opinie

Als het vlees nader is dan de gedragscode

Medewerkers en zeker managers moeten, als er sprake is van een relatie op het werk, zich drie dingen afvragen: is dit verboden door de wet of door een gedragscode, benadeel ik er iemand mee, en mag dit het licht zien. Maar laten we ook ons gezond verstand gebruiken en laat ons in de spiegel kijken.

Steve Easterbrook, de CEO van McDonald’s, is ontslagen. De man had een mooie rit gereden sinds zijn aantreden in 2015, met een aandelenkoers die in die periode verdubbeld is. Maar het spreekwoordelijke vlees is zwak en hij had een relatie aangeknoopt met iemand binnen het bedrijf. Het gedroomde begin als case voor een cursus bedrijfsethiek.

Ik vroeg dan ook deze week aan een groep (internationale) studenten wat ze in dit geval zouden doen, mochten ze deel uitmaken van de raad van bestuur. Een overweldigende meerderheid zou de CEO mooi op zijn plaats laten zitten. Was de raad van bestuur van McDonald’s dan verkeerd? Om hierover een uitspraak te doen moeten we teruggrijpen naar de drie kernvragen die we ons moeten stellen bij een ethisch dilemma (en dit lijkt me wel een ethisch dilemma).

Eerste vraag: is deze relatie in lijn met de wet en de gedragsregels? Antwoord: neen. Reden: de ‘Standards of Business Conduct’ van McDonald’s zeggen dat werknemers die een directe of indirecte rapporterings’relatie’ hebben, niet mogen daten en geen seksuele relatie mogen hebben.

Tweede vraag: is het rechtvaardig, met andere woorden, wordt iemand benadeeld door de relatie? Antwoord: misschien wel. Reden: er kan informatie-uitwisseling plaatsvinden die anders niet tot bij de CEO komt en er kan belangenvermenging ontstaan.

Derde vraag: kan deze relatie het zonlicht doorstaan? Of nog: zouden we dit willen zien verschijnen in de media? Antwoord: neen (dat hebben we gemerkt…).

Evenwichtsoefening

Samengevat: drie keer ethische verkeerslichten op rood. Dus: ontslag. De casus lijkt eenvoudig. Maar het is voor de board wel een bijzonder moeilijke evenwichtsoefening tussen het loepzuiver optreden in lijn met de gedragscode, en het verliezen van een CEO die veel marktwaarde heeft gecreëerd sinds zijn aantreden. Dat de board heeft gekozen voor de eigen gedragscode verdient respect. Waarschijnlijk zal dit ook een stuk gedreven zijn door het feit dat de reputatie van de betreffende sector onder druk staat.

Bovendien is het ook een veruitwendiging van een groeiende kritische ingesteldheid van de kant van de aandeelhouders, vooral dan de institutionele beleggers. Op dit vlak zien we trouwens ook een groeiende inmenging rond de topsalarissen en zelfs op het vlak van milieuprestaties. Zo zagen we recent dat een van de grootste beleggingsfondsen ter wereld elf ondernemingen uit zijn portefeuille heeft geband omwille van hun impact op de ontbossing. Een ethisch en duurzaam reveil?

Uiteraard is het onzin om alle relaties te verbieden. Sommige bedrijven melden er niets over, andere houden het bij een meldingsplicht, nog andere zeggen dat er geen hiërarchisch verband mag zijn

En dan de vraag van één miljoen (die velen blijkt bezig te houden): zou dit bij ons mogelijk zijn, dat een CEO wordt ontslagen omdat die een relatie heeft met een collega binnen het bedrijf? Of, een stapje verder, is het aanvaardbaar dat collega’s een relatie hebben?

Uiteraard is het onzin om alle relaties te verbieden. Sommige bedrijven melden er niets over, andere houden het bij een meldingsplicht, nog andere zeggen dat er geen hiërarchisch verband mag zijn. Het zou een interessant onderzoeksthema zijn om te kijken wat de gedragscodes van bedrijven rond dit onderwerp bepalen. Ik dook alvast even in een aantal gedragscodes die publiek beschikbaar zijn op internet.

Bij een google search op ‘gedragscode’, kwamen die van Alliander, EDF Luminus, en Shell bovendrijven. Deze bedrijven delen hun gedragscode, dat is misschien een interessante governancepraktijk. Het valt op dat de meest frequente thema’s te maken hebben met ongewenst gedrag, gelijke rechten, gebruik van alcohol en drugs, privacy, gebruik van IT en informatie op sociale media, en veiligheid en gezondheid.

Nieuwe wind

Opmerkelijk en interessant is dat bij EDF Luminus de medewerkers worden aangespoord tot ecologische waakzaamheid en dat er wordt gemeld dat ‘elk personeelslid in alle omstandigheden moet optreden met de wil om het milieu te respecteren’. Een nieuwe wind vindt zijn intrede in de gedragscodes. Maar over relaties op het werk hebben we in deze beperkte steekproef niets gevonden. Al zeker niets over relaties met instemming van beide partijen.

Het gezond verstand en ons ethisch kompas mogen ook zegevieren

Als academicus kan ik dus geen wetenschappelijk gestaafd cijfer geven over het al dan niet verboden zijn van relaties op het werk. Als collega’s hierover meer informatie hebben, laat dit een oproep zijn om die te delen.  Maar laat ons pragmatisch zijn en in dit opzicht kan ik me volledig scharen achter de uitspraak van collega Luc Van Liedekerke: laten we ons gezond verstand gebruiken en laat ons in de spiegel kijken.

Medewerkers en zeker managers hebben immers ook de ethische plicht om, als er sprake zou zijn van een relatie, zich de drie vragen te stellen die ik al vernoemde: is dit verboden door de wet of door een gedragscode, benadeel ik er iemand mee, en, last but not least, mag dit het licht zien. Moeten we dan alles in codes vastleggen? Neen, het gezond verstand en ons ethisch kompas mogen ook zegevieren.

Tot slot nog even terug naar onze CEO. Naast Chief Executive Officer is hij ook Chief ‘Ethics’ Officer. Dus ja, de raad van bestuur had een punt.

Lees verder

Tijd Connect