opinie

A rebel with a cause

De flamboyante Griekse minister van Financiën Yanis Varoufakis coördineert niet langer het hervormingsprogramma met de EU en het IMF. Varoufakis naar de zijlijn dus. Maar maakt ook dat geen deel uit van een perfide spel dat wordt gespeeld?

Door Jan Longeval, gedelegeerd bestuurder bij Bank Degroof.

©mfn online editor import

Charlier Munger, de eeuwige rechterhand van de Amerikaanse superinvesteerder Warren Buffett, zei ooit dat hij ‘nooit was opgehouden zich te verbazen over het belang van verborgen agenda’s’. Mensen zijn soms altruïstisch, maar handelen vooral in eigenbelang. De drijfveren achter eigenbelang zijn vaak laakbaar, en dus is het niet verbazend dat we ze liever onder de radar houden. We kunnen ze enkel ontdekken door iemands gedrag te observeren en er een redelijke verklaring voor te zoeken, getoetst aan het eigenbelang van die persoon. Als gedrag onverklaarbaar is, zijn er slechts drie verklaringen: die persoon is gek, hij is dom of we hebben zijn verborgen agenda niet begrepen.

Yanis Varoufakis, de Griekse minister van Financiën, is niet gek en zeker niet dom.

Yanis Varoufakis, de Griekse minister van Financiën, is niet gek en zeker niet dom. Sommigen noemen de internationaal gerespecteerde academicus ‘de slimste Griek’ van het moment. Hij heeft er de voorbije maanden een sport van gemaakt de hele wereld op stang te jagen, met een hartstochtelijke voorliefde voor het provoceren van de Duitsers - onder meer door hen te herinneren aan het nazisme - het land van wie het uiteindelijke lot van Griekenland zal afhangen.

Varoufakis heeft lak aan kleding- en gedragscodes, en schoffeert zonder schroom. Vorige week bestempelde de Eurogroep hem als amateur. Zijn fratsen zouden te wijten zijn aan een totaal gebrek aan ervaring met het politieke spel, zijn gedrag ‘onbegrijpelijk’. Rebel without a cause? We zouden ons wel eens kunnen vergissen.

Varoufakis is een wereldautoriteit in ‘speltheorie’. Speltheorie bestudeert de interacties tussen partijen en wil die interacties in modellen gieten. De hogere wiskunde maakt speltheorie vrij ontoegankelijk voor neofieten, maar u kunt ook de film ‘A Beautiful Mind’ bekijken, over het leven van John Nash, een pionier in dit domein. Wat is politiek anders dan een spel tussen verschillende partijen met uiteenlopende belangen? Vanuit die optiek is Varoufakis allesbehalve een politieke amateur. Integendeel, we mogen ervan uitgaan dan hij perfect weet wat hij doet.

Griekse kanker

Varoufakis handelt vanuit een perfect rationeel eigen denkkader. Griekenland heeft drie opties. De eerste is om te buigen voor de eisen van Europa en het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Daarbij moet Syriza zowat al zijn verkiezingsbeloftes inslikken en dat is politieke zelfmoord. Daarnaast is het gewoonweg onmogelijk het gros van de Griekse bevolking te overtuigen netjes hun belastingen te betalen, waarmee hun probleem trouwens grotendeels zou zijn opgelost. Fraude heeft zich als een kanker in de Griekse maatschappij op alle denkbare niveaus ingebed. De Griekse volksgeest is ziek. Tenslotte zou extreme besparingsdrift leiden tot een verergering van het probleem in plaats van tot een oplossing. Daar is Griekenland inmiddels het halfdode bewijs van geworden. Welk zinnig mens kiest voor twintig jaar van interne devaluaties en sociale ellende? Griekenland kan zijn schulden niet terugbetalen, zou ze niet willen terugbetalen als het kon en heeft er geen eigenbelang bij de schulden terug te betalen. Exit eerste optie.

