opinie

Alleen met de euro komt de zombie Griekenland ooit weer tot leven

Griekenland is een gefaalde staat die door zijn burgers wordt gewantrouwd. De echte uitdaging is het vertrouwen in het land en zijn instellingen weer op te bouwen. Investeringen kunnen helpen, morele en financiële blufpoker niet.

Door Koen Schoors, professor economie aan de Universiteit Gent

Toen Griekenland voor het eerst in betalingsproblemen kwam, was dat voornamelijk een probleem tussen banken en de Griekse overheid. Vooral Duitse, Franse en Belgische banken hadden zich erg speculatief gedragen en voor tientallen miljarden geïnvesteerd in Griekse schuld. Dat leidde tot de eerste bail-out in 2010, waarbij het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en een aantal overheden Griekenland uit de nood hielpen met noodleningen. Juist?

Haal alsjeblieft brokkenpiloot Dijsselbloem weg, vooraleer hij nog een land richting bankencrisis duwt.

Fout. Die eerste redding was geen redding van Griekenland, maar een redding van onze banken. De miljarden dollars van de noodleningen raakten amper de Griekse grond vooraleer ze in ijltempo teruggestuurd werden om de schuld aan onze banken terug te betalen. De voorwaarde waaraan Griekenland moest voldoen voor die redding van onze banken was helaas een veel te snelle sanering die het land in de economische afgrond stortte. Bovendien was een probleem van banken nu plots een probleem van overheden en het IMF geworden.

In 2012 kwam Griekenland opnieuw in ademnood. Er kwam een schuldherstructurering waarbij volgens de officiële versie de banken een waardevermindering op hun schuld moesten aanvaarden. Opnieuw is dat slechts schone schijn. De meeste banken hadden de Griekse schuld al afgewaardeerd en het verlies geslikt voor 2012. Bovendien had de Europese Centrale Bank (ECB) de banken net een goede 1.000 miljard euro liquiditeiten toegestopt in de vorm van LTRO’s, goedkope driejaarskredieten.

©RV DOC

Meer dan 600 miljard van dat geld stond op een depositorekening bij de ECB. Maar de overheden wilden niet aan hun burgers toegeven dat ze de Griekse leningen allicht nooit zouden terugzien, en verdubbelden hun inzet op het Griekse pokerspel. Om de banken te laten instemmen met een gedeeltelijke kwijtschelding, beloofden ze een deel van de Griekse schuld te vervangen door obligaties van het noodfonds EFSF, die worden gegarandeerd door alle overheden van de eurozone.

Kortom, de Griekse schuld van de banken was eigenlijk niets waard, maar omdat de overheden hun gezicht moesten redden, kregen de banken plots de helft van hun schuld terug. Op die manier werd een schuld tussen banken en de Griekse overheid bijna volledig een probleem tussen Europese overheden en Griekenland. De zogenaamde haircut van de banken was eigenlijk een valse pruik op een kale kop.

Schuld en boete

De directe schuldverhouding tussen overheden leidde tot een explosieve politieke dynamiek. Politici en media konden niet weerstaan aan de verleiding om de blootstelling aan Griekenland tendentieus te bestempelen als persoonlijke kosten. België is voor minstens 8 miljard blootgesteld aan Griekenland. Dat is dus ongeveer 2.500 euro per werkende Belg. Een dik maandloon! En zo wordt een economisch probleem een moreel, politiek en mediatiek opbod om Griekenland om ter hardst met de vinger te wijzen.

Dijsselbloem maakte van de Cypriotische depositoverzekering in één zin een vodje papier

De voorzitter van de Eurogroep, Jeroen Dijsselbloem, veroorzaakte al eerder een bankrun in Cyprus door zijn suggestie ook kleine spaarders een deel van de bankredding te laten betalen. Hij maakte van de Cypriotische depositoverzekering in één zin een vodje papier. Ook in de Griekse crisis heeft de stugge houding van de door hem geleide Eurogroep en de herhaalde suggestie dat een grexit niet langer ondenkbaar is, een stille bankencrisis veroorzaakt. Al maanden halen de Grieken hun bankrekeningen leeg. Vandaag zijn de banken volledig dicht om een ineenstorting tijdens een week van totale onzekerheid te vermijden. Haal alsjeblieft brokkenpiloot Dijsselbloem weg, vooraleer hij nog een land richting bankencrisis duwt.

