opinie

Aan fata morgana's hebben we niets

Bart Van Craeynest

Niet snoeien als het vriest, maar de economie ook niet in gevaar brengen als het beter gaat. De overheidsfinanciën steevast fraaier voorstellen dan ze zijn, en teruggrijpen naar te optimistische hypothesen voor begrotingsvooruitzichten. Het zijn maar enkele staaltjes van nefaste beleidsgewoontes.

Minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders (MR) liet eerder deze week een opmerkelijk ballonnetje op. Hij wil nu al vastleggen wat de volgende regering met de toekomstige begrotingsoverschotten moet doen. Dat getuigt op z’n zachtst gezegd van een bizar gevoel voor humor van de minister. Mogelijk is hij zich niet bewust van de gigantische financiële uitdagingen die onze overheid te wachten staan. Het is evenwel waarschijnlijker dat Reynders’ uitspraak kadert in de jarenlange traditie van Belgische regeringen om de situatie van onze overheidsfinanciën fraaier voor te stellen dan ze is.

Ook de begrotingswaakhond vertrekt van te optimistische uitgangspunten en laat zich herleiden tot schoothondje van de politici.

In dat kader pakte ook het Monitoringcomité woensdag uit met een sterk staaltje. De officiële conclusie van dat comité is dat de regering op zoek moet naar 2,6 miljard euro om de begroting op koers te houden. In het rapport wordt evenwel aangegeven dat die conclusie vertrekt van nogal optimistische uitgangspunten en dat het te zoeken bedrag makkelijk nog een dikke 2 miljard hoger kan liggen. Met de optimistische voorstelling wordt de begrotingswaakhond herleid tot een schoothondje in dienst van de politici.

Wars van alle politieke retoriek staat de Belgische overheid de komende jaren voor enorme financiële uitdagingen. Het vertrekpunt daarbij is een structureel tekort dat volgens alle neutrale ramingen aan het oplopen is. Volgens het Planbureau zou dat tekort in de loop van de volgende legislatuur stabiliseren rond 1,8 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Er is dus nog een weg te gaan tot het beloofde evenwicht.

©Frank Toussaint

Daarbovenop komen extra verplichtingen waar we moeilijk onderuit zullen kunnen. Zo is er de veroudering van de bevolking die de overheidsuitgaven voor pensioenen en gezondheidszorg opdrijft. Zowel volgens de Studiecommissie voor de Vergrijzing als volgens de Europese Commissie leidt dat in 2040 voor extra uitgaven van 3,5 procent van het bbp per jaar. Ook die ramingen trouwens gebaseerd op vrij optimistische veronderstellingen over productiviteitsgroei en werkgelegenheidsgraad. Er is een grote kans dat die extra uitgaven hoger zullen uitvallen.

De NAVO-top zette deze week nog een andere uitdaging in de verf. De NAVO-landen beloven al langer om jaarlijks 2 procent van hun bbp uit te geven aan defensie. Met 0,9 procent blijft België nu ver onder die belofte. In een globaal klimaat waarin veiligheid alleen maar belangrijker wordt als thema en waar we allicht minder op de VS kunnen (of willen) rekenen, moet ook België de uitgaven voor defensie opkrikken.

Verdoezelen

Indirect zette de top voor zover nodig ook nog even het verkeersinfarct in Brussel in de schijnwerpers. Ook dat is een gevolg van jarenlang de problemen te verdoezelen en eenvoudigweg veel te weinig te investeren. De Belgische overheidsinvesteringen bedroegen de voorbije 20 jaar gemiddeld iets meer dan 2 procent van het bbp. In economische voorbeeldlanden als Zweden en Japan is dat meer dan 4 procent. Het besef lijkt er stilaan te zijn dat België dringend een inhaalbeweging moet maken, maar ook dat zal de komende jaren geld kosten.

Alleen al deze uitdagingen vereisen op termijn een jaarlijkse budgettaire inspanning van een dikke 8 procent van het bbp. In euro’s van vandaag komt dat overeen met bijna 40 miljard euro

Alleen al deze uitdagingen vereisen op termijn een jaarlijkse budgettaire inspanning van een dikke 8 procent van het bbp. In euro’s van vandaag komt dat overeen met bijna 40 miljard euro. Dat is nog zonder de lange reeks verkiezingsbeloftes voor lagere belastingen en allerlei extra uitgaven die de komende maanden gelanceerd zullen worden.

Op het vlak van de overheidsfinanciën hebben Belgische bewindsvoerders een aantal slechte gewoontes opgedaan. Zo willen ze niet ‘snoeien als het vriest’, maar evengoed willen ze ‘de economie niet in gevaar brengen’ als het beter gaat. Op die manier wordt het natuurlijk nooit wat met de opkuis van die overheidsfinanciën. Daarnaast wordt de financiële situatie van de overheid steevast fraaier voorgesteld dan ze is, wordt bij de opmaak van budgettaire vooruitzichten al te vaak teruggegrepen naar te optimistische hypothesen en blijkt het voor zittende politici nagenoeg onmogelijk om begrotingsmeevallers dankzij de rente en de conjunctuur te gebruiken om de begroting te versterken.

Oppositie

Ook deze regering blijkt in hetzelfde bedje ziek. Volgens de huidige ramingen van het Planbureau is er in deze legislatuur geen structurele verbetering van de begroting. Ook vanuit de oppositie kwamen de voorbije jaren weinig hoopgevende signalen over een globale aanpak van onze financiële uitdagingen.

Bij elke verkiezingsbelofte zou moeten uitgelegd worden hoe we dat gaan betalen. Verschillende beloftes die al werden gelanceerd, zouden op die manier vrij snel door de mand vallen

De overheid zou beter werk maken van een ernstige analyse van de financiële uitdagingen op basis van realistische hypothesen, en vooral met meer aandacht voor potentiële risicoscenario’s. Op basis daarvan kunnen de verschillende partijen dan voorstellen doen over hoe ze die uitdagingen willen opvangen. Niets doen is geen optie.

Daarnaast zou bij elke verkiezingsbelofte uitgelegd moeten worden hoe we dat gaan betalen. Verschillende beloftes die al werden gelanceerd, zouden op die manier vrij snel door de mand vallen. De tijd van budgettaire meevallers, vooral van de rente, loopt op z’n laatste benen, terwijl de nieuwe financiële uitdagingen zwaarder doorwegen.

Over wat te doen met die begrotingsoverschotten moeten Reynders en zijn collega’s zich in elk geval nog niet meteen zorgen maken. Die overschotten komen er niet.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content