. ‘Kerels die hier al veertig jaar werken, zijn het zat.’

'Als ik met mijn gezin in de auto zit, spelen we altijd wie het eerst de schoorsteen van de smelter ziet. Zodra die in zicht komt, weten we dat we bijna thuis zijn.’ Leon Stephens, de burgemeester van Port Pirie, is verknocht aan de stad die al sinds 130 jaar afhankelijk is van een lood- en zinksmelter.

Het gevoel van ruimte in een van dunst bevolkte landen ter wereld is duidelijk te merken op weg van Adelaide, de hoofdstad van de deelstaat Zuid-Australië, naar de industriestad Port Pirie, waar de veelbesproken Nyrstar-smelter staat. Tijdens de reis van 230 kilometer verandert het landschap haast niet. De onverstoorde horizon lijkt eindeloos, tot een schoorsteen in de verte opdoemt, voor de locals het teken dat het nog 30 kilometer is naar Port Pirie.

Vroeger was de smelter een diepgeworteld onderdeel van onze gemeenschap. Toen zorgde hij voor zijn werknemers en hun families.
Leon Stephens
Burgemeester van Port Pirie

Pirie, waar 14.000 mensen wonen, heeft als motto ‘the city of friendly people’ en wordt ook wel de ‘vijfminutenstad’ genoemd, omdat je binnen vijf à tien minuten overal bent. De brede wegen, waar minstens drie auto’s naast elkaar kunnen rijden, zijn overwegend leeg, op een auto met een open laadbak na. Er is één verkeerslicht. Aan de ene kant van de stad rijzen gigantische graansilo’s op. Aan de andere kant is de smelter.

Port Pirie werd in 1871 opgericht door Italiaanse migranten. Niet lang daarna, in 1889, werd de loodsmelter geopend die zo’n belangrijk onderdeel van de gemeenschap werd.

‘Ik ben mijn moeder verloren toen ik nog een klein kind was. Toen ik 16 was, overleed ook mijn vader. Ineens was ik wees. Mijn vader had 40 jaar bij de smelter gewerkt. De toenmalige manager nam direct alle zorg op zich. Het bedrijf regelde de begrafenis, en er werd geld voor mijn toekomst opzijgezet’, zegt Stephens. ‘In die tijd was de smelter een diepgeworteld onderdeel van onze gemeenschap. Toen zorgde hij voor zijn werknemers en hun families. Dat kan nu niet meer.’

Recyclagefabriek

In 2012 kondigde Nyrstar aan de oude vervuilende loodsmelter om te vormen tot een moderne multimetalensmelter. De fabriek die sinds dit jaar opgestart is, recycleert de residu’s van de andere zinksmelters van Nyrstar. In een latere fase moet ze een recyclagefabriek voor elektronisch afval worden. Voor de leningen die Nyrstar daarvoor in 2014 afsloot, stelde de vorige Labor-regering van Zuid-Australië zich voor 291 miljoen Australische dollar (139 miljoen euro) garant. De transformatie werd met veel enthousiasme onthaald in de stad. De nieuwe fabriek zou de uitstoot aanzienlijk verminderen en de werkgelegenheid veiligstellen.

Maar nadat het project vertraging had opgelopen en Nyrstar de leningen niet op het afgesproken moment heeft kunnen afbetalen, blijft van de feeststemming weinig over. Niet op de beurs, maar ook niet in Port Pirie.

Kroonjuweel van Nyrstar

Het Australische Port Pirie is het kroonjuweel van Nyrstar, de groep die zink smelt en zinkmijnen uitbaat. Door de dure  herontwikkeling van de 130 jaar oude loodsmelter en de overname van krakkemikkige mijnen torst Nyrstar een schuldenlast van1,5 miljard euro, 8,5 keer de verwachte brutobedrijfswinst.

Analisten menen dat de groep die schulden moet omzetten in aandelen om te overleven. Beleggers zijn afgehaakt. Het aandeel kelderde dit jaar met meer dan 90 procent, de slechtste prestatie op de Brusselse beurs.

Nyrstar heeft activiteiten in Europa, Noord-Amerika en Australië. De Nederlandse grondstoffentrader Trafigura is met een belang van bijna 25 procent de grootste aandeelhouder. De zinkgroep haalde in 2017 een omzet van 3,5 miljard euro en een brutobedrijfswinst (ebitda) van 205 miljoen euro. Er werken 4.100 mensen, van wie 550 in Balen en Overpelt.

 

De voornaamste zorg voor de inwoners is de werkgelegenheid. De nieuwe fabriek zou de banen van de 750 werknemers garanderen, werd beloofd. Toch kondigde Nyrstar onlangs aan 120 jobs te schrappen in 2019. ‘Ik vergelijk die ontslagen met het verschuiven van de stoelen op de zinkende Titanic. In paniek proberen ze kosten te besparen, maar dat gaat niet het gewenste resultaat opleveren’, zegt Michael Hopgood, vakbondsman van de Australian Workers Union (AWU).

Hopgood woont nog maar twintig jaar in Port Pirie, waardoor hij zichzelf nog altijd als een buitenstaander omschrijft. ‘Maar mijn vrouw is hier geboren en getogen’, zegt hij. Het is vrijdagmiddag en Hopgood zit aan een eerste biertje in de lokale pub. Hij heeft zachte ogen en ziet er vermoeid uit. Sinds Nyrstar heeft aangekondigd meer dan honderd banen op de tocht te zetten, heeft hij ontelbare gesprekken gehad met bezorgde werknemers. Ze zijn zo bang hun baan te verliezen of bij de bedrijfstop in een slecht daglicht te staan dat geen van hen in het openbaar over hun zorgen wil spreken.

Hoewel de CEO van Nyrstar, Hilmar Rode, onlangs vanuit Zürich naar Zuid-Australië is afgereisd om de situatie van de smelter te bespreken met de minister van Financiën, heeft de lokale bedrijfstop het volgens de vakbonden en het lokale bestuur laten afweten. ‘Het is heel jammer dat de werknemers niet het respect krijgen dat ze verdienen’, zegt Hopgood. Volgens hem staat het bedrijf niet open voor overleg met de vakbond. Het contact is zo slecht dat de vakbond de zaak heeft aangekaart bij de nationale toezichthouder voor arbeidsrelaties, de Fair Work Commission.

Ook burgemeester Stephens is niet te spreken over de communicatie met de bedrijfstop. ‘We zijn erg teleurgesteld, om het zacht uit te drukken. Wij moeten als lokale overheid de ontwikkelingen uitleggen aan onze gemeenschap, omdat het bedrijf nalaat met de werknemers te praten. Dat klopt natuurlijk niet’, zegt hij bedrukt.

Looduitstoot

De werknemers én de inwoners van Port Pirie hebben nog een andere kopzorg: de hoeveelheid lood in de lucht. De Australische milieudienst sloeg in november alarm toen uit metingen bleek dat de schadelijke looduitstoot van de Nyrstar-installaties het hoogste niveau in vier jaar had bereikt. ‘Wij zijn er niet om een industrie te sluiten. We willen dat de nieuwe smelter slaagt. Maar we zijn bezorgd over de emissies en we blijven die nauwgezet in de gaten houden’, zegt Keith Baldry, directeur wetenschap en informatie van de milieudienst EPA.

Het EPA wil de uitstoot zo laag mogelijk houden. Te veel lood in de lucht heeft voornamelijk een negatief effect op kinderen, het kan hun ontwikkeling beperken. ‘Een paar decennia geleden zat er zo veel lood in de lucht dat ook de volwassen werknemers eronder leden.’ Tijdens de laatste zes weken van 2018 is de oude fabriek alvast tijdelijk stilgelegd om de uitstoot beduidend te verminderen. Op termijn moet de nieuwe fabriek alle productie overnemen.

In Port Pirie ontmoeten we ook Geoff Brock, parlementslid in Zuid-Australië. Als minister in de vorige Labor-regering heeft hij de deal tussen Nyrstar en Zuid-Australië mogelijk gemaakt. Hij ziet Piries toekomst positief. De financiële deal heeft Port Pirie volgens hem nieuw leven ingeblazen. ‘Sinds de aankondiging van de nieuwe fabriek is tussen 80 en 100 miljoen (50 à 64 miljoen euro, red.) Australische dollar geïnvesteerd in Port Pirie. Voorheen was Pirie maar een kleine speler op de internationale markt, nu zijn we een grote invloedrijke factor voor de Nyrstar-groep’, zegt hij.

Volgens Brock wist men dat banen verloren zou gaan als de oude sinterfabriek sloot. ‘De general manager had me beloofd dat niets zou veranderen tot eind 2019. Dat moet hij ook de werknemers uitleggen. Nu probeer ik mensen gerust te stellen. Maar dat is niet mijn taak, weet je.’

Hoewel de deal niet het meest gewenste effect heeft gehad, heeft Brock er geen spijt van. ‘We hadden geen keuze. Zonder die deal was Port Pirie er misschien niet meer.’ Toch is het ook hem de jongste maanden duidelijk geworden dat de gemeenschap te afhankelijk is van de fabriek. Samen met de burgemeester is Brock druk aan het lobbyen bij de nieuwe regering voor steun voor nieuwe industrie, zoals groene-energieprojecten.

Ondertussen hebben sommige werknemers er zelf de brui aan gegeven. ‘Kerels die al 40 jaar bij de smelter werken en die nog graag enkele jaren waren doorgegaan, lopen nu de fabriek uit omdat ze het zat zijn. Die schat aan kennis en ervaring is Nyrstar in één klap kwijt’, zegt vakbondsman Hopgood.

Maar hij geeft het niet op. ‘De mensen in Port Pirie houden van de stad en zullen ervoor vechten. Dit is onze stad, die beschermen we.’ Achter de schermen bereiden de bonden zich voor op de mogelijkheid dat Nyrstar over de kop gaat. ‘We zijn klaar voor rock-’n-roll als de fabriek sluit. We blijven vechten voor onze leden’, zegt Hopgood strijdvaardig.

De bedrijfstop van de fabriek Port Pirie ging niet in op een verzoek voor een interview.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content