De tweede optie voor Griekenland is in te zetten op de existentiële angsten en de verborgen agenda’s van Europa.

De tweede optie voor Griekenland is in te zetten op de existentiële angsten en de verborgen agenda’s van Europa. Een grexit zou de doos van Pandora kunnen openen en tot een domino-effect in Zuid-Europa leiden. Daarnaast is het zeer twijfelachtig of Jean-Claude Juncker de geschiedenis wil ingaan als de voorzitter van de Europese Commissie onder wiens regnum de muntunie afbrokkelde of instortte, dat is dan Junckers verborgen agenda. De beste aanpak in dit kader is een uitputtingsstrategie. Uitputting verkrijg je door vage beloftes te blijven maken, erop terug te komen, deadlines niet te respecteren en te verlengen, te filibusteren. Zo hoopt Griekenland Europa finaal op de knieën te krijgen, waarbij Europa zich akkoord verklaart met halfslachtige maatregelen die dan politiek verpakt worden als voldoende. Gezien de hogere belangen en de verborgen agenda’s heeft dit spel een goede slaagkans.

Varoufakis werd gekortwiekt door zijn eigen regering en wordt weldra helemaal van het toneel gevoerd. Maar ook dat maakt wellicht deel uit van het spel. Om de slaagkans op een goede deal nog te verhogen voert Varoufakis een bewuste provocatiestrategie. Door Europa maximaal op de zenuwen te werken en een algemene verontwaardiging - er is zelfs sprake van haat - rond zijn persoon te bewerkstelligen, heeft hij bewust een situatie gecreëerd waarin zijn hoofd als gewillig zoenoffer kan dienen voor het inbinden van Europa. De verborgen agenda van Europa is deels dat men de Grieken wil straffen voor hun zonden. Varoufakis speelt overtuigend de rol van zondebok: straf Varoufakis en zo straf je het hele Griekse volk. Iedereen voor de prijs van één! Een bliksemafleider zonder weerga. De zelf georkestreerde eliminatie van Varoufakis is het glijmiddel en de voorbode van een New (and Better) Deal voor Griekenland.

Korte pijn

Bij het falen van de tweede optie, niet echt waarschijnlijk, dreigt de grexit. In tegenstelling tot wat men doorgaans lijkt te denken, is een grexit allesbehalve een onaantrekkelijke optie voor Griekenland. De geschiedenis wijst uit dat landen die een Muntunie moeten verlaten vanwege een chronisch lage concurrentiekracht, initieel een forse klap krijgen maar doorgaans zeer snel en overtuigend economisch herstellen. De korte pijn is in dit geval de beste oplossing, liever dan een uitzichtloze economische depressie door ondraaglijke schuldaflossingen.

We mogen ervan uitgaan dat Varoufakis zich daar, als vooraanstaande academicus, terdege van bewust is. Onze angst voor en aldus ons ongeloof in een grexit lijkt ingegeven door de angst voor wat met andere landen en de Muntunie zal gebeuren. Dat zal Griekenland, als het toch uit de club wordt gezet, wellicht worst wezen. Bij een grexit zou Varoufakis wel eens de kop-van-jut kunnen zijn, maar hij kan de schuld nog altijd afschuiven op de Duitsers. Varoufakis zou trouwens na een grexit vlug eerherstel krijgen, zodra blijkt dat de economie snel herstelt.

Varoufakis speelt een spel dat hij en Griekenland niet kunnen verliezen.

Een amateur? Varoufakis speelt een spel dat hij en Griekenland niet kunnen verliezen. Om het zeker te weten zullen we moeten wachten op de publicatie van zijn memoires, misschien getiteld ‘Hoe ik de hele wereld om de tuin leidde en Griekenland heb gered.’

Jan Longeval is lid van het directiecomité van Bank Degroof. Hij staat aan het hoofd van institutioneel portefeuillebeheer.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud