opinie

Ann Dooms: Imiteer de wiskundige

Professor vakgroep Wiskunde en Data Science van VUB en gespecialiseerd in wiskunde voor digitale toepassingen

Toen De Tijd me vroeg of ik zin had om een column te schrijven, was mijn eerste vraag: ‘Wat is jullie definitie daarvan?’ Beroepsmisvorming als wiskundige, denkt u vast. Maar die reflex had ik al als kind. Het is een van de redenen waarom ik wiskunde ging studeren en waarom ik van Socrates houd.

Voor ik over iets kan nadenken en een standpunt kan innemen, moet ik het onderwerp eerst volledig begrijpen. Dat begint bij de definitie van de begrippen die erin voorkomen. Nu moet ik dus meta gaan: een definitie is een samenvattende omschrijving van een begrip. Dat is natuurlijk makkelijker gezegd dan gedaan.

Ik volgde ooit een cursus waar op de eerste pagina stond: ‘Java is een objectgeoriënteerde programmeertaal. Objectgeoriënteerd verwijst naar objectgeoriënteerd programmeren. Een object is een weerspiegeling van dingen uit de werkelijkheid, zoals een auto. Een object heeft attributen, bijvoorbeeld kleur, en methoden, bijvoorbeeld rijden.’ Ik sloeg het boek gillend dicht.

Wie?

Ann Dooms, professor wiskunde en data science aan de Vrije Universiteit Brussel.

De kwestie

Er worden te veel debatten gevoerd over artificiële intelligentie zonder dat het begrip duidelijk wordt afgebakend.

Het voorstel

Definieer alle begrippen duidelijk voor je over een onderwerp begint te debatteren.

Daarmee vergeleken is wiskunde een verademing. Elk begrip wordt formeel ingevoerd, waarna er logisch mee wordt geredeneerd. Geen circulaire beschrijvingen of voorbeelden die als definitie moeten dienen. Wiskunde is een taal zonder ambiguïteit.

De gesproken taal laat veel ruimte voor interpretatie, waardoor we nood hebben aan een correcte afbakening van een begrip. Ik hoor debatten waar voor- en tegenstanders met argumenten zwaaien, maar niet dezelfde omschrijving van het onderwerp hanteren, of ervan uitgaan dat de luisteraar de begrippen kent.

Machine learning

Vanuit mijn vakgebied springen de debatten over artificiële intelligentie (AI) in het oog. Ze gaan van doemscenario’s tot bloemlezingen, maar zelden vertrekken ze vanuit de definitie van AI, wat het voor een leek moeilijk maakt er de mogelijkheden en gevolgen van in te schatten. Onder de leken vind je echter ook CEO’s en beleidsmakers, die AI niet uit de weg kunnen gaan. We hebben er dus alle belang bij het debat over de toekomst van AI met gedefinieerde begrippen te voeren, van onderzoekers tot journalisten.

Volgens Van Dale betekent AI het met behulp van een computer nabootsen van het menselijk denken. Die definitie danken we aan Alan Turing. Hij begint zijn artikel uit 1950 met een vraag: kunnen machines denken? Dat wil hij nagaan met een experiment: The Imitation Game. In één kamer bevindt zich een menselijke ondervrager, in de andere bevinden zich een computer en een mens. Met getypte vragen en antwoorden moet de ondervrager uitzoeken wie de mens is.

Als de computer de ondervrager kan misleiden, slaagt hij in wat we nu de Turingtest noemen. Hij zou dat kunnen doen door bij het oplossen van een gigantische vermenigvuldiging niet te snel te antwoorden of een rekenfout na te bootsen. De strategie zal dus afhangen van de gestelde vraag. Turing hoopte dat de computer ooit in staat zal zijn zelf te leren denken en dat door de mens te imiteren, net zoals een kind leert.

Daaruit groeide de tot nu toe succesvolste tak van AI: machine learning, wat we definiëren als systemen die zelfstandig een taak leren uit voorbeelden. Dankzij Turing weten we dat een computer alles kan uitvoeren wat berekend kan worden, maar ook enkel dat. Die voorbeelden moeten hem dus worden gepresenteerd als getallen, en de te leren taak zal een berekening zijn.

Het resultaat zal afhangen van de voorbeelden die hij krijgt voorgeschoteld. Zo is er een pijnlijk voorval met Google Images waar het systeem niet genoeg zwarte mensen te zien kreeg, waardoor ze werden herkend als gorilla’s. Te weinig voorbeelden dus, om de definitie van ‘mens’ uit te leren. Zou het systeem een persoon in een rolstoel herkennen als mens of als voertuig? Kortom, pas met goed begrip, kan je nadenken over mogelijkheden en gevolgen.

Als je dus debatteert of programmeert, geef dan geen voorbeelden als definitie, maar geef je voorbeelden in functie ervan. Imiteer de wiskundige.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud