opinie

Dit gebeurt er na het Griekse referendum

Of dit nu het zoveelste hoofdstuk is in de schier oneindige Griekse saga of net de annex die hem besluit, hangt af van de uitkomst van het referendum komende zondag. Daarbij moeten de Grieken zich uitspreken over de vraag of ze al dan niet in de eurozone willen blijven. Zelf ben ik er vast van overtuigd dat het een duidelijke 'ja' wordt. Hieronder leg ik uit waarom, en wat daarna moet gebeuren.

Door Daan Ballegeer, freelance journalist

Het verlichte eigenbelang houdt de Grieken in de euro. Cooler heads will prevail, simpelweg omdat het alternatief onaantrekkelijker is. Ja, natuurlijk is de Griekse bevolking de bezuinigingspolitiek en de teutoonse dictaten beu. Maar onderschat niet wat kapitaalcontroles doen met mensen. Nog tot minstens volgende week dinsdag, kunnen Grieken niet aan het geld op hun bankrekening, op 60 euro per dag na.

Is er in Griekenland dan geen depositogarantieregeling van 100.000 euro op spaartegoeden, zoals in de rest van de Europese Unie? Toch wel, maar dat is van weinig belang zolang er geen volwaardig Europees depositogarantiestelsel bestaat, waardoor het de Griekse overheid is die het geld moet zien te vinden om zijn spaarders te vergoeden als een bank failliet gaat. Alleen zit die overheid zelf op zwart zaad. Mocht ze nog een eigen monetair beleid hebben, kon ze met vers gedrukt geld die garanties betalen.

©rv

Door in 2001 in de eurozone te stappen, heeft Griekenland evenwel zijn monetair beleid uit handen gegeven. Het is de Europese Centrale Bank (ECB) die via de zogenaamde Emergency Liquidity Assistance de Griekse banken van voldoende liquiditeit voorziet. Die noodlijn waarmee Griekse banken zich bij gratie van Frankfurt kunnen financieren bij de nationale bank van Griekenland beloopt nu zo'n 90 miljard euro.

Precedent

Als het referendum een 'nee’ oplevert, betekent dat de facto het einde van Griekenland in de eurozone. Op dat punt is de negatieve precedentswaarde om het land ten allen prijze in de euroclub te houden veel groter dan die om er afscheid van te nemen. De Europese bevolking uit de overige lidstaten zal nooit aanvaarden dat de balorige Grieken hun eigen voorwaarden kunnen bepalen, hoe (on)terecht sommige van die verzuchtingen ook zijn.

Als het referendum een 'nee’ oplevert, betekent dat de facto het einde van Griekenland in de eurozone. Op dat punt is de negatieve precedentswaarde om het land ten allen prijze in de euroclub te houden veel groter dan die om er afscheid van te nemen

Aangezien door de wanbetaling en het wegvallen van de politieke rugdekking de ECB haar ELA zal intrekken, vallen de Griekse banken dan droog. De enige manier waarop de Griekse overheid die nog kan herkapitaliseren is een nieuwe munt in te voeren en alle deposito's daarin om te zetten. Die nieuwe munt zal daarna meteen in waarde dalen, ruwweg geschat met 40 à 50 procent. Dat betekent met andere woorden een halvering van de koopkracht van dat spaargeld, terwijl veel kredieten onverminderd moeten terugbetaald worden in euro.

De Grieken verarmen dus sowieso, alleen weten ze bij dat laatste scenario helemaal niet waar ze aan beginnen, en lijkt de kostprijs veel hoger dan in de eurozone te blijven. Bovendien dreigen de gevolgen van een euro-exit verder te gaan dan enkel een uitstap uit de muntunie. Door de drachme opnieuw in te voeren en direct daarna te devalueren overtreedt Griekenland immers het Europees Verdrag waardoor het EU-lidmaatschap niet langer verzekerd is.

