opinie

Bekijk ook de goede keerzijde van een CO2-taks

Etienne de Callataÿ

Een goede milieufiscaliteit heeft een januskop, een kop met twee gezichten: een CO2-taks, maar ook een CO2-dividend.

In het gedicht ‘Jean qui rit et Jean qui pleure’ beschrijft Voltaire de mens die ‘s morgens lijdt en ‘s avonds feest. In de mythologie is er Janus, de god met twee gezichten. Eén gericht naar het verleden en één naar de toekomst. De klagende belastingbetaler kennen we allemaal, de gelukkige moeten we nog tegenkomen. Nochtans hebben ook belastingen twee gezichten. Tegenover de te betalen belasting staan immers de voordelen die ze financiert. Bij de belastingbrief krijgen we weliswaar al jaren een blaadje met de opsplitsing van de overheidsuitgaven. Maar het is duidelijk dat dit niet volstaat om ons volledig bewust te worden van die andere kant van de belastingen.

©Nima Ferdowsi

Nieuwe belastingen worden makkelijker aanvaard indien de overheid zich engageert om de inkomsten te gebruiken voor een specifiek - liefst sympathiek - doel. Zo wou James Tobin internationale financiële transacties belasten en de opbrengsten gebruiken voor meer ontwikkelingshulp. Een ander voorbeeld is de kilometerheffing voor vrachtwagens die een kas voor wegenwerken spijst.

Dit zou ons moeten inspireren voor de toekomstige verhoging van de milieufiscaliteit. Deze verhoging is niet alleen onvermijdelijk, we moeten zelfs hopen dat ze zo snel mogelijk doorgevoerd wordt. Ze heeft een belangrijke plaats in de waaier van te nemen maatregelen om de klimaatontsporing en het verlies aan biodiversiteit tegen te gaan. Naast beperkende maatregelen, zoals emissienormen voor verbrandingsmotoren, informatie en sensibilisering, dient het principe dat de vervuiler betaalt een belangrijke rol te spelen. Dit sensibiliseert en laat mensen betalen voor de negatieve maatschappelijke gevolgen van hun gedrag. Desalniettemin verwerpt een belangrijk deel van de bevolking de groene fiscaliteit, zoals de gele hesjes hebben aangetoond. Hoe kunnen we dit veranderen?

Forfaitair

Het antwoordt van zowel economen als milieudeskundigen is het koppelen van een progressieve, effectief ontradende en dus hoge CO2-taks aan de forfaitaire terugbetaling van de opbrengsten. Deze belastingteruggave kreeg de naam ‘CO2-dividend’. Hoe kunnen we beter de werking ervan illustreren dan met een karikaturaal voorbeeld. Beeldt u een wereld in met 1 rijke en 1 arme. De rijke verbruikt 100 verwarming en 100 brandstof, en de arme respectievelijk 80 en 40. Stel dat door de invoering van een CO2-taks de prijs van verwarming verdubbelt (100% meer) en die van brandstof met 50% stijgt. In plaats van 200 (100+100) zal de rijke dus 350 (200+150) uitgeven. De arme ziet zijn uitgaven stijgen van 120 (80+40) naar 220 (160+60). Dankzij de taks stijgen de overheidsinkomsten: de rijke betaalt 150 meer en de arme 100. Samen dus 250 extra. Dit bedrag wordt forfaitair terugbetaald: beiden krijgen dus 125 terug.

Door een CO2-dividend te koppelen aan een CO2-taks wordt tegemoet gekomen aan het bezwaar dat de CO2-taks asociaal is

Wat te denken van zo’n CO2-dividend gekoppeld aan een CO2-taks? Wellicht het belangrijkste punt is dat hiermee tegemoet gekomen wordt aan het bezwaar dat de CO2-taks asociaal is. In bovenstaand voorbeeld stegen door de CO2-taks de uitgaven voor de rijke met 75% (van 200 naar 350) en die van de arme met 83% (van 120 naar 220). De maatregel lijkt dus bijzonder onrechtvaardig. Door het CO2-dividend van 125 gaat de arme er echter 25 op vooruit (belasting van 100 en dividend van 125), terwijl de rijke 25 toedraagt (belasting van 150 en dividend van 125).

Herverdelend

De combinatie van taks en dividend zorgt voor een herverdelend effect van wie bovengemiddeld CO2 uitstoot naar wie minder dan gemiddeld uitstoot. Het herverdelingsmechanisme is te verfijnen. De ‘arme’ die veel CO2 uitstoot maar zijn gedrag niet kan aanpassen omdat verhuizen, de woning isoleren of een warmtepomp installeren te duur is, wordt met het simpele dividendprincipe een verliezer. We moeten het duo CO2-taks en -dividend dus aanvullen met andere maatregelen zoals het isoleren van sociale woningen, mechanismen van derden-investeerders en het verhogen van bepaalde sociale uitkeringen voor de lage lonen. We dienen ook open en transparant te zijn: zelfs met een CO2-dividend zullen er binnen de middenklasse verliezers zijn door de CO2-taks.

Indien de belasting maatschappelijk aanvaardbaar wordt door de boodschap dat ze tot op de cent nauwkeurig terug zal worden uitgekeerd in plaats van in de algemene staatskas te verdwijnen, dienen we pragmatisch te zijn

Het doel van de CO2-taks is een gedragswijziging. In het karikaturale voorbeeld hierboven werd met een gedragswijziging geen rekening gehouden. Bij een totaal succes zal er geen dividend te verdelen zijn, aanzien er dan geen inkomsten zijn. Toch moeten we investeren in het verminderen van de CO2-uitstoot. Tegelijkertijd zal, indien slechts een deel van de bevolking zijn gedrag aanpast, wie een inspanning leverde er netto op vooruit gaan. In het bijzonder wie momenteel weinig vervuilt en wie snel zijn gedrag aanpast.

Nood breekt wet

De opbrengsten van een belasting aan een specifieke bestemming toewijzen wijkt af van het basisprincipe van de overheidsfinanciën. Want daar komen alle belastingen in een grote pot terecht en wordt een afweging gemaakt tussen alle mogelijke bestedingen op basis van hun respectievelijke verdiensten. Er is echter ook het gezegde ‘nood breekt wet’. De milieuproblematiek aanpakken is urgent en de CO2-taks is een belangrijke hefboom. Indien de belasting maatschappelijk aanvaardbaar wordt door de boodschap dat ze tot op de cent nauwkeurig terug zal worden uitgekeerd in plaats van in de algemene staatskas - al te vaak geassocieerd met slecht beheer - te verdwijnen, dienen we pragmatisch te zijn.

De benaming ‘CO2-dividend’ is wel ongelukkig. Ze verbindt een beloning, het ontvangen van een dividend, aan negatief gedrag, de uitstoot van CO2. Een andere, wellicht niet minder controversiële maar veel meer aangewezen benaming, is het basisinkomen. Een forfaitaire betaling aan alle inwoners is daar immers een embryonale vorm van.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Partner content