opinie

Catalonië is te braaf geweest

Catalonië is te dicht bij een overwinning gekomen.Daarom zet Europa haar waarden opzij om Spanje te steunen tegen de Catalaanse onafhankelijkheid. Maar Spanje kan slechts een pyrrusoverwinning boeken. Catalonië wordt een slepend conflict.

Bart Maddens is politicoloog aan de KULeuven, hij verbleef tien dagen in Barcelona voor het onafhankelijkheidsreferendum

De vrijdag voor het referendum, in een buitenwijk van Barcelona. Ik drink koffie in een bar. Ik vraag de barman langs mijn neus weg hoe hij naar zondag kijkt. Hij blijkt een overtuigde separatist. Ja, hij gaat zondag zeker stemmen. Ja, hij is de vernederingen van Madrid kotsbeu.

Valt dat hier even mee, denk ik. Tot er plots iemand van achter een deur komt. Het is de broer van de barman. Hij is woedend. ‘Vertel hem ook maar hoe de separatisten kinderen voor hun kar spannen’, roept hij zijn broer toe. ‘Hoe ze de publieke opinie manipuleren met hun smerige leugens. Ik ben trots dat ik Spaans ben. Mijn broer is de enige ‘independentista’ in de familie. Ik schaam me voor hem.’

De gesprekken in de bar verstommen. Het lijkt alsof de broers elk moment op de vuist kunnen gaan. Welkom in Catalonië.

Bart Maddens ©Didier Jouret

Zo gaat het hier constant. Je hoeft maar naar een vlag te wijzen, en je weet meteen in welk kamp de taxichauffeur zit. De kleinste hint veroorzaakt een emotionele woordenvloed voor of tegen onafhankelijkheid. Ik heb niemand gesproken die zijn schouders ophaalt over het conflict. Of die zegt dat er belangrijker zaken zijn in het leven.

Zo’n intense politisering van het dagelijkse leven heb ik nog nooit meegemaakt. Wellicht was het bij ons ook zo tijdens de grote conflicten van de vorige eeuw. In 1950 zal het ook wel moeilijk geweest zijn om op café een gemoedelijke babbel te hebben over de vraag of Leopold III al dan niet mocht terugkeren. Vijf jaar later wist je ongetwijfeld ook snel waar iemand stond in de schoolstrijd. Toen had je ook die emotioneel geladen massamanifestaties die in Catalonië haast dagelijkse kost zijn: bedwelmend en beangstigend tegelijk.

Er hangt zo ontzettend veel politieke elektriciteit in de lucht. Je voelt dat de minste vonk de boel kan doen ontploffen. Zeker na de brutale repressie door de Guardia Civil jeuken de handen van de radicale jongeren om kasseistenen uit te breken en flessen met benzine te vullen. Maar het geweld blijft gelukkig uit. De separatistische leiders doen er alles aan om het verzet vreedzaam te houden. En tot nu zijn ze daar wonderwel in geslaagd. Daardoor kan je moeilijk spreken van een echte revolutie in Catalonië.

Onwrikbaar

Is de Catalaanse beweging niet te braaf en te burgerlijk voor het doel dat ze nastreeft? Hoe je ook draait of keert, de stichting van een nieuwe staat door een van de rijkste regio’s van Europa zou de gevestigde politieke en economische orde doen daveren op haar grondvesten.

De Catalaanse separatisten hebben altijd gedacht dat ze dat pacifistisch en democratisch konden bereiken. Door jaar na jaar meer dan 1 miljoen burgers te mobiliseren. Door een meerderheid te veroveren in het Catalaanse parlement. Door intensief te lobbyen bij internationale organisaties. Maar dat heeft allemaal niets opgeleverd. De Catalanen botsen op een muur van beton. Spanje blijft onwrikbaar. Het schrikt er zelfs niet voor terug brutaal geweld te gebruiken tegen onschuldige burgers. En de Europese Unie kijkt de andere kant op.

Als het in Catalonië niet lukt, dan zal het nergens lukken. Net daarom is de EU zo onverbiddelijk en harteloos.

Dat Europa zijn eigen waarden zo hypocriet onder het tapijt veegt, komt omdat de Catalanen hun doel te dicht zijn genaderd. Nooit eerder heeft een separatistische beweging in Europa zoveel politieke energie kunnen genereren. Nooit eerder kregen separatisten zoveel macht. Als het in Catalonië niet lukt, zal het nergens lukken. Net daarom is de EU zo onverbiddelijk en harteloos. Ze wil andere ambitieuze regio’s een duidelijk signaal geven: begin er niet aan. Hoeveel burgers je ook kan mobiliseren, hoe veel politieke macht je ook kan verwerven, hoe sterk ook je argumenten, tot de selecte club van soevereine staten word je nooit toegelaten. No way.

En toch. Ik sprak in Barcelona ook met verschillende separatistische politicologen - er zijn er niet zoveel andere. En zij zien het niet helemaal somber in. Ja, Madrid zal de repressie tegen de Catalanen de komende weken nog opvoeren, met de stilzwijgende instemming van Europa. En ja, het pacifistische Catalonië staat daar finaal machteloos tegenover. Maar uiteindelijk is dit niet meer dan een pyrrusoverwinning voor Spanje.

De traumatische gebeurtenissen van de jongste weken hebben iets fundamenteels veranderd. Het politiegeweld staat op het netvlies van de Catalanen gebrand. Het wordt nooit meer zoals vroeger.

Je kan je niet voorstellen dat Rajoy en Puigdemont morgen gezellig om de tafel gaan zitten om te palaveren over een nieuw rondje staatshervorming. Een snelle terugkeer naar de politieke en de institutionele normaliteit zit er niet in. Bovendien groeit in Catalonië een hele generatie jongeren op die de Spaanse staat verafschuwen. Zij beschouwen de Spaanse politie als een bezettingsmacht en koning Felipe als een vreemde overheerser. Daarmee lijkt een stevig fundament gelegd voor de Catalaanse republiek, ook al is die niet voor morgen.

Het zou wel eens kunnen dat Catalonië zich bij het rijtje van eindeloos voortslepende conflicten voegt. Een van mijn collega’s maakte zelfs de vergelijking met het Israëlisch-Palestijnse conflict. Niet bepaald een opbeurend vooruitzicht.

Lees verder

Gesponsorde inhoud