opinie

Roep nog geen hoera na de Oostenrijkse presidentsverkiezingen

Senior politiek analist bij ECR Research

Het nipte verlies van de rechts-populistische Norbert Hofer tegen de linkse Alexander Van der Bellen doekt de Europese populistische poppenkast niet op.

Door Andy Langenkamp, senior politiek analist bij ECR Research

De Europese economische groei is afgezwakt tot het laagste niveau sinds begin 2015. Verbeteringen in Duitsland en Frankrijk werden tenietgedaan door een verzwakking in andere eurolanden. Het laatste waarop Europa zit te wachten, is nog meer politieke instabiliteit en onzekerheid.

Nationalisme en isolationisme bevecht je niet alleen met economische cijfers. Je hebt ook de juiste poppetjes nodig om te overwinnen in de politieke poppenkast.

Helaas, aan potentiële politieke brandhaarden geen gebrek. Komende maand stemmen de Britten over een vertrek uit de EU en proberen de Spanjaarden eindelijk een stabiele regering in het zadel te stemmen. Tussendoor moet Europa het Griekse hoofd boven water helpen te houden terwijl pragmatisme en principes om voorrang vechten in het voorkomen van nieuwe vluchtelingenbootjes van Turkije naar de Griekse kust. Daarbij nemen ook externe risico’s een hoge vlucht, met een dreigend presidentschap van Donald Trump in Amerika en toenemende twijfels over het met schulden overladen China.

In dat klimaat is de sterke opmars van populisten in Europa allesbehalve geruststellend. In Oostenrijk mag de rechts-populistische presidentskandidaat Norbert Hofer nipt verloren hebben van zijn linkse tegenstrever Alexander Van der Bellen, maar dat moet niet uitgelegd worden als overwinning voor de verlichte, democratische, pragmatische geest.

©rv

Ten eerste is Van der Bellen niet het toonbeeld van de persoon die de Oostenrijkse samenleving zal verenigen; de ‘boze stemmer’ heeft helemaal niets met hem. Ten tweede, de helft van de kiezers heeft gestemd voor een man wiens partij op zijn minst facties herbergt die sympathie koesteren voor het Derde Rijk. Dat de FPÖ, een partij met een zeer discutabel verleden, toch zoveel stemmen weet te trekken, is veel zorgwekkender dan of nu een linkse of rechtse kandidaat het presidentschap - dat toch vooral ceremonieel is - wint met een paar duizend stemmen verschil. En of nu Hofer of Van der Bellen president is, feit blijft dat de traditionele, grote partijen geen rol speelden en dat het partijstelsel op zijn kop is gezet.

Polen en Hongarije vallen in het niet bij de hoofdprijs voor het populisme: Frankrijk

Die aardverschuiving in het politieke bestel is niet uniek voor Oostenrijk. Kijk naar Spanje, dat van een tweepartijenstelsel met een schok is omgeturnd in een vierpartijenstelsel. Nog zorgwekkender is dat we in Europa steeds meer autoritaire tendensen zien opduiken. Het meest in het oog springen Polen en Hongarije, waar respectievelijk Jaroslaw Kaczynski (onverholen leider achter de schermen) en Victor Orban (als premier) de scepter zwaaien. Ze ondermijnen ongegeneerd de fundamenten van de democratische rechtsstaat, onder meer door onwelgevallige rechters te ontslaan en de media te muilkorven.

Polen en Hongarije vallen in het niet bij de hoofdprijs voor het populisme: Frankrijk. Eind april en begin mei volgend jaar zijn er daar presidentsverkiezingen en Marine Le Pen leidt de peilingen voor de eerste ronde. Een maand eerder kan Geert Wilders bij de Nederlandse verkiezingen alvast de toon zetten voor de Fransen.

Flinke duit

Niet alleen de landen aan de randen van de EU zijn dus gevoelig voor populisme en zelfs autoritaire trekjes. Nederland, Frankrijk, Finland en nu ook Duitsland - met Alternative für Deutschland - en Oostenrijk doen een flinke duit in het zakje. Bijna al die partijen verzetten zich tegen ‘islamisering’, tegen de EU, tegen de gevestigde partijen. Ze vinden een gewillig oor bij mensen die het gevoel hebben dat mainstreampartijen zich hebben laten overspoelen door de globalisering.

Zoals Jan Techau, de directeur van de denktank Carnegie Europe, het verwoordt: ‘It is a world that has taken the politics out of the political.’

Zoals Jan Techau, de directeur van de denktank Carnegie Europe, het verwoordt: ‘It is a world that has taken the politics out of the political.’ Politiek en economie zijn veelal een en hetzelfde. Maar juist het vervatten van deze wereld in abstracte spreadsheets en sommetjes heeft ertoe geleid dat grote groepen kiezers zich buitengesloten zijn gaan voelen. De ongelijkheid kon oplopen doordat vooral gekeken wordt naar de opbrengsten voor het collectief zonder dat voldoende gedaan is om de klappen voor de zwaksten op te vangen.

Zolang de gevestigde orde zich blijft verdedigen tegen de aanvallen van de linkse en rechtse flanken met koele berekeningen en rendementsdenken (of nog erger, door een afgezwakte, ‘nette’ kopie proberen te zijn van het origineel, zoals de VVD in Nederland soms probeert kiezers van Wilders weg te kapen) zullen de supporters van Hofer, Wilders en Le Pen zich niet laten bekeren.

Zolang de gevestigde orde zich blijft verdedigen met koele berekeningen en rendementsdenken zullen de supporters van Hofer, Wilders en Le Pen zich niet laten bekeren.

Nationalisme en isolationisme bevecht je niet alleen met economische cijfers. Je hebt ook de juiste poppetjes nodig om te overwinnen in de politieke poppenkast. Vooralsnog ontbreken de goede poppen en domineert Pierlala het toneel. Zoals Pierlala de erfenis van zijn vader verkwanselt, zo doen populisten onverantwoorde toezeggingen over de welvaartsstaat en dreigen hun pleidooien voor het sluiten van de grenzen de naoorlogse verworvenheden te ondermijnen.

Pierlala sprong uit zijn eigen doodskist en beterde uiteindelijk zijn leven. Met het uitsterven van de generatie die de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt en de brede sympathie voor partijen als de FPÖ valt te hopen dat met Pierlala ook niet de geesten meekomen van 75 jaar geleden. Het publiek schreeuwt en gilt nu niet om Jan Klaassen te waarschuwen voor de stille en ongemerkte opkomst van Pierlala, maar juicht hem vaak van harte toe. Terwijl het zeer de vraag is of Populist Pierlala zijn leven betert als hij de baas is in de poppenkast van het echte leven.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud