opinie

Blijft Vlaamse fictie een vaste waarde?

Professor communicatiewetenschappen Universiteit Antwerpen

Voor een kleine markt heeft Vlaanderen een groot en goed aanbod eigen fictie. De vraag is of dat zo blijft. De concurrentie neemt toe. De VRT moet haar belangrijke rol blijven opnemen, ook als producent.

De Ensors, de Vlaamse film- en televisieprijzen, worden zaterdag uitgereikt. Vlaamse fictie wordt verdiend in de schijnwerpers gezet. In coronatijden hebben we niet alleen nood aan informatie, maar ook aan amusement. De kerstspecial van 'F.C. De Kampioenen' kluisterde bijna 2,4 miljoen Vlaamse kijkers aan het scherm. Klassieke, lineaire televisie zat lang in het verdomhoekje maar kent een revival. Vlaamse programma's blijven aanslaan, en vooral tv-fictie blijft populair.

Vooral de concurrentie door onlineplatformen zoals Netflix vormt een bedreiging. Het aanbod is enorm, kijkers zappen weg. Niet alleen commerciële zenders worden getroffen, ook de publieke omroep voelt de druk.

Van bij het begin, in 1953, zette onze publieke omroep in op fictieseries, met 'Schipper naast Mathilde' als voorloper en 'Wij, Heren van Zichem' als klassieker. Na de komst van commerciële zenders in 1989 bleef fictie belangrijk. VTM kocht niet massaal Amerikaanse series - zoals gevreesd - maar maakte veel eigen populaire producties. En VRT stak een tandje bij, met nieuwe initiatieven zoals de dagelijkse serie 'Thuis'.

Dat is ook nu nog het geval. Zeker voor een kleine televisiemarkt is het aanbod ‘eigen’ fictie in Vlaanderen groot, en de kwaliteit goed, zoals blijkt uit de toenemende internationale interesse. Vlaamse fictie is ook altijd goed vertegenwoordigd bij de meest bekeken programma's. Maar blijft dat zo?

De concurrentie groeit. Niet alleen vissen veel meer Vlaamse zenders in dezelfde vijver. Ook digitaal kijken bedreigt het verdienmodel, nu kijkers reclame steeds gemakkelijker kunnen ontwijken. Vandaag vormt vooral de concurrentie van onlineplatformen zoals Netflix een bedreiging. Het aanbod is enorm, kijkers zappen weg. Dat bedreigt het unieke Vlaamse ecosysteem, met een aantal sterke Vlaamse zenders en veel eigen programma's. Niet alleen commerciële zenders worden getroffen, ook de publieke omroep voelt de druk.

Productiehuizen

Ons rijke televisielandschap lijkt vanzelfsprekend, maar is dat niet. Zo biedt de VRT, in vergelijking met andere Europese publieke omroepen, een groot televisieaanbod en weet ze veel kijkers te boeien. De openbare zender speelt als producent een centrale rol in het Vlaamse televisielandschap, ook voor fictie. De VRT maakt zelf een aantal programma's, zoals Thuis, maar is ook een vaste klant van externe productiehuizen.

De VRT kan en moet doen wat voor andere omroepen minder evident is: inzetten op publieke waarde. Het voortouw nemen in coproducties met binnen- en buitenlandse partners, om zo ambitieuze fictieseries te maken.

Samen met de commerciële omroepen investeert ze veel in fictie, ondersteund door het gunstige belastingregime van de taxshelter. Zelfs in coronatijden blijft de sector dynamisch en inventief, zoals blijkt uit de productie van een aantal lockdownseries zoals 'We moeten eens praten' en 'Lockdown', een reeks kortfilms.

Hoe moet het nu verder? In de huidige context van onzekerheid en toenemende concurrentie is een sterke publieke omroep belangrijker dan ooit, als bron van informatie en amusement maar ook als producent. Meer dan ooit kan de publieke omroep een baken van zekerheid vormen, door zijn sterke lokale verankering.

De VRT kan en moet doen wat voor andere omroepen minder evident is: inzetten op publieke waarde, bijvoorbeeld door extra aandacht voor diversiteit. Het voortouw nemen in coproducties met binnen- en buitenlandse partners, om zo ambitieuze fictieseries te maken. En creatief experimenteren, zonder commerciële gevolgen: nieuwe formats ontwikkelen, nieuw talent stimuleren en zo de Vlaamse audiovisuele sector mee ademruimte geven. Zo blijft Vlaamse fictie hopelijk nog lang een vaste waarde.

Alexander Dhoest

Professor communicatiewetenschappen aan de Universiteit Antwerpen. Auteur van 'De verbeelde gemeenschap: 50 jaar Vlaamse tv-fictie en de constructie van een nationale identiteit', en (samen met Hilde Van den Bulck) 'Publieke televisie in Vlaanderen: een geschiedenis'.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud