opinie

Rechtsbijstandsverzekering tast rechtsstaat aan

©Photo News

Er schuilen enkele adders onder het gras van de fiscaal aftrekbare rechtsbijstandsverzekering die minister van Justitie Koen Geens (CD&V) zo graag wil invoeren. Vanzelfsprekend denken advocaten aan hun portemonnee, maar de belangen van de rechtzoekenden en zelfs de rechtsstaat staan op het spel.

Het voorstel van Geens lijkt een win-win. Door een rechtsbijstandsverzekering te creëren waarvan de premie fiscaal aftrekbaar is, winnen de rechtzoekenden, de advocaten en de verzekeraars. Alleen de fiscus - wij allemaal dus - verliest. Maar schijn bedriegt.

Geens wil dat mensen een rechtsbijstandsverzekering kunnen afsluiten, waardoor de verzekeraar de proceskosten, de expertisekosten en de erelonen van de advocaten betaalt als ze in een gerechtelijke procedure terechtkomen.

Bij de advocaten zullen er zeker winnaars zijn: zij die zonder een kunstmatig voordelige verzekeringsformule hun diensten niet aan de man gebracht krijgen. Advocaten die een correcte prijs aanrekenen voor de kwaliteit van hun werk hebben geen behoefte aan dossiers van cliënten die de rekening naar een verzekeraar doorschuiven.

Maar er zullen ook verliezers zijn, want wie vandaag een correcte prijs voor zijn diensten aanrekent, krijgt straks concurrentie van collega’s die werken tegen gereguleerde tarieven die de facto door de verzekeraars worden opgelegd. Diensten van advocaten die de tarieven van de verzekeraars niet toepassen, zullen niet onder de dekking vallen.

©RV DOC

Om in de toekomst aan de bak te komen moet het grote middensegment van de advocatuur zijn tarieven afstemmen op de tarieven die gelden onder de nieuwe rechtsbijstandsverzekering. Hoe legt advocaat Janssens uit dat zijn uurtarief 250 euro bedraagt als confrater Peeters in een dossier dat door de nieuwe verzekering gedekt wordt de zaak voor 150 euro per uur afhandelt, of beter nog, voor een vast bedrag van 2.000 euro? Dat is vooral moeilijk in een segment van de markt waar advocatendiensten als een ‘commodity’ gezien worden: iets wat je soms nodig hebt, dat in grote hoeveelheden beschikbaar is en waarvoor je het liefst de laagste prijs betaalt.

Ook bij de rechtzoekenden zullen er winnaars zijn. Een grote groep rechtzoekenden heeft te veel inkomsten om gebruik te maken van de pro-Deoregeling, maar te weinig inkomsten om uit eigen zak een goede advocaat te betalen. Dat is zeker het geval als de procedure ingewikkeld is of lang aansleept, bijvoorbeeld als er experts nodig zijn of als de zaak in hoger beroep gaat. Die groep kan zich voortaan tegen een schappelijke prijs een advocaat veroorloven, zegt de minister. Maar het gaat niet om de advocaat die ze het liefst willen hebben, want als die niet-geconventioneerd is, worden zijn prestaties slechts in beperkte mate gedekt door de nieuwe verzekering. Dat is een mogelijke aantasting van de vrije keuze.

Bezwaren

Geens lijkt ook nogal makkelijk over de mededingingsrechtelijke bezwaren te stappen. Hij had een advies gevraagd aan de Raad voor de Mededinging, maar nadat hij een gunstig antwoord had ontvangen, heeft hij de premissen van de verzekeringsconstructie gewijzigd. Het is niet zeker dat het antwoord van toen nog geldig is.

Dit verhaal past verdacht goed in een bekende uitspraak van de voormalige Amerikaanse president Ronald Reagan. ‘Government’s view of the economy could be summed up in a few short phrases: If it moves, tax it. If it keeps moving, regulate it. And if it stops moving, subsidize it.’

Als minister van Financiën heeft Koen Geens de diensten van advocaten in één pennentrek 21 procent duurder gemaakt (invoering van de btw) en als minister van Justitie heeft hij allerlei griffie- en rolrechten verhoogd om nutteloze juridische procedures te ontraden en de hoven en rechtbanken te ontlasten. Vorig jaar heeft hij de tweedelijnsbijstand (pro Deo) helemaal hervormd. Nu gaat hij de honoraria van advocaten subsidiëren door een fiscaal aftrekbare rechtsbijstandsverzekering in het leven te roepen. De cirkel is rond.

De minister spreekt graag over een hinkstapsprong. Het is maar hoe je de dingen bekijkt. De uitvoerende macht die zich op ingrijpende wijze met de toegang tot de rechter inlaat, komt gevaarlijk dicht bij de grens van de scheiding der machten. Geens maakt procederen eerst over de hele lijn duurder en moeilijker en geeft vervolgens een subsidie die gekoppeld is aan allerlei voorwaarden en die twee soorten advocaten creëert. Daar hangt een onwelriekend geurtje aan. De filosoof Montesquieu draait zich om in zijn graf.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Partner content