opinie

Terreur doet belletje rinkelen over onze wapenhandel

Nu de terreur zo dichtbij is en we ons bedreigd voelen gaat het belletje weer eens rinkelen. Moeten we wel landen bewapenen die mogelijk moslimextremisten steunen? De vraag is of er een politieke afweging volgt over wapenleveringen aan Saudi-Arabië.

Door Tomas Baum, directeur van het Vredesinstituut

In de marge van het debat over terrorisme en (de)radicalisering duikt steeds meer de rol van Saudi-Arabië op. Het is een publiek geheim dat het koninkrijk met missioneringsijver een uitvalsbasis en financier is voor allerlei vormen van radicale islam en zelfs gewelddadig extremisme. Het land heeft een bedenkelijke reputatie op het gebied van mensenrechten, met onthoofdingen en het geselen van dissidenten voorop.

©Dries Luyten

Toch staat het Huis van Saud nog steeds bekend als een bevriende macht: een bondgenoot van het Westen in het kruitvat van het Midden-Oosten en vooral tegen de ‘schurkenstaat’ Iran. Bij die goede relaties - ondanks alles - wordt vaak verwezen naar de rol van het land als olieleverancier voor het Westen, pied à terre voor westerse militaire aanwezigheid in de regio en bevoorrechte handelspartner, onder meer van wapens.

Brothers in arms

Wapenleveringen aan Saudi-Arabië zijn exemplarisch voor de schizofrenie die opnieuw krachtig komt opzetten: het tegen de borst drukken van een land dat geldt als een drijvende kracht achter extremisme dat onze veiligheid bedreigt. Als het op wapenhandel aankomt, zijn België en Saudi-Arabië brothers in arms: ze hebben een vriendschap met een lange voorgeschiedenis.

In 1991 al zette de levering van een partij Belgische wapens ter waarde van 2,3 miljard Belgische frank de regering-Martens onder hoogspanning. Het Midden-Oosten was ook toen, net na de Golfoorlog, een brandhaard en op Europees niveau was men het erover eens dat voorzichtigheid geboden was. Maar tegelijk hing het voortbestaan van de Fabrique Nationale de Herstal (FN) af van die grote levering: een rood licht was mogelijk het einde van de Luikse defensie-industrie. De geschiedenis leert dat economische belangen het in het Belgisch buitenland beleid vrijwel steeds halen op andere overwegingen, zoals veiligheidsdenken of ethiek. Dat geldt bij uitstek voor buitenlandse wapenhandel.

Wapenleveringen aan Saudi-Arabië zijn exemplarisch voor de schizofrenie die opnieuw krachtig komt opzetten: een land aan de borst drukken dat geldt als een drijvende kracht achter een extremisme dat onze veiligheid bedreigt.

Recente cijfers tonen dat Saudi-Arabië altijd een belangrijke klant gebleven is van de Belgische defensie-industrie. Het zwaartepunt van de export ligt in het Waals Gewest. Tussen 2006 en 2012 voerde Saudi-Arabië de lijst aan van exportlanden van de Waalse defensie-industrie. Er werd in die periode door het Waals Gewest voor 1,2 miljard euro wapenexport naar het koninkrijk toegestaan. Militaire vuurwapens en munitie vormen het leeuwendeel van die export.

Voor Vlaanderen ligt de situatie anders. In 2006-2012 werd voor slechts 650.000 euro directe Vlaamse wapenexport naar Saudi-Arabië goedgekeurd. Het probleem met de Vlaamse export is echter dat in zowat twee derde van de gevallen de eindgebruiker van het geëxporteerde materiaal niet gekend is. Vlaanderen produceert vooral componenten die worden geïntegreerd in grotere wapensystemen in het buitenland, en die daarna worden doorverkocht. We weten bijvoorbeeld dat de Saudi’s met Eurofighter-gevechtsvliegtuigen vliegen, waar Vlaamse componenten in verwerkt zijn. Maar die gevallen komen niet voor in de Vlaamse cijfers.

Wederuitvoer

Wat de toekomst betreft, weinig nieuws onder de zon. Vlaanderen heeft extra maatregelen getroffen voor wapenexport naar Saudi-Arabië, ook voor controle op de wederuitvoer naar andere landen. Dat gebeurde in de nasleep van een parlementair debat over de bewapening van de Syrische rebellen. Voor Vlaanderen is dat gemakkelijk, wegens het beperkte directe belang van de Saudi’s voor de Vlaamse defensiegerelateerde industrie. Maar het is wel een belangrijk precedent.

In Wallonië is dat wel even anders. De eerste cijfers over de Waalse wapenexport in 2014 wijzen op de aanhoudend hoge export naar Saudi-Arabië. Een Waals bedrijf haalde zelfs een monstercontract tot 2024 binnen voor de levering van geschutskoepels voor tanks die in Canada worden geassembleerd door een bedrijf dat monstercontracten heeft met... het Saudische leger.

Saudi-Arabië illustreert treffend welke belangen bij wapenhandel op het spel staan: strategische elementen, ethische overwegingen, veiligheid en economische belangen

Saudi-Arabië illustreert treffend welke belangen bij wapenhandel op het spel staan: strategische elementen, ethische overwegingen, veiligheid en economische belangen. De economische belangen wegen in ons land zwaar door, en dat is niets nieuws. Strategische overwegingen - zoals de Saudi’s als tegenwicht voor Iran komen in het Belgische beleid niet eens aan bod. Ethische overwegingen, zoals respect voor mensenrechten, duiken wel eens op, maar missen vuurkracht.

En veiligheidsbelangen? De jongste opstoot van ophef over wapenleveringen aan de Saudi’s in krantenedito’s en sociale media lijkt vooral ingegeven door de bedreiging van onze veiligheid door moslimextremisme. De vraag of we landen moeten bewapenen die onze aanvallers mogelijk steunen doet een belletje rinkelen nu de terreur zo dichtbij is. Afwachten of er een politieke afweging volgt.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud