opinie

Deeleconomie maakt komaf met geplande veroudering van producten

©rv

Laten we er niet flauw over doen. Geplande veroudering van producten bestaat, en al lang. Het zit ingebakken in de spelregels van onze economie. Wie andere producten wil, moet met andere spelregels spelen.

Door Rogier De Langhe, economiefilosoof aan de Universiteit Gent. Twitter: @_roedel_

Het is geen toeval dat de producten die ons omringen niet gemaakt zijn om gerepareerd te worden, dat we ze vaak zelfs niet kunnen openmaken en dat ze snel stuk gaan. Producenten die worden beloond voor het aantal spullen dat ze verkopen hebben er nu eenmaal belang bij dat die spullen zo snel mogelijk verslijten.

Er zijn natuurlijk marktcorrecties mogelijk. Producenten kunnen worden geresponsabiliseerd, consumenten geïnformeerd en garantietermijnen verlengd. Maar in de grond blijft het probleem dat onze economische spelregels ertoe aanzetten om zo snel mogelijk zoveel mogelijk grondstoffen uit de grond te halen en af te zetten.

Het verklaart alvast waarom het probleem al zo lang bekend is maar doorgaans toch genegeerd wordt. Het is moeilijk om geplande veroudering aan te kaarten zonder meteen ook de hoekstenen van ons economisch model in vraag te stellen: de markt, individueel bezit en eigendomsrechten. Geplande veroudering wordt aanvaard als de prijs die we betalen voor de allocatieve efficiëntie van de markt.

©rv

Sinds kort bestaat er echter wél een alternatief. Dat is een economisch model waarbij de focus verschuift van bezit naar gebruik. In de deeleconomie verkopen producenten geen eigendomsrechten op het bezit van een goed maar het toegangsrecht tot een platform voor het gebruik ervan.

Wie bijvoorbeeld mobiliteit wil zonder het gedoe van het bezit van een wagen (die gemiddeld 95% van de tijd stilstaat, plek inneemt en geld kost) kan zich vandaag aansluiten bij autodeelplatformen zoals Cambio, Tapazz of Bolides. Het beheer van de wagens blijft in handen van de beheerders van het deelplatform, waardoor de beloningsstructuur omkeert. De beheerder heeft er net belang bij dat de goederen die op het platform worden gedeeld zo lang mogelijk meegaan, zo snel mogelijk te herstellen zijn en zo makkelijk mogelijk te updaten. In de deeleconomie verdwijnt de beloning voor geplande veroudering.

Markten zetten kopers en verkopers tegen elkaar op om zoveel mogelijk te kunnen kopen en verkopen. Omdat bij een overdracht van bezit op de markt enkel het moment van de verkoop telt, zullen verkopers geneigd zijn om veel meer aandacht te besteden aan het verleiden van de consument via marketing, een ruim aanbod en andere toeters en bellen dan aan het product zelf. Zolang de dienst na verkoop geen imagoschade oplevert is het al lang goed. Deelplatforms beheren gemeengoed dat leden samen voeden en gebruiken. De negatieve externaliteiten voor de maatschappij (verspilling, vervuiling) zijn veel kleiner, ook al worden ze daar door die maatschappij momenteel nog niet voor beloond.

Deelplatforms waren tot voor kort geen realistisch alternatief, omdat de transactiekosten te hoog waren en de liquiditeit te klein. De gevolgen van de digitale revolutie maken het ons echter elke dag makkelijker om onszelf te organiseren. Liquide platforms met ultralage transactiekosten schieten dan ook als paddenstoelen uit de grond en faciliteren een overgang naar een economisch model gericht op gebruik in plaats van bezit.

De digitale revolutie verstoort niet enkel bestaande sectoren maar ontsluit ook nieuwe manieren om onze economie te organiseren en ingebakken problemen op te lossen. Garantietermijnen verlengen is symptoombestrijding. Als minister Peeters het probleem van geplande veroudering echt wil aanpakken, is een shift van bezit naar gebruik door het stimuleren van de deeleconomie een veel elegantere oplossing. De producten in onze winkels zijn niets anders dan de belichaming van onze economische spelregels. Wie andere producten wil, moet andere spelregels maken.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Partner content