opinie

Europa kan niet afzijdig blijven in Syrië

De Turkse inval in het noorden vanSyrië plaatst de NAVO en Europa voor politieke en morele problemen. Ondanks de beperkte opties moet Europa iets doen om zijn veiligheid te vrijwaren.

Operatie-Vredesbron. Dat is de naam van de militaire actie die de Turkse president Tayyip Recep Erdogan woensdag in Noord-Syrië in gang trok. Na een telefoontje met de Amerikaanse president Donald Trump eerder deze week werden de Amerikaanse troepen teruggetrokken, waarna Turkije begon met bombardementen langs een zone van 350 kilometer in Noord-Syrië. In plaats van stabiliteit kan de operatie chaos brengen. Wat is er aan de hand?

De oorlog in Syrië leek de afgelopen maanden in de eindfase beland. Niet dat het er minder bloedig aan toeging, integendeel. Weg van de internationale camera’s voerden de Syrische president Bashar al-Assad en Rusland de bombardementen in de westelijke provincie Idlib nog op. De overgebleven soennitische strijders tegen Assad werden in het verleden door Syrische regeringstroepen met bussen naar die provincie overgebracht. Nu voert Assad er een gecontroleerde strijd waarbij scholen of ziekenhuizen niet gespaard worden. Tegelijkertijd leek er groen licht te zijn voor een nieuw constitutioneel proces, in uitvoering van resolutie 2.254 van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties.

De afgelopen jaren had de vorige Amerikaanse president Barack Obama een nieuwe entiteit gecreëerd: de Syrian Democratic Forces (SDF). Een belangrijk onderdeel daarvan zijn de Koerdische People’s Protection Units (YPG). Maar de SDF bevatten ook Turkmeense en andere componenten.

Erdogan wil met zijn militaire operatie een veiligheidszone van 30 kilometer breed in Syrië creëren. Maar wie de kaart bestudeert, merkt al snel op dat het noordoosten van Syrië het hartland is van de Syrische Koerden. Dat gebied wordt in fase 1 ontvolkt door het Turkse leger. In fase 2 wil Erdogan er de naar schatting 3,6 tot 3,9 miljoen Syrische vluchtelingen die in Zuid-Turkije verblijven vestigen en er steden bouwen. Erdogan wil het gebied arabiseren. Daardoor ontstaat een demografische buffer tussen de Syrische Koerden (maar waar moeten die dan naartoe?) en de naar schatting 10 tot 15 miljoen Koerden die in Turkije wonen. Erdogan wil het ontstaan van een autonoom Koerdistan definitief verhinderen.

Schild tegen IS

De Europese landen staan erbij en kijken ernaar, voorlopig toch. De Koerden waren ons belangrijkste schild in de strijd tegen IS. De Syrische Koerden houden in meerdere gevangenissen in de regio ex-ISstrijders vast. In de chaos die nu ontstaat kunnen die vrijkomen. Turkije brengt de Europese veiligheid in gevaar. Erdogan dreigde er zelfs mee de miljoenen vluchtelingen in zijn land bij te veel kritiek naar Europa te sturen.

Turkije brengt de Europese veiligheid in gevaar.

Is Turkije nog onze NAVO-partner? Meerdere landen willen Turkije niet verliezen omdat dat geopolitieke gevolgen zou hebben. Maar is dat al niet gebeurd? Ondertussen werkt Turkije steeds nauwer samen met Rusland. Moskou wacht strategisch. Eerst leek het Kremlin de Turkse acties te tolereren, later benadrukte het e territoriale integriteit van Syrië. Rusland houdt Ankara deels te vriend, waar-bij het mogelijk wacht op een telefoontje vanuit een van de Europese hoofdsteden. Moskou zal dan wel iets in ruil willen. De afbouw van de Europese sancties bijvoorbeeld.

Jens Stoltenberg, de secretaris-generaal van de NAVO, benadrukte in een persconferentie gisteren in Ankara de ‘legitieme veiligheidsbekommernissen’ van Turkije en het belang van het land voor de NAVO. Daarop reageerde de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Çavuşoğlu dat de Europese landen Turkije dan maar moeten laten begaan in Noord-Syrië. Hoe ver kan men daarin gaan? Is de NAVO ook geen waardegemeenschap? Betekent dat dan dat Turkije voortaan ongevraagd een ander land mag binnenvallen? Maar een appeasementbeleid zal Erdogan enkel ambitieuzer maken.

Europa heeft beperkte opties, maar kan moreel en politiek niet afzijdig blijven. Na een onmiddellijk staakt-het-vuren kan een eventuele Europees-Russische missie in de grenszone veiligheid brengen voor iedereen. De VS kunnen daar niet tegen zijn.

Lees verder

Tijd Connect