Athene zou in dat geval een nieuwe aanvraag moeten indienen om opnieuw toe te kunnen treden tot de EU. De vraag is maar of de rest van Europa dat nog ziet zitten na alle ellende die de Grieken hebben veroorzaakt. Ook de goedkopere drachme is een relatieve winst. De Europese Commissie heeft al laten verstaan dat ze voor elk land dat de euro verlaat de nadelige wisselkoers in rekening zal brengen, bijvoorbeeld door een fikse importtaks op te leggen. De voordelen van de devaluatie zijn sowieso beperkt, aangezien de Grieken maar weinig exporteren dat de rest van de wereld wil. De invoer wordt op zijn beurt bovendien weer duurder.

Na een ja

Griekenland stemt dus voor een verder verblijf in de eurozone. En dan? Dat is al bij al een goede zaak, maar het betekent wel een enorme politieke omwenteling in Griekenland zelf. Ironisch genoeg moet de partij die verklaarde dat Griekenland ondemocratisch bejegend werd, na een democratische uitspraak het veld ruimen. Na de aftocht van Syriza en haar leider Alexis Tsipras moet er een nieuwe regering gevormd worden.

Dat kan binnen het bestaande parlement of na nieuwe verkiezingen. Vermoedelijk zullen Nea Democratia en Pasok, de twee partijen die gezamenlijk in belangrijke mate verantwoordeljk zijn voor de hele miserie die gedurende decennia is opgebouwd, daarbij een coalitie vormen samen met kleinere pro-Europese partijen.

Tot op vandaag blijft de trojka notoir vaag over de mogelijkheid van een schuldherschikking

Omdat de EU het politiek niet kan maken om die nieuwe regersingsploeg exact hetzelfde lijstje voor te schotelen als wat Syriza heeft afgeserveerd, zullen er hier en daar wat toegevingen gedaan worden. Maar vooral: er zal een schuldherschikking in het vooruitzicht gesteld worden.

Een berekening van Royal Bank of Scotland leert dat de kostprijs om de Griekse schuldgraad naar 100 procent te brengen (nu is dat ruim 180 procent) maar de helft bedraagt van wat het de Europese landen kost als het land de muntunie verlaat (1,4 versus 2,4 procent van het bbp van de eurozone).

Tot op vandaag blijft de trojka notoir vaag over de mogelijkheid van een schuldherschikking. Na de afkondiging van het referendum zaterdag zei Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker wel plots dat de Grieken een gesprek daarover in het vooruitzicht gesteld was naar het jaareinde toe.

Het is typerend voor het gebrek aan een proactieve houding. Ten eerste heeft de Griekse bevolking daar nooit lucht van gekregen, ten tweede is die hint veel te vaag.

Trapsgewijs

Waarom eens niet nadenken over een concreet voorstel om een schuldherschikking trapsgewijs te laten verlopen in ruil voor structurele hervormingen en dat te koppelen aan een tijdspad? Daarbij worden de leningen nog steeds in schijven toebedeeld en blijven ze gekoppeld aan harde afspraken. Er is evenwel een element dat inspeelt op de houdbaarheid van de schuld. Als Griekenland de afspraken nakomt, valt een deel van de uitstaande schuld weg. Als het bepaalde doelstellingen sneller kan halen dan afgesproken, zoals het herstel van de concurrentiepositie, het terugdringen van corruptie of het hervormen van het pensioenstelsel, dan stijgt bovendien het bedrag dat het niet meer terug hoeft te betalen.

Essentieel is dat de infernale link tussen de Griekse overheid en zijn banksector door wordt gesneden

Het volgende herculuswerk is de augiasstal van de banksector uitmesten. Essentieel is dat de infernale link tussen de Griekse overheid en zijn banksector door wordt gesneden. Na de redding van die eerste, is het de beurt aan die tweede. Of dacht u echt dat al dat weggevloeide geld zomaar terugkomt?

Zoals eerder aangestipt, was de enige manier om in de aanloop naar het referendum de kapitaalvlucht tegen te houden, het invoeren van kapitaalcontroles. Die exodus, die plots enkele versnellingen hoger schakelde door de demarche van Tsipras, is al een hele tijd bezig.

