opinie

Schrijf onderwijs old school niet te snel af

'Disruptie' in het onderwijs dat ondernemerschap - terecht- wil stimuleren klinkt holler en holler, zeker als je er de cijfers bij haalt. Toch nemen beleidsmakers en onderwijsverstrekkers dat denken klakkeloos over. Vanuit de loopgraven van het ondernemend onderwijs roepen we de overheid op om een evidence-based beleid te voeren.

Door Bart Derre (lector vakgroep Commerciële Economie & Ondernemen HoGent, PhD candidate TU/e en ondernemer, Luc Vandingenen (algemeen directeur BTI Studios nv, coach keuzevak ondernemen en opleidingstraject ‘ondernemen voor docenten’ HoGent), Koen Smets (organisatiedeskundige en gastdocent en coach opleidingstraject ‘ondernemen voor docenten’ HoGent), en Mathieu Weggeman, hoogleraar TU/e, Faculteit Industrial Engineering & Innovation Sciences. De auteurs schrijven in eigen naam.

Belgen zijn slechte ondernemers! We stellen het een beetje scherp, maar uit cijfers (2015) van de Global Entrepreneurship Monitor (GEM) blijkt dat we te weinig ondernemen (of ondernemende acties stellen), dat we vrezen niet over de noodzakelijke competenties te beschikken om te ondernemen en dat onze ondernemende intenties laag uitvallen. En dat is niet alleen nu het geval, deze cijfers zijn al jaren dezelfde

Ons onderwijs zou volgens Peter Hinssen zelfs een soort van Guantanamo Bay zijn dat elke vorm van ontluikend ondernemerschap volledig in de kiem smoort

‘Daar moet iets aan worden gedaan’, zeggen we dan, en prompt wordt ondernemerschapsonderwijs terecht hoog op de agenda gezet, gaat de subsidiekraan open en worden er allerlei initiatieven opgezet. Denk maar aan opleidingsonderdelen ondernemerschap, het statuut student-ondernemer, de centra voor ondernemen, of aan projecten zoals Ghentrepreneur en de incubatoren.

Radicaal

Directe instructie en eenvoudige kennisoverdracht zijn, u raadt het, old school. Deze manier van denken wordt onder druk van invloedrijke opiniemakers zonder veel kritische reflectie overgenomen

Stuk voor stuk lovenswaardige initiatieven, maar voor een groep, laten we hen gemakshalve ‘opiniërende ondernemers’ noemen, is dit allemaal too little en bijna too late. Ze roepen op om verder te gaan en om ondernemerschap zeer vroeg in het reguliere onderwijs ‘radicaal’ aan te bieden. De toon van de boodschap is keer op keer dat ons huidige onderwijs(systeem) onvoldoende is uitgerust om deze klus te klaren en telkens is het ondertussen vrij holle ‘disruptie’ het antwoord. Ons onderwijs zou volgens Peter Hinssen zelfs een soort van Guantanamo Bay zijn dat elke vorm van ontluikend ondernemerschap volledig in de kiem smoort. Het huidige onderwijs bedreigt als het ware de jobs van morgen en overmorgen.

Hippe termen

Deze manier van denken duikt ook op in de economische wetenschappelijke literatuur. Zo vermeldt Diamanto Politis (associate professor entrepreneurship aan de universiteit van Lund in Zweden) dat succesvolle ondernemers een hoge mate van ondernemend leren vertonen. Zij stelt vast dat het leren bij deze expert-ondernemers voornamelijk reflecterend en ervaringsgeoriënteerd is.

Het klinkt allemaal stoer en cool en vernieuwend, maar wat zeggen de cijfers?

‘Klaar’, hoor je velen denken, ‘dan gaan we dit toch ook doen in het onderwijs.’ Een stroom van hippe termen als generieke, content-vrije’ 21st century skills, probleemoplossend werken, kritisch denken, creativiteit… mondt uit in het al even hippe problem-based learning, flipping the classroom, inquiry learning… Directe instructie en eenvoudige kennisoverdracht zijn, u raadt het, old school.

Deze manier van denken wordt, onder druk van die invloedrijke opiniemakers, door zowel beleidsmakers - de subsidiërende overheid - als sommige onderwijsverstrekkers zonder veel kritische reflectie overgenomen. Het klinkt ook allemaal stoer en cool en vernieuwend, maar wat zeggen de cijfers? Wel, in de GEM-studies lezen we dat landen die daar sterk op inzetten geen significant betere resultaten vertonen voor de verschillende ondernemingsparameters. 

