opinie

100 dagen verlammende risicoaversie

Politicoloog UGent

In de risque zit de winste, klinkt een mooi West-Vlaams spreekwoord. De federale regeringsonderhandelingen baden nog niet in die West-Vlaamse mentaliteit. De voorbije 100 dagen leken vooral bange politici aan het werk, enkel bezig met het overleven van hun partij. Met een totale blokkering tot gevolg.

De federale regeringsvorming is moeilijker dan ooit. België is door de enorme partijversnippering al een lastig land om te besturen. De federale staatsstructuur maakt de zaak niet eenvoudiger: er wordt gestreefd naar zo gelijk mogelijke coalities op de verschillende niveaus, terwijl de politieke machtsverhoudingen in noord en zuid totaal verschillend zijn.

©rv

De traditionele partijen, die normaal wat compromisgezinder van aard zijn dan de nieuwe partijen op de flanken, zijn gedecimeerd. Bovendien dwingt de politieke realiteit van de volatiele kiezer de traditionele partijen tot minder compromisgezindheid. Het besef dat partijen niet onsterfelijk zijn, doet ze steeds meer grijpen naar een strategie waarbij de risico’s worden geweerd. Als gevolg daarvan is de Wetstraat nu al 100 dagen verlamd.

De opties die nog op tafel liggen, zijn heel moeilijk te realiseren. Een paars-gele regering rond de as N-VA/PS lijkt politieke sciencefiction. Niet enkel wegens het feit dat beide partijen jarenlang gekapitaliseerd hebben op elkaars vijandbeeld, maar ook omdat een gemeenschappelijk inhoudelijk project moeilijk denkbaar is.

We horen vaak dat de PS en de N-VA moeten samenwerken, maar om wat te doen? Besparen in de sociale zekerheid is een taboe voor de socialisten en nieuwe inkomsten (belastingen) zijn een no pasaran voor de N-VA. Nochtans wezen de informateurs op dat dubbele spoor (besparen én nieuwe inkomsten) om het gigantische begrotingsgat weg te werken.

Niks is nog eeuwigdurend. Enkel partijen lijken dat te willen zijn.

Communautair lijkt een samenwerking ook moeilijk. De N-VA wil geen bric-à-bracstaatshervorming meer, maar confederalisme of niets. Een dergelijke big bang is ondenkbaar. Zelfs een vette communautaire vis zoals de verdere splitsing van de sociale zekerheid is onbespreekbaar. En wat als de andere partijen met herfederaliseringswensen komen aandraven? Wat zal de N-VA dan antwoorden? Moeilijk dus.

Paars-groen, eventueel aangevuld met CD&V, lijkt inhoudelijk wat makkelijker. Al was het maar omdat aan een dergelijke constructie geen communautair luik vasthangt. Maar de liberalen van Open VLD zien zichzelf liever niet in een regering met een overwicht van eerder linkse partijen, omdat de kans op nieuwe belastingen dan groter is, en die willen hun kiezers niet.

De oudere generatie CD&V’ers vermijdt, in de hoop ooit nog te kunnen terugkeren als dé Vlaamse volkspartij, het liefst een federale regering zonder een meerderheid aan Vlaamse kant. Ook al zou dat niet voor het eerst zijn en is het aantal zetels te kort eerder beperkt.

Financieel plaatje

Paars-groen met CD&V maakt maar een kans bij een aantrekkelijk gemeenschappelijk project. Een actieve welvaartsstaat aangevuld met een sterk ethisch luik legde de paarse partijen in het verleden geen windeieren. Al liet het financiële plaatje toen veel meer dan vandaag ruimte voor een soort living apart together, waarin de liberalen en de socialisten elk hun ding konden doen.

Met de toekomstige kiezers in het achterhoofd lijken beide constructies onmogelijk. Het continue strategisch denken verlamt. Wat meer onbevreesd in de politiek staan kan helpen. Een journalist van De Tijd merkte het afgelopen weekend op dat politici meer respect verdienen dan ze doorgaans krijgen. Dat is waar, maar na negen maanden zonder deftige regering is het moment aangebroken om dat respect af te dwingen door te doen wat nodig is en door te handelen zonder angst voor de kiezer. Wat die kiezer over vijf jaar denkt, is bovendien moeilijk te voorspellen. Vijf jaar geleden was het Vlaams Belang op sterven na dood. Nu staat het als een jong veulen in de politieke wei te grazen.

Het continue strategisch denken verlamt. Wat meer onbevreesd in de politiek staan kan helpen

Vroeger was het eenvoudiger om zonder schrik aan politiek te doen, omdat het voortbestaan van de grote spelers nooit echt op het spel stond. Compromissen maken was niet potentieel levensbedreigend voor een partij. Vandaag is dat wel het geval. Daar moet men dan misschien maar mee leven. Niks is nog eeuwigdurend. Enkel partijen lijken dat te willen zijn.

Partijen blijven nodig, omdat ze orde in de besluitvorming brengen. Maar nergens staat dat de huidige partijen voor altijd moeten bestaan. Er is geen wet die dat zegt. Het lijkt alleen maar zo. De huidige partijen wanen zich echter zo onmisbaar dat alles blokkeert. Uiteindelijk bestaat de politiek om een gemeenschap goed te besturen, niet om partijen een eeuwig leven te geven.

Lees verder

Gesponsorde inhoud