Volgens de officiële cijfers (die maar tot eind april lopen) is er de eerste vier maanden van dit jaar meer dan 30 miljard euro van de Griekse bankrekeningen gegaan. Dat tempo is enkel toegenomen. Alleen al in de voorbije twee weken zou het om nog eens 6 miljard euro gaan.

Optimisten

Optimisten hopen dat dit geld terugvloeit naar de Griekse bankrekeningen eens het land gestabiliseerd is. Maar dat lijkt onrealistisch, zo leert een snelle kijk naar de evolutie van de binnenlandse deposito's sinds het begin van deze eeuw.

Tussen 2009 en juni 2012 daalde het bedrag op Griekse bankrekeningen van 245 miljard euro naar minder dan 160 miljard euro. Een derde van dat verschil van 85 miljard euro zou gediend hebben om de afname in de levensstandaard te compenseren. Een ander derde verdween naar buitenlandse rekeningen, het laatste derde ging onder de spreekwoordelijke matras.

Als de Grieken hun verblijf in de eurozone kunnen verlengen, zal de ELA nog een tijdlang overeind moeten blijven, evenals kapitaalcontroles. Dat is een slechte zaak die zo kort mogelijk moet duren

Tegen maart 2013 was een deel van dat geld teruggevloeid, waardoor er voor 180 miljard euro aan Griekse deposito's waren. Tot eind 2014 bleef dat bedrag min of meer stabiel. Van een echte terugkeer is dus geen sprake.

Van het deel dat onder de matrassen belandde, zal misschien een deel terugvloeien naar Griekse bankrekeningen, maar dat zal veel minder het geval zijn voor het geld dat versluisd is naar bankrekeningen in andere Europese landen. Zeker in het era van internetbankieren, daalt het belang van de bankier op de hoek.

Als de Grieken dus hun verblijf in de eurozone kunnen verlengen, zal de ELA nog een tijdlang overeind moeten blijven, evenals kapitaalcontroles. Dat is een slechte zaak die zo kort mogelijk moet duren.

Vertrouwen

Ik zie twee mogelijke oplossingen om het vertrouwen in de Griekse banken te herstellen. De eerste is de creatie van een  specifiek noodfonds voor de Griekse banksector (een beetje zoals gebeurd is met het FROB in Spanje). Een deel van de Europese middelen zou moeten voorbehouden zijn om die augiasstal uit te mesten. Veel Griekse bankbalansen zitten vol met kort- en langlopend overheidspapier, en slechte leningen. Dat betekent ook dat er verschillende zullen moeten opgedoekt worden, waarbij eerst de aandeelhouders en waar nodig ook de obligatiehouders hun claims verliezen.

Veel Griekse bankbalansen zitten vol met kort- en langlopend overheidspapier, en slechte leningen. Er zullen er verschillende moeten opgedoekt worden, waarbij eerst de aandeelhouders en waar nodig ook de obligatiehouders hun claims verliezen.

Een tweede oplossing, die er mogelijk pas kan komen nadat de vorige optie is gelicht, is om de Griekse banken over te laten aan gezonde, internationale bankgroepen. Daar kan eventueel wat budgettaire of monetaire massage aan te pas komen.

Het is in elk geval cruciaal dat de link tussen de Griekse overheid en haar banken doorgesneden wordt. Die eerste zal daarmee een economische hefboom uit handen geven, maar er is naar ik vermoed weinig discussie over de vraag hoeveel goede dingen die daar de voorbije jaren mee heeft gedaan. Haar laatste wapenfeiten spreken boekdelen. Zo kreeg de overheid de Griekse banken zover om haar (kortlopende) schuldpapier op te kopen zodat de regering-Tsipras de onderhandelingen met de trojka zo lang mogelijk kon rekken. De banken brengen die vorderingen vervolgens in onder de ELA om er kredieten voor te ontvangen. Hoog tijd om een punt achter die waanzin te zetten.

Lees verder

Gesponsorde inhoud