opinie

Belgische patstelling illustreert pijnlijk de onderhandelingstheorie

Tegen beter weten in roep ik onze politieke leiders op te kiezen voor samenwerking en constructief onderhandelen, zeker in deze ongeziene crisis.

De Belgische patstelling, zonder volwaardige federale regering, toont het falen aan van het zogenaamde Belgische compromis. Het politieke schouwspel van anderhalve week geleden onderstreept de tragedie alleen maar en illustreert pijnlijk een aantal kernconcepten van de onderhandelingstheorie.

©Tom Verbruggen

Ten eerste vergt een duurzame overeenkomst op lange termijn een probleemoplossende aanpak, waarbij men de onderliggende belangen, emoties en identiteit van alle partijen onderzoekt, benoemt en respecteert. In 1970, na de eerste staatshervorming, werd besloten dat niet te doen. Men ging voluit voor een positioneel schimmenspel waarbij de oplossing van het conflict een halfslachtig compromis was van geven en nemen. Meer dan vijf decennia was dat de standaardaanpak: conflicten worden gladgestreken via compromissen, die 's nachts na het uitdelen van 'financiële snoepjes’ tot stand komen.

Belgische politici worden wereldwijd geprezen voor hun compromisvaardigheden. Premier Jean-Luc Dehaene werd in de jaren 90 zelfs bewierookt als 'de loodgieter'. Velen mogen hun schitterende talenten ten dienste stellen van het Europese schouwtoneel.

We hebben het federale pad al zover bewandeld dat we er volledig afhankelijk van zijn geworden. Terugkeren naar een ander paradigma lijkt onmogelijk.

Vergelijk het met een discussie met je partner over je schoenenkeuze: de zwarte of de bruine? Het compromis om een zwarte en een bruine schoen te dragen, is belachelijk. Toch voelen compromissen op de korte termijn soms aan als een goede oplossing. Op de lange termijn zijn het vaak gevaarlijke boomerangs, zoals België helaas illustreert. Na 50 jaar compromissen over compromissen zit ons land in een patstelling, met extreme positionele claims van verschillende kanten. De grootste partijen hebben zich opgesloten in een loopgravenoorlog en bewegen geen centimeter. Met nog een klassieker uit de conflicttheorie: de diabolisering van de tegenpartij.

Chicken

Ten tweede leert de onderhandelingstheorie dat moeilijke tactieken, bluf en pokerspelletjes heel efficiënt zijn. Tenminste, als ze met consequente durf zijn uitgevoerd en ondersteund zijn door geloofwaardige bedreigingen. Ze zijn moeilijk te counteren, zeker als de andere kant optreedt in verspreide slagorde, zich intern tegenspreekt en ongeloofwaardige bedreigingen uit. Van bij het begin spelen de Franstaligen een soort ‘game of chicken’. Ze formuleren hoge eisen (‘anchoring’) en geven geen duimbreed toe. Het ‘non’ wordt kordaat uitgesproken en consequent aangehouden. De Franstaligen zijn net de bestuurder van een auto die frontaal op de andere auto afgaat en net voor de confrontatie het stuurwiel buitengooit. De andere auto, met aan boord de Vlamingen, ‘chickens out’ en wijkt uit. Om dan substantieel toe te geven aan de hoge eisen van de pokerpartij.

De onderhandelingstheorie toont ten derde aan dat padafhankelijkheid (‘path dependency’) en ‘sunk cost fallacy’ (vrees voor verlies van gemaakte kosten) krachtige vooroordelen zijn waaraan moeilijk te ontkomen valt. In de Belgische politiek lijkt het ronduit ondenkbaar het gekozen pad te verlaten en terug te keren naar een unitaire staat van 'één persoon, één stem’. Zeker nadat zoveel tijd, energie, geld en institutionele mechanismen werden ingezet - met honderdduizenden overheidsfunctionarissen die al die regeringen, parlementen, kabinetten, administraties en commissies aan de gang houden.

We hebben het federale pad al zover bewandeld dat we er volledig afhankelijk van zijn geworden. Terugkeren naar een ander paradigma lijkt onmogelijk. Door de onnoemelijke investering van tijd en geld voelt een paradigmashift aan als een onoverkomelijk verlies. En aversie voor verliezen is een ander typisch vooroordeel dat het menselijke gedrag beïnvloedt.

Ik bid dat de tijdelijke federale regering de ongeziene coronacrisis doortastend aanpakt, en daarover verantwoording aflegt aan alle burgers van België, niet alleen aan het eigen regionale electoraat.

Lees verder

Gesponsorde inhoud