Denkfout

Waar zit de denkfout dan? Wel, we verwarren onderwijs met leren. Leren, dat is wat de studenten zelf doen. Onderwijs, dat is de context waarin dit gebeurt, de omgeving die het leren mogelijk maakt. Als we er de cognitieve psychologie en de pedagogie bij halen, zien we meteen waar het schoentje knelt. Studenten zijn ‘nieuwelingen’(novices) en die leren op een heel andere manier dan ‘experten’.

Als we er de cognitieve psychologie en de pedagogie bij halen, zien we meteen waar het schoentje knelt. Studenten zijn ‘nieuwelingen’(novices) en die leren op een heel andere manier dan ‘experten’.

Deze denkfout heeft zelfs een naam: Kirschner en collega’s noemen het de ‘constructivist teaching fallacy’: het verwarren van hoe experten (ondernemers) leren met het voorschrijven van hoe novices (studenten) moeten worden onderwezen (pedagogie).

Heel wat auteurs stellen ook ernstige vragen bij het bestaan van ‘generieke’, ‘kennisvrije’ 21st century skills. Daniel Willingham schrijft in ‘Critical Thinking. Why is it so hard to teach?’ dat de cognitieve processen onderliggend aan kritisch denken verstrengeld zijn met de inhoud van het denken (lees: domeinspecifiek, en dus niet generiek). Ook Hattie en Donoghue argumenteren dit in het befaamde Science of Learning en stellen dat ‘learning must be embedded in some content (something worth knowing) and thus the current claim about developing 21st century skills sui generis are most misleading’.

Creativiteit

En creativiteit dan? Die wordt toch door formeel onderwijs in de kiem gesmoord? Wel, ook daar is de wetenschappelijke gemeenschap zeker nog niet uit. In het standaardwerk ‘Explaining Creativity’ van Keith Sawyer lezen we dat er geen enkel wetenschappelijk bewijs is dat onderwijs creativiteit onderdrukt. De auteur argumenteert zelfs het tegendeel, onderwijs zou zelfs stimulerend werken.

Onze onderwijsarchitecten moeten rekening houden met de input van de cognitieve psychologie, pedagogie en andere wetenschappelijke disciplines. Dit is de enige manier om ondernemend gedrag bij studenten effectief te stimuleren.

Maar hoe moet het dan wel? Ondernemend gedrag stimuleren wordt immers wél een belangrijke opdracht voor het onderwijs. We hebben architecten nodig, ‘ondernemerschapsonderwijs-architecten’. Die moeten curricula ontwerpen die ondernemend gedrag stimuleren. Maar net zoals echte architecten steeds rekening houden met de fysische wetmatigheden inzake stabiliteit, moeten onze onderwijsarchitecten rekening houden met de input van de cognitieve psychologie, pedagogie en andere wetenschappelijke disciplines. Dit is de enige manier om ondernemend gedrag bij studenten effectief te stimuleren.

Wat die belangrijke wetenschappelijk onderbouwde ontwerpeisen en ontwerpstellingen zijn waar docenten bij het ontwerpen (designen) van die curricula rekening moeten mee houden, is het onderwerp van een doctoraatsonderzoek aan de Technische Universiteit Eindhoven.

Steriele stolp

Betekent dit dat die curricula onder een steriele stolp in een aula aan studenten worden aangeboden? Zeker niet, ondernemerschapsonderwijs heeft behoefte aan een contextrijke omgeving. De link met de bedrijfswereld en ondernemers blijft heel belangrijk, maar het onderwijs en de wetenschappelijk onderbouwde curricula geven de maat aan.

Ondernemerschapsonderwijs heeft behoefte aan een contextrijke omgeving. De link met de bedrijfswereld en ondernemers blijft heel belangrijk, maar het onderwijs en de wetenschappelijk onderbouwde curricula geven de maat aan.

En dat werkt prima. Het keuzevak ondernemen aan de HoGent bestaat volgend academiejaar 5 jaar en jaarlijks neemt een 50-tal ondernemers er aan deel. En het mooie is dat heel wat ondernemers ons vertellen dat ook zij wat hebben bijgeleerd.

Vanuit de loopgraven van het ondernemend onderwijs roepen we de overheid op om een evidence-based beleid te voeren. Je kunt er minder mee uitpakken op recepties of in de (sociale) media, maar het levert wel een maximale return on investment op. En we willen toch allemaal een maximale ROI van het geïnvesteerde overheidsgeld? Ook de opiniërende ondernemers. Toch? Of niet?

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Partner content