opinie

De olifantenpoot in de fiscaliteit

De regering-Michel is trots op verwezenlijkingen zoals de taxshift en een aanpassing van de vennootschapsbelasting. Ze probeert enkele van de ‘juiste’ problemen aan te pakken, maar er moet nog veel gebeuren voor we toteen coherente fiscaliteit komen.

Ivan Van de Cloot en Karel Volckaert hoofdeconoom en visiting fellow denktank  Itinera

De werking van het belastingstelsel beïnvloedt hoe de samenleving en de economie zich gedragen op de korte of langere termijn. Of we werken. Hoe hard we werken. Wat we verbruiken. Waarin we investeren - in menselijk en machinekapitaal. Onderzoek en ontwikkeling. Het ondernemerschap en de beroepskeuzes.

Ivan Van de Cloot ©Lieven Van Assche

Belastingkeuzes zijn dus heel belangrijk. Sommige lasten richten meer schade aan dan andere - ongeacht wat met hun opbrengst gebeurt. Zo wordt arbeid nog altijd veel te zwaar belast in dit land, alsof het een toxisch goedje is. Deze regering deed al een beperkte belastingverschuiving van inkomen naar consumptie. Dat is een stap in de juiste richting, maar om het belastingsysteem minder ‘arbeidsontmoedigend’ te maken zijn meer hervormingen nodig, liefst met een ‘olifantenpoot’ van een veel grotere omvang. Gerichte hervormingen kunnen heel wat mensen uit de inactiviteit helpen.

Tijdens deze regeerperiode heeft de totale belastingdruk een kleine knik naar beneden gemaakt. Toch blijft die erg bescheiden en onduurzaam, als de regering niet tegelijk de uitgaven echt aanpakt. Daar ontbreekt het op dit moment nog het meest aan. We focussen op enkele prioriteiten in de fiscaliteit. We stellen ons te vaak tevreden met symbolische maatregelen in de vermogensfiscaliteit zoals de mislukte speculatiebelasting of effectentaks, die wel eens minder kan opbrengen dan ze heeft gekost. We moeten voorbij die quick fixes.

Vereenvoudig

De remedie? Ons land heeft nood aan een fundamentele belastinghervorming met een bredere belastingbasis en lagere tarieven dan vandaag. Vereenvoudig de belasting op de toegevoegde waarde. Er zijn hooguit enkele uitzonderingen mogelijk om niet alle verbruik op dezelfde manier te belasten. Behalve die uitzonderingen zijn afwijkingen van de uniforme btw-tarieven niet wenselijk. Bij elke afwijking moet immers worden afgewogen of het voordeel opweegt tegen het complexer maken van het systeem. Het btw-tarief van 0 procent op goederen die meer dan gemiddeld opduiken in de uitgaven van lage inkomens kan bijvoorbeeld worden vervangen door een aanpassing van de belastingvrije som.

Karel Volckaert ©Dieter Telemans

In de vermogensfiscaliteit moet het beginsel van neutraliteit belangrijker worden. Neutraliteit pleit ervoor gelijke inkomsten uit vermogen zo gelijk mogelijk te belasten. De aard van sommige inkomsten uit vermogen is vaak fundamenteel verschillend, en dat kan een specifieke behandeling rechtvaardigen. Maar in die categorieën is er geen reden om het ene financiële product anders te belasten dan het andere.

Een interne coherentie van het fiscaal stelsel vermijdt een te grote kloof tussen het gecombineerde tarief van de vennootschapsbelasting en de roerende voorheffing enerzijds en de personenbelasting anderzijds. Die wig creëert een te grote stimulans voor het oneigelijk gebruik van vennootschapsstructuren.

Voorts moet de overheid letten op de gedragseffecten van maatregelen op de lange termijn. Evalueer hervormingen dus op basis van hun effect op het geheel, en niet maatregel per maatregel. Denk bij de herverdeling in termen van de volledige levenscyclus in plaats van alleen een momentopname te maken. Een beter belastingsysteem is een duurzaam systeem.

Jungle

Hoe hard moeten we eigenlijk smeken of bidden om hervormingen? Het belastingstelsel blijft een jungle met uitzondering op uitzondering. Maar meer eenvoud is een basisvoorwaarde om de administratieve lasten voor de overheid en de belastingplichtige te verminderen. Complexiteit speelt enkel in de kaart van gespecialiseerde spelers, die de middelen hebben om er een comparatief voordeel uit te halen. Doe er iets aan!

Koppel iedere fiscale maatregel aan één, hooguit twee meetbare doelstellingen. Alleen dan kun je de maatregel evalueren op zijn efficiëntie.

Koppel iedere fiscale maatregel aan een, hooguit twee meetbare doelstellingen. Alleen dan kun je de maatregel evalueren op zijn effectiviteit en efficiëntie. Als het parlement van bij het begin van de legislatuur daadkrachtig de ene voorgestelde aftrek na de andere zou hebben geëvalueerd op hun effectiviteit en noodzaak, dan hadden we misschien al veel kunnen wieden om opnieuw mooie levenskrachtige plantjes te laten groeien. Met die ingrepen had de regering een fikse verlaging van het tarief op arbeid kunnen financieren. Vandaag blijven we achter met torenhoge tarieven op een smalle belastingbasis.

De uitdaging is dus te evolueren naar lagere tarieven op een brede belastingbasis. Pas als zo’n brede belastinghervorming ad-hocmaatregelen vervangt, komen meer fiscale stabiliteit en rechtszekerheid in zicht. Voorspelbaarheid is het keurmerk van een houdbaar fiscaal stelsel. Ga het engagement aan dat na de fundamentele belastingherziening de fiscaliteit minstens twee legislaturen stabiel blijft.

Heeft deze regering nog de ambitie om dat allemaal waar te maken? Misschien kan ze de grootste impact hebben door een commissie fiscaliteit te lanceren, zoals de vorige coalitie een pensioencommissie aanstelde. Vaak deinst men er voor terug om een beroep te doen op expertise van buiten de eigen bevriende cirkel. Maar beleid voeren is niet louter kiezen voor wat sympathiek is zonder de gevolgen te doorgronden. De politiek-electorale gevolgen van fiscale maatregelen worden al meer dan voldoende ingecalculeerd, nu nog in welke mate ze bijdragen tot een goed bestuur.

 

Lees verder

Tijd Connect