opinie

Baart het klimaat een staatshervorming?

Politicoloog KU Leuven

Een federale regering met Vlaams-nationalisten houdt zich bezig met een staatshervorming, zou je denken. Een regering zonder Vlaams-nationalisten doet dat niet. Maar net het omgekeerde is gebeurd. In de Kamer ligt een grondwetswijziging voor die een bijzondere klimaatwet mogelijk moet maken.

Het kan raar lopen in de politiek. Zolang de N-VA in de federale regering zat, mocht niet gesproken worden over een institutionele hervorming. De partij moest het kernpunt van haar programma in de diepvriezer steken. Het zou een volledig non-communautaire legislatuur worden, zonder staatshervorming. Maar zie, de Vlaams-nationalisten hebben amper de regering verlaten, of er staat al een zevende staatshervorming op de agenda.

©Photo News

Het voorstel is een paragraaf toe te voegen aan artikel 7bis van de grondwet. Die toevoeging maakt een klimaatwet, die ambitieuze klimaatdoelstellingen vastlegt, mogelijk. Ook voorziet de klimaatwet in de oprichting van enkele nieuwe instellingen.

Die voorgestelde staatshervorming is in heel wat opzichten atypisch. Vorige staatshervormingen versterkten altijd de autonomie van de deelstaten. Nu wordt België versterkt. Vandaag zijn de gewesten bevoegd voor het klimaatbeleid. De staatshervorming zou die bevoegdheid deels herfederaliseren. De gewesten zullen zich moeten schikken naar de federaal bepaalde ‘doelstellingen, beginselen en modaliteiten’ van het klimaatbeleid. De deelstaten worden gedegradeerd tot ondergeschikte besturen.

Ons systeem om de grondwet te herzien is absurd. Het zou democratischer zijn heel de grondwet voor herziening vatbaar te verklaren

Deze staatshervorming komt uit de lucht vallen. Aan de vorige edities ging altijd een lang politiek proces vooraf. Tijdens onderhandelingen werd gewikt en gewogen. Vandaag is er helemaal niet onderhandeld. De staatshervorming wordt opgedrongen door een clubje van juridische ‘experten’.

Het clubje slaagde er echter niet in een wettekst op te stellen die een toets aan de grondwet kan doorstaan. Daarom moet die grondwet halsoverkop worden gewijzigd. Andere experten waarschuwen er dan weer voor dat zo’n ondoordachte ingreep wel eens perverse gevolgen zou kunnen hebben. Voor je het weet bepalen rechters ons klimaatbeleid.

Waarom moet alles zo haastig worden beslist? Dat is nodig omdat we anders vijf jaar moeten wachten, zegt men. De kans is groot dat de grondwet vijf jaar op slot gaat na de verkiezingen, bij gebrek aan herzieningsverklaring.

Absurd

Dat illustreert vooral hoe absurd ons systeem van grondwetsherziening is. Net voor de verkiezingen wordt de verklaring tot herziening van de grondwet opgesteld. In theorie dient die om mogelijke grondwetswijzigingen eerst aan de kiezer voor te leggen. Daarover kan dan een debat tijdens de campagne een debat plaatsvinden.

Vandaag gebeurt net het omgekeerde. De zaak moet snel worden beklonken, voordat de kiezer er zich kan over uitspreken. Het zou democratischer zijn gewoon de hele grondwet voor herziening vatbaar te verklaren. Dan kunnen de partijen hun plannen voor hetzij herfederalisering, hetzij een verdere splitsing of het confederalisme voorleggen aan de kiezers. Het volgende parlement kan dan in alle rust en vrijheid de knoop doorhakken en de grondwet aanpassen.

Gelukkig is de kans klein dat de overhaaste grondwetswijziging wordt goedgekeurd. De meeste Vlaamse partijen staan terecht argwanend tegenover het idee

Gelukkig is de kans klein dat de overhaaste grondwetswijziging wordt goedgekeurd. De meeste Vlaamse partijen staan terecht argwanend tegenover het idee. Waarom willen de Franstaligen plots mordicus de grondwet wijzigen, terwijl ze de voorbije jaren als de dood waren voor een institutionele hervorming? Waarom zijn ze zo gekant tegen het voor het hand liggende alternatief dat de Raad van State suggereerde: een beter klimaatbeleid realiseren via samenwerkingsakkoorden?

Sleutels

De PS gaf vorige week het antwoord in Le Soir. Als we werken met samenwerkingsakkoorden, aldus de partij, dan geven we de sleutels van het klimaatbeleid aan de N-VA. Ecolo-boegbeeld Jean-Marc Nollet herhaalde dat: ‘Op die manier geef je een vetorecht aan de N-VA.’

PS en Ecolo anticiperen daarmee op de door velen verwachte politieke constellatie in de volgende legislatuur. Iedereen vermoedt dat de Vlaamse regering door de N-VA zal worden geleid. Maar als het even kan, zal men die partij buiten de federale regering houden.

Als men de bevoegdheid klimaat overhevelt naar de federale overheid, dan zet men de N-VA buitenspel. Tenminste, daar hopen PS en Ecolo duidelijk op.

Samenwerkingsakkoorden impliceren het akkoord van de Vlaamse regering, en dus van de N-VA. Als men de bevoegdheid klimaat overhevelt naar de federale overheid, dan zet men de N-VA buitenspel. Tenminste, daar hopen PS en Ecolo duidelijk op.

Zouden de jongeren die op het Troonplein kamperen zich van die politieke machinaties bewust zijn? Allicht niet. Ongetwijfeld hebben ze de beste bedoelingen. Kan hetzelfde gezegd worden van de politici die de jeugdige klimaatbetogers gretig voor hun kar spannen? Dat valt te betwijfelen.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud