opinie

Amerikaanse verkiezingen maken de wereld onzeker.

Wie ook de volgende president van de Verenigde Staten wordt, de onzekerheid zal alleen toenemen. Het is aan Europa om zijn buitenlandse instrumenten beter te integreren.

David Criekemans, docent buitenlands beleid

©wim kempenaers (wkb)

De Amerikaanse presidentiële race is niet bepaald een fraai schouwspel. De persoonlijke aanvallen primeren op de beleidskeuzes. De Republikein Donald Trump en de Democrate Hillary Clinton achten elkaar ‘niet in staat om het hoogste politieke ambt te bekleden’.

De rest van de wereld fronst de wenkbrauwen. Is dit wat de VS, de leider van de ‘vrije wereld’, te bieden hebben? Er heerst ook ingehouden zenuwachtigheid in nogal wat hoofdsteden, vooral dan over de figuur van Trump, die de jongste dagen overigens door zijn eigen partij wordt afgevallen. Wat als hij president wordt?

Kunnen we ons op basis van de uitspraken van beide kandidaten eigenlijk een beeld vormen van hun buitenlands beleid, en de gevolgen daarvan? Laat me een poging ondernemen op basis van de vandaag beschikbare informatie.

Trump wil de VS weer groot maken, wat dat ook moge betekenen. De handelsbalans met landen als China staat op negatief. Trump wil, overigens net als Obama, de desindustrialisering aanpakken en multinationals dwingen terug te keren naar de VS. Hij gaat voor protectionisme. Hij is een tegenstander van het Noord-Amerikaanse vrijhandelsverdrag, het nieuwe vrijhandelsverdrag met landen aan de Stille Oceaan, en een mogelijk gelijkaardig verdrag met Europa.

Trump ‘speelt’ graag met schuld, zegt hij. Suggereert hij tussen de lijnen door een gevoelige competitieve devaluatie van de dollar om de VS mondiaal terug concurrentieel te maken en een deel van de Amerikaanse schuld op anderen af te wentelen? Dat zou alvast China niet zo leuk vinden. Peking bezit zo’n 1.241.000 miljard dollar aan Amerikaans schuldpapier. Dat kocht het in de hoop dat de Amerikanen zouden blijven consumeren en goedkope Chinese producten importeren. SaudiArabië, een land waarmee de diplomatieke relaties de jongste jaren gevoelig verslechterden, bezit zowat 117 miljard dollar aan Amerikaanse obligaties.

Een competitieve devaluatie zou ongetwijfeld tot buitenlandspolitieke spanningen leiden. De VS zouden niet langer als een baken van veilige investeringen kunnen worden gezien. Wat Washington aan competitiviteit wint, kan het verliezen in buitenlandsdirecte investeringen. Andere landen zouden bovendien kunnen reageren met eigen protectionisme, waardoor de mondiale interdependentie zou afnemen en de kans op politieke spanningen zou toenemen.

In de veiligheidspolitiek meent Trump dat de VS onevenredig veel uitgeven. NAVO-landen die onvoldoende bijdragen, moeten misschien niet meer op een Amerikaanse veiligheidsgarantie rekenen. Plots staan frontlanden als de Baltische staten in de kou. Poetin ruikt dan ook een kans en eist dat de VS hun infrastructuur en troepen afbouwen in landen die na 1 september 2000 NAVO-lid werden. Het gaat niet om Polen, Hongarije en Tsjechië, wel om de andere Centraal-Europese landen.

Onzekerheid over de Amerikaanse veiligheidsparaplu zou landen als Japan kunnen doen besluiten dat ze zelf moeten militariseren tegen China.

Onzekerheid over de Amerikaanse veiligheidsparaplu zou landen als Japan kunnen doen besluiten dat ze zelf moeten militariseren tegen China. Zuid-Korea kan een gelijkaardige conclusie trekken. Kortom: Trump staat voor een radicale omwenteling, maar ook voor grote onzekerheid. In het Midden-Oosten moet IS worden bestreden en voor de rest hebben de VS geen grote geopolitieke belangen in Syrië. Een breuk met Obama’s politiek.

Clinton-continuïteit

Clinton staat voor continuïteit. Als voormalig minister van Buitenlandse Zaken beseft ze als geen ander dat presidentiële uitspraken in de rest van de wereld worden gewikt en gewogen, en verregaande onbedoelde gevolgen kunnen hebben. De ‘Obama-lijn’ wordt in de meeste buitenlandspolitieke vraagstukken gevolgd.

Op het vlak van een handelsverdrag met Europa nam ze onlangs gas terug. Door in infrastructuur en hernieuwbare energie te investeren moeten de VS uit hun structurele crisis geraken en leider worden in nieuwe spitstechnologie.

In het Midden-Oosten zal ze wellicht een hardere politiek ten aanzien van Rusland voeren. Wellicht staat ze wapenleveringen aan de soennitische rebellen toe om de asymmetrische machtsbalans tussen Washington en Moskou te herstellen en tot een beter evenwicht te komen aan de onderhandelingstafel. Maar dat houdt ook reële risico’s op militaire escalatie in.

In het Midden-Oosten is de doos van Pandora geopend. De eindstrijd tegen IS vormt meteen ook het begin van een geopolitieke strijd om de hertekening van invloedssferen, die zich mogelijk herhaalt in andere delen van de wereld. Obama geloofde in diplomatie, maar Clinton lijkt de les getrokken te hebben dat dit niet kan zonder stok achter de deur.

Wie het ook wordt, Clinton of Trump, de laatste jaren van dit decennium lijken gevuld met onzekerheden. Daarom moeten de 27 EU-landen hun buitenlandspolitieke instrumenten verder integreren.

 

David Criekemans doceert buitenlands beleid aan de Universiteit Antwerpen, internationale politiek en veiligheid aan het University College Roosevelt in Middelburg (Nederland) en geopolitiek aan het Geneva Institute of Geopolitical Studies. 

Lees verder

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n