Wat had er moeten gebeuren? Toen Detroit failliet ging in de Verenigde Staten, moesten de banken die Detroit geld hadden geleend, waaronder ook Dexia, een schuldherstructurering slikken. Bovendien moest Detroit zijn eigen boontjes doppen en gaven andere Amerikaanse deelstaten dus geen leningen aan Detroit. Op geen enkel moment was er sprake van een verplichte exit uit de dollarzone. Op geen enkel moment ontstond er paniek bij spaarders of banken, want er is een depositoverzekering voor de hele muntunie.

En omdat Detroit zelf zijn zaakjes op orde moest brengen, moest Detroit ook zelf aan zijn burgers uitleggen wat er fout was gegaan en waarom bepaalde dingen anders moesten. Het faillissement was voor de burgers van Detroit geen prettige ervaring, maar het is democratisch en de structuren blijven bestaan. De ineenstorting die in Griekenland dreigt, is oneindig veel erger.

Gevolgen

Wat dreigt er te gebeuren bij een grexit? Omdat Griekenland nauwelijks nog productieve infrastructuur overheeft, zal de devaluatie die volgt op een grexit de Griekse export niet stimuleren. Er dreigt integendeel een totale ramp. De Griekse banken gaan over de kop. Vele bedrijven die in euro’s hebben ontleend bij buitenlandse banken gaan failliet. De werkloosheid stijgt boven 50 procent. Het vertrouwen van de Grieken in hun overheid gaat onder het nulpunt.

Griekenland wordt een gefaalde staat met snel stijgende criminaliteit en sociale chaos. Er volgt massale migratie vanuit Griekenland naar de rest van Europa. De 34.000 vluchtelingen die Griekenland jaarlijks ontvangt uit het Midden-Oosten stromen nu linea recta door naar de rest van Europa. Griekenland wordt in de armen van Rusland en Turkije gedreven.

De Griekse schuld moet worden kwijtgescholden zonder dat Griekenland de eurozone moet verlaten.

Ook voor Europa zijn de kosten erg hoog. Het geld dat de landen en de ECB aan Griekenland uitleenden, verdwijnt. De reputatie van de ECB wordt vernietigd. Andere eurolanden dreigen opnieuw aangevallen te worden door speculanten en de eurozone rafelt uit aan haar onderkant. Die onzekerheid doet de voornaamste voordelen van de eurozone, zekerheid en lagere rente, smelten als sneeuw voor de zon.

Wat moet er gebeuren? De Griekse schuld moet worden kwijtgescholden zonder dat Griekenland de eurozone moet verlaten. Wij geven toe aan onze burgers wat iedereen al weet: dat Griekse geld zien we nooit terug en dat is deels onze eigen schuld. Het tekort op de Griekse begroting wordt onmiddellijk tot nul herleid, en dat is nu haalbaar omdat er geen schuld meer is. Dat maakt ook voor de Griekse maatschappij de zaken duidelijk: als jullie na de schuldkwijtschelding nog een tekort hebben, is dat zuiver en alleen een Grieks probleem dat de Grieken maar zelf, democratisch, moeten oplossen.

Griekenland is een gefaalde staat die door zijn eigen burgers volledig wordt gewantrouwd. De echte uitdaging is het vertrouwen in het land en zijn instituties opnieuw op te bouwen. Investeringen kunnen daarbij helpen. Morele en financiële blufpoker niet. Die leiden tot een uitkomst waarbij iedereen verliest.

Lees verder

Gesponsorde inhoud