opinie

Financiering kernwapens kan de wereld uit

Vandaag ondertekenen 122 landen in de Verenigde Naties een verdrag om kernwapens te verbieden. De negen kernwapenlanden zijn daar vooralsnog niet bij. Maar dit verdrag is een historische stap.

Door Tom Sauer, professor Internationale Politiek aan de Universiteit Antwerpen en auteur van De strijd voor vrede. En hoe we die kunnen winnen (Polis, september 2017).

De burger is mondiger geworden. En het gemoed van de klanten van de banken is er sinds de bankencrisis niet beter op geworden. Dat maakt dat als een krant op de voorpagina brengt dat KBC, ING, BNP Paribas Fortis en Deutsche Bank spaargeld van klanten investeren in bedrijven die kernwapens produceren, die banken veel e-mails krijgen van klanten die vinden dat dat niet hoort. Ethisch bankieren, weet u wel?

En wat blijkt: hoe rijker de klanten, hoe groter de bezorgdheid. KBC-voorzitter Thomas Leysen, bijvoorbeeld, is iemand die ethisch bankieren hoog in het vaandel draagt. Daarom heeft een bank zoals KBC een beleid op het vlak van ethisch bankieren ontwikkeld. Makkelijk is dat niet, want wat is ethisch en wat is niet ethisch? Meestal hangt er een grote grijze wolk tussen beide.

Het Noorse pensioenfonds, en dat is geen kleintje, heeft de stap al gezet en verbiedt investeringen in de nucleaire wapen business.

Groot was mijn verbazing toen ik vaststelde dat KBC weliswaar verbood te investeren in bedrijven die zich bezighouden met de productie van chemische en biologische wapens, zelfs van landmijnen en clustermunitie, maar niet verbood te investeren in kernwapens. Als er één wapensysteem is dat qua destructiviteit alle andere overtreft, dan zijn het wel kernwapens.

Akkoord, bezitters van atoomwapens argumenteren dat het niet de bedoeling is ze te gebruiken. De weg naar de hemel is echter geplaveid met goede bedoelingen. Als kernwapens niet bedoeld zijn om te gebruiken, waarom liggen we dan wakker van Noord-Korea? Of verschillen de leiders van Noord-Korea fundamenteel van die van - om maar iets te zeggen - de VS? Is het niet bizar dat zogenaamde realisten in de internationale politiek naïef geloof hechten aan deze afschrikkingstheorie?

Niet alleen gezond boeren- of ondernemersverstand zegt dat de combinatie van menselijke feilbaarheid en complexe systemen zoals atoomwapens tot ongelukken moet leiden. Ook historisch inzicht leert ons dat in het verleden niet-kernwapenstaten wel degelijk kernwapenstaten hebben aangevallen (Egypte en Syrië vielen in 1973 Israël aan) en dat zelfs twee kernwapenstaten in een oorlog zijn gesukkeld (Kargil-oorlog tussen India en Pakistan in 1999).

Nucleaire afschrikking werkt dus niet altijd, en kernwapens zijn dus geen wondermiddel. Het spreekt voor zich dat hoe meer staten over kernwapens beschikken, hoe groter de kans is dat ze gebruikt worden. Gemiddeld komt er elke zeven jaar een kernwapenstaat bij, en niets wijst erop dat Noord-Korea de laatste in de rij zal zijn. En dan spreek ik nog niet over terroristische organisaties.

Haves en have nots

Het goede nieuws - dat mag ook weleens onderstreept worden - is dat 122 landen de handen in elkaar hebben geslagen om kernwapens te verbieden. Net zoals eerder chemische en biologische wapens, en landmijnen en clustermunitie bij verdrag werden verboden. Het gaat dus niet enkel om het verbieden van het bezit, zoals het Nucleair Non-Proliferatieverdrag (NPV, 1968) al voorschreef (tenzij voor de vijf kernwapenstaten op dat moment, die tijdelijk hun kernwapens mochten behouden in afwachting van eliminatie). Ook het stationeren op andermans grondgebied (zoals in Kleine Brogel), het ontwikkelen, produceren, ontplooien, transfereren, het gebruik en het dreigen met het gebruik (de fameuze nucleaire afschrikkingsdoctrine, zoals die van de NAVO) wordt door de meerderheid van de landen in de wereld binnenkort als illegaal beschouwd.

Als kernwapens niet bedoeld zijn om te gebruiken, waarom liggen we dan wakker van Noord-Korea?

Dat de negen huidige kernwapenstaten het verdrag nog niet zien zitten, is niet abnormaal. Zij zijn verslaafd aan kernwapens, en zijn hun internationaalrechtelijke verplichting onder het NPV om hun kernwapens te elimineren vergeten. Dat is buiten al die andere staten gerekend, die volgens hetzelfde verdrag moesten beloven nooit kernwapens te produceren en die al decennialang wél hun verplichtingen nakomen. Een systeem van ‘haves’ en ‘have nots’ is op termijn natuurlijk niet houdbaar. Dat de niet-kernwapenstaten - uitgezonderd de NAVO-bondgenoten van de VS die zich als poedels van Washington en Parijs gedragen - nu het initiatief nemen, is dus niet verwonderlijk. Het initiatief om de slavernij af te schaffen kwam ook niet van de slavendrijvers.

Stigmatisering

Vandaag ligt dit historische verdrag in de VN ter ondertekening voor. Als 50 staten het ook ratificeren, wordt het automatisch van kracht, althans voor de staten die het ondertekend hebben. Er zal veel meer nodig zijn dan dit verdrag om kernwapens effectief de wereld uit te helpen. Maar het is een volgende, belangrijke stap. De norm tegen kernwapens zal sterker worden. Kernwapens - en zeker indirect ook de staten die dergelijke inhumane en binnenkort dus illegale wapensystemen bezitten - zullen gestigmatiseerd worden. Dit verdrag zal voorstanders ervan in de kernwapenstaten munitie geven om zich nog meer uit te spreken tegen kernwapens, wat in het VK mogelijk wel degelijk een verschil kan maken.

Er zal veel meer nodig zijn dan dit verdrag om kernwapens effectief de wereld uit te helpen. Maar het is een volgende, belangrijke stap

Het verdrag verbiedt ook hulp te geven aan alle activiteiten die het verdrag verbiedt. Banken zullen dus twee keer nadenken. Het Noorse pensioenfonds - en dat is geen kleintje - heeft de stap al gezet en verbiedt verdere investeringen in de nucleaire wapenbusiness. Andere banken zijn al gevolgd. Het beleid van KBC stelde tot voor kort dat zulke investeringen nog kunnen zolang kernwapens niet verboden zijn. Welnu, kernwapens zijn binnenkort verboden.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Partner content