opinie

Belgisch screeningmechanisme voor buitenlandse investeringen is nog niet af

hoogleraar economie Koninklijke Militaire School/ Visiting fellow bij denktank Itinera

België gaat een 'screeningscommissie' oprichten om buitenlandse investeringen in gevoelige sectoren door te lichten. Maar het werk is nog niet af.

We schrijven september 2016. Het Chinese staatsbedrijf Stategrid doet een overnamebod op 14 procent van de aandelen van Eandis. Het bedrag van 830 miljoen euro lijkt abnormaal hoog, waardoor de vraag rijst of de Chinezen alleen handelen uit economische overwegingen of dat misschien ook strategische objectieven spelen. Een nota van de Staatsveiligheid over mogelijke spionage en een beslissing van enkele stadsbesturen stonden de deal in de weg. Zo hoog het stof toen opwaaide, zo snel ging het ook weer liggen. Willen we onze strategische sectoren wel in handen geven van buitenlandse investeerders?

De essentie

  • De auteur: Cind Du Bois is gewoon hoogleraar aan de Koninklijke Militaire School en hoofd van de leerstoel economie.
  • De kwestie: België gaat buitenlandse investeringen in gevoelige sectoren screenen.
  • Het voorstel: het screeningsmechanisme is niet af en moet duidelijker worden.

Na de Chinese overname van de Duitse robotbouwer Kuka verstrengde Duitsland de regels voor binnenkomend buitenlands kapitaal en voerde het de druk op Europa op voor een gecoördineerd en transparant beleid. In 2019 volgde een verordening tot vastlegging van een Europees kader voor de screening van buitenlandse investeringen. Die verplicht de lidstaten niet een screeningsmechanisme in te voeren, maar ze geeft wel de krijtlijnen aan. Sindsdien voerden veel lidstaten screeningsmechanismen in of verstrengden ze de voorwaarden.

Terwijl een screeningsmechanisme niet mag discrimineren tussen derde landen past deze evolutie perfect in een assertiever Europees Chinabeleid, waarbij China niet alleen als een concurrent, maar ook als een rivaal wordt beschouwd. Het autocratisch regime in China schuwt geld noch middelen om technologische voorsprong uit te bouwen en de geopolitieke druk te verhogen.

Deze evolutie past perfect in een assertiever Europees Chinabeleid.

Intussen schrijven we mei 2021 en komt er, bijna vijf jaar na de Eandis-saga en meer dan twee jaar na de Europese verordening, eindelijk een ‘investeringsscreeningscommissie' in ons land. Die wordt opgericht onder de auspiciën van de federale overheidsdienst Economie en zal ook vertegenwoordigers tellen van Financiën, Buitenlandse Zaken, Mobiliteit, Defensie, Energie en Volksgezondheid. Daarnaast is er een afvaardiging van het gewest waar de investering wordt gepland. Het aantrekken van buitenlands kapitaal is een gewestelijke bevoegdheid. Omdat een screeningsmechanisme een extra drempel voor buitenlandse investeerders vormt, zijn de gewesten altijd een koele minnaar geweest van het initiatief.

Geen schaamlapje

Het screeningsmechanisme zal alleen gebruikt worden voor investeringen in strategische sectoren als energie, gezondheid, defensie en mobiliteit. Daarnaast wordt alleen gekeken naar mogelijke veiligheidsrisico’s en zal 'elk element dat te maken heeft met de economische wenselijkheid buiten beschouwing worden gelaten'. België kiest terecht voor een proportioneel systeem waarbij niet elke investering onderworpen wordt aan een veiligheidsonderzoek. Daarnaast wordt alleen gekeken naar investeringen met een mogelijk risico voor de nationale veiligheid. Veiligheid mag geen schaamlapje voor protectionisme zijn. België zit daarmee in het liberale kamp.

Het screeningsmechanisme zal alleen gebruikt worden voor investeringen in strategische sectoren als energie, gezondheid, defensie en mobiliteit.

Als een buitenlandse investeerder wil investeren in een Belgisch bedrijf in een strategische sector en als er een risico voor onze nationale veiligheid bestaat, dan geldt een meldingsplicht. Er blijkt echter nog een derde voorwaarde te zijn. De meldingsplicht geldt alleen als het gaat om minstens 25 procent van de stemrechten in een strategisch bedrijf. Terwijl de eerste twee voorwaarden garanderen dat het systeem proportioneel is en bestand tegen misbruik voor protectionistische doeleinden, is de derde 'als' er eentje te veel. Het zou betekenen dat als Stategrid zijn bod op de 14 procent aandelen van Eandis zou herhalen, het dossier niet aan nieuwe commissie wordt voorgelegd. Eandis is dan wel geen privébedrijf, maar moeten we het toch ook niet beschermen voor strategische inmenging? De derde als doet me vrezen dat we vooral willen doen alsof we screenen.

De informatie van minister van Justitie Vincent Van Quickenborne in De Tijd (vrijdag 30/4) maakt ook niet helemaal duidelijk wie de screening effectief zal uitvoeren. Laten we dan nog een vierde als toevoegen. De screening kan alleen maar gebeuren als er voldoende personeel is bij onze inlichtingendiensten.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud