opinie

De economische orthodoxie van Duitsland is middeleeuws

Melvyn Krauss

Duitsland moet zich gematigder opstellen tegen armlastige landen als Italië. In het andere geval dreigt Berlijn angst op te wekken.

Door Melvyn Krauss, professor emeritus New York University

Afgaand op het resultaat van de Spaanse parlementsverkiezingen van zondag, amper drie dagen na het Britse referendum, lijkt de angst voor een brexitbesmetting in de eurozone overtrokken. De Partido Popular van premier Mariano Rajoy, de belangrijkste establishmentpartij, ging er ondanks corruptieschandalen verrassend op vooruit. De anti-establishmentpartij Podemos leed onverwacht verlies.

Het ware goed mocht de brexit Duitsland ertoe aanzetten om eindelijk de belastingen te verlagen, zodat zijn overschot op de begroting en op de lopende rekening kan dalen.

Spanje kent een goede economische groei. De kiezers wilden dat niet op het spel zetten met een kortstondige politieke frivoliteit. De rotzooi na het brexitreferendum was blijkbaar zo ontnuchterend dat de kiezers op het allerlaatste moment Podemos links lieten liggen.

Het onderlijnt hoe wijs en moedig Rajoy in 2013 is geweest toen hij harde besparingen Europese stijl afwees ten voordele van een verlaging van de personenbelasting en de vennootschapsbelasting die de investeringen aanmoedigde, en nog enkele arbeidsmarkthervormingen om Spanje uit zijn recessie te halen.

Rajoy nam toen nog een andere wijze en moedige beslissing. Hij redde de Spaanse banken die zware moeilijkheden hadden. Anders had zijn beleid pro groei niet gewerkt. Die slechte erfenis moest worden aangepakt, wilde Spanje nog een toekomst hebben.

Renzi

Spanje is een belangrijk model voor landen als Italië, waar de financiële sector op instorten staat, omdat de banken daar in zware problemen zitten. De les van Spanje is dat de Italiaanse banken gered moeten worden wil het groeibeleid van de regering van premier Matteo Renzi werken: het is een tandem. Zoals Spanje, moet Italië zijn bankenerfenis opruimen.

De urgentie wordt voor Renzi nog groter als je bedenkt dat hij in oktober voor een referendum staat over grondwettelijke zaken. Dat dreigt makkelijk een referendum te worden over zijn prestaties en zelfs over de vraag of Italië in de euro moet blijven.

Kiezen is niet zo moeilijk: als de EU-regels in conflict komen met het overleven van de euro, moeten de regels het raam uit. Je mag niet toelaten dat de staart met de hond kwispelt.

Sinds Rajoy heeft de EU de regels voor staatssteun aan banken echter gewijzigd. Rome kan geen steun geven, tenzij er investeerders mee in het bad worden getrokken. Renzi probeerde die regel te omzeilen door zes maanden uitstel te vragen, maar Duitsland was tegen. De Italiaanse premier heeft nu de keuze: de regels aan zijn laars lappen en tegen Europese sancties vechten, of financiële instorting en een nederlaag in het referendum riskeren. Kiezen is niet zo moeilijk: als de EU-regels in conflict komen met het overleven van de euro, moeten de regels het raam uit. Je mag niet toelaten dat de staart met de hond kwispelt.

Grootste obstakel

De Duitse weerstand tegen de Italiaanse bankenredding herinnert ons aan iets: het grootste obstakel tegen het soort groeibeleid dat Rajoy en Renzi voorstaan is niet de populistische of linkse oppositie in hun land, maar een veel grotere kracht: Duitsland.

Wolfgang Schäuble, de Duitse minister van Financiën, belijdt een orthodoxie die economisch beleid ziet als een middeleeuws moraliteitsspel: overschotten zijn deugdzaam, tekorten zijn zonde

Duitsland en Nederland hebben van harde besparingen de kern gemaakt van alle economische beleid en verwerpen stimulerende uitgaven en investeringen of belastingverlagingen die investeringen kunnen stimuleren. Wolfgang Schäuble, de Duitse minister van Financiën, belijdt een orthodoxie die economisch beleid ziet als een middeleeuws moraliteitsspel: overschotten zijn deugdzaam, tekorten zijn zonde. Hij houdt geen rekening met de specifieke situatie van individuele landen en sluit de groeistimulerende hervormingen uit waar Rajoy en Renzi achter staan.

Aan de brexit kan een gouden randje zitten, mocht hij Duitsland aanzetten om eindelijk de belastingen te verlagen, zodat zijn overschot op de begroting en op de lopende rekening kan dalen. De grote angst die mensen begint te besluipen is dat het Europa waar Duitsland op aanstuurt er een is waarmee weinig anderen kunnen leven.

Lees verder

Tijd Connect