opinie

Alleen eenduidig politiek signaal kan energie-impasse doorbreken

De problemen met de elektriciteitsvoorziening in België kan je bezwaarlijk een verrassing noemen. Ze zijn een gevolg van een federale non-politiek die al meer dan een decennium aanhoudt. Geef bouwers van gascentrales eindelijk een duidelijk signaal: dat ze kunnen starten in een eerlijke markt.

Door Ronnie Belmans, CEO van het onderzoeksinstituut Energyville

Op het einde van haar regeerperiode besloot Verhofstadt I trapsgewijs uit kernenergie te stappen. In 2015 zouden de eerste drie kerncentrales (Doel 1 en 2, Tihange 1) gesloten worden, in 2022 Doel 3 en Tihange 2, en ten slotte in 2025 Doel 4 en Tihange 3. Telkens gaat het om een derde van de nucleaire capaciteit.

©RV DOC

Het daaropvolgende decennium werd niets gedaan om voor de nodige vervangcapaciteit te zorgen. Integendeel, in alle stilte werden de bestaande oude steenkoolcentrales gesloten. Dat kwam neer op een capaciteitsverlies van ongeveer 3 gigawatt, het equivalent van drie grote nucleaire eenheden.

Raar maar waar, is er nooit een politiek besluit genomen om die kolencentrales te sluiten. Ook andere bestaande centrales zoals Kallo sloten de deuren. In plaats van in nieuwe capaciteit te voorzien om de nucleaire uitstap voor te bereiden, nam de bestaande, niet-nucleaire capaciteit voortdurend af.

De kerncentrales maken de winstgevendheid van nieuwe gaseenheden onmogelijk

Stelselmatig werd de druk opgevoerd om het eerste deel van de kernuitstap niet uit te voeren en de sluiting van Doel 1 en 2 en Tihange 1 uit te stellen tot 2025. Wat in tussenstapjes ook gebeurde onder de ministers Melchior Wathelet (cdH) en Marie Christine Marghem (MR). Hierdoor ontstond de absurde situatie dat men in plaats van een geleidelijke uitfasering kwam tot een sluiting van 6 gigawatt in een periode van drie jaar terwijl parallel en in alle stilte bestaande eenheden zonder vervanging gesloten werden.

De kerncentrales werden afgeschilderd als een betrouwbare basis voor de elektriciteitsvoorziening van het land. Toch bleken ze meer en meer voor langere periodes onbeschikbaar, met als klap op de vuurpijl de huidige situatie. Van 20 oktober tot 29 november is alleen de eenheid Doel 3, een van de scheurtjesreactoren, nog beschikbaar.

Gelukkig is ons hoogspanningsnet door Elia beter verbonden met het buitenland, zijn er investeringen gedaan in het binnenlands net, en is sterk geïnvesteerd in hernieuwbare energie, onder meer via de windparken op zee. Ook de vraagsturing, vooral in de industrie, is stevig aangepakt.

IJzig stil

Meerdere studies, van Energyville, Elia en het Planbureau, hebben aangegeven dat het mogelijk is tegelijk uit kernenergie te stappen en onze internationale afspraken op klimaatvlak na te komen. Daarbij werd aangetoond dat snel geïnvesteerd moest worden in zowel hernieuwbare energie als in gascentrales. Grosso modo was 4 gigawatt aan nieuwe capaciteit aardgascentrales nodig.

Het eigenlijke probleem blijft: de onzekerheid over het al dan niet sluiten van de kerncentrales, zodat investeerders geen aanlokkelijke omgeving krijgen

Maar politiek bleef het stil, zeker op federaal vlak. Na lang gepalaver werd een Energiepact afgesloten, met veel goede voornemens maar zonder implementatieplan. Het gedeelte hernieuwbare energie werd op het land in Vlaanderen grondig aangepakt. Offshore werden federaal grote stappen gezet, zowel door de steun voor de al verleende concessies te verlagen als door het mogelijk maken van nieuwe ontwikkelingen.

Wat het aantrekken van nieuwe investeringen voor gascentrales betreft, blijft het echter ijzig stil. Men discussieert over het opzetten van een capaciteitsmarkt, betalingen aan investeerders die bijkomende capaciteit leveren. Maar het eigenlijke probleem blijft: de onzekerheid over het al dan niet sluiten van de kerncentrales, zodat investeerders geen aanlokkelijke omgeving krijgen. De kerncentrales kunnen geen betrouwbare basis leveren voor de elektriciteitsvoorziening, maar ze zijn wel nog voldoende actief om de winstgevendheid van nieuwe gaseenheden onmogelijk te maken. Alleen een eenduidig politiek signaal kan deze impasse doorbreken.

Snel gaan

Kan dat nog gerealiseerd worden tegen 2022-2025? Zonder meer, maar dan moet het snel gaan. We kunnen daarbij teruggrijpen naar de aanpak van de concessies voor de nieuwe windparken. De regering werkt die uit, voorziet in de nodige vergunningen en veilt de concessies in een markt. Dat moet binnen twee jaar kunnen, als de politieke wil er is. De bouw van een gascentrale duurt 18 maanden tot twee jaar.

Een actieve vraagsturing, gecombineerd met variabele hernieuwbare bronnen en flexibele aardgaseenheden, vormt de basis van het toekomstig energiesysteem

Intussen moeten we volop investeren in hernieuwbare energie en vooral ook in intelligente vraagsturing bij de gezinnen en in de dienstensector. Hierbij is een versnelde uitrol van digitale meters een belangrijk element. Een actieve vraagsturing, gecombineerd met variabele hernieuwbare bronnen en flexibele aardgaseenheden, vormt de basis van het toekomstig energiesysteem.

Investeringen in gas zijn noodzakelijk, ook als methaanmoleculen uit biogas of power to gas (opslag van overschotten van hernieuwbare energie in gas) er in de toekomst aankomen. Ze vormen een essentieel onderdeel van een koolstofvrij elektriciteitssysteem.

Alleen met die aanpak vermijden we problemen en kunnen we een betrouwbare en betaalbare elektriciteit leveren aan de industrie en de burgers.

Lees verder

Gesponsorde inhoud