opinie

Boeren en de chocoladefabriek

Beleidsmedewerker van Oxfam België

Aan de vooravond van World Fair Trade Day zien we hoe de realiteit het verhaal van de eerlijke chocolade inhaalt. De grote verliezers zijn de cacaoboeren voor wie de cacaocrisis van de afgelopen maanden een humanitaire crisis betekende.

In oktober 2020 kondigde de Ivoriaanse president Alassane Ouattara nog trots een prijsverhoging voor cacao aan naar 1,53 euro per kg, maar niet veel later begon de machine te sputteren. De vraag naar Ivoriaanse en Ghanese cacao stortte in, contracten met multinationals werden niet afgesloten, cacaoboeren kregen hun cacao niet verkocht en in de haven van Abidjan begonnen de volle cacaocontainers zich op te stapelen. In april, slechts een half jaar na het euforische nieuws, werd de eerdere prijsverhoging volledig teruggedraaid.

De essentie

  • De auteur: Bart Van Besien, beleidsmedewerker Oxfam België.
  • De kwestie: de duurzame en leefbare productie van cacao staat onder druk.
  • Het voorstel: Europa moet afdwingen dat de mensenrechten in de hele productieketen worden gerespecteerd.

Het dispuut tussen multinationals en de West-Afrikaanse overheden leidde de voorbije maanden tot rampzalige taferelen bij een groot deel van de naar schatting 1.200.000 miljoen Ivoriaanse cacaoboeren. Geen cacao kunnen verkopen is synoniem voor een oplaaiing van de ondervoeding en banale ziektes die niet behandeld kunnen worden, vaak met fatale gevolgen. Heel wat kinderen konden ook niet naar school gaan, omdat boeren rekenen op de cacao-opbrengsten voor het inschrijvingsgeld.

Het leek de cacaoboeren de laatste jaren nochtans helemaal mee te zitten. In 2018 kondigde de voltallige Belgische cacaosector aan dat ze gestaag zou werken aan een duurzame sector, met minstens een leefbaar inkomen voor alle cacaoboeren tegen 2030. Het initiatief kreeg de naam Beyond Chocolate, was het geesteskind van toenmalig minister voor Ontwikkelingssamenwerking Alexander De Croo (Open VLD) en werd ondertekend door grote cacaotraders, multinationals en ook onze supermarkten.

In 2018 kondigde de voltallige Belgische cacaosector aan dat ze gestaag zou werken aan een duurzame sector.

In 2019 kwam dan de aankondiging van de Ivoriaanse en Ghanese overheden dat ze voortaan 400 dollar extra per ton cacao zouden aanrekenen om de kloof met een leefbaar inkomen voor de cacaoboeren alvast iets kleiner te maken. Het prijsverschil gaven ze de naam 'Living Income Differrential' (LID), maar in de pers was al snel sprake van een 'cacaokartel' of 'Choco-PEC'. Samen zijn Ivoorkust en Ghana goed voor 60 procent van de wereldproductie van cacao en daarom moeten zelfs de grootste multinationals er rekening mee houden. Schoorvoetend gaven ze toe aan de prijsverhoging, die vanaf het oogstseizoen 2020-21 zou ingaan.

Covid als schuldige?

Toch had die prijsverhoging niet het verhoopte effect. De vraag naar cacao stortte in. De officiële verklaring daarvoor is de afgenomen vraag naar chocolade door de wereldwijde lockdowns. Chocolade is een impulsaankoop en gezien we al maanden thuis zitten, zijn er minder impulsen om bijvoorbeeld een reep uit de automaat te kopen. Maar er is meer. Het laatste maandverslag van de ICCO (de internationale cacao-organisatie) geeft aan dat de terugval van de vraag naar cacao vooral te merken is in Ghana en Ivoorkust. Niet toevallig de twee landen die nog maar pas een hogere prijs hadden afgedwongen.

Begin april 2021 kregen de cacaoboeren dus te horen dat de eerdere prijsverhoging teruggeschroefd werd: van 1,53 euro per kg cacao naar 1,14 euro. De multinationals haalden hun slag thuis. De 'Living Income Differential’ betalen ze nog steeds, maar dat is slechts symbolisch, omdat ze een korting afdwongen op de basisprijs voor Ghanese en Ivoriaanse cacao.  De boeren halen toch opgelucht adem, want met de prijsverlaging kunnen ze hun cacao weer verkopen. Hun rol als speelbal van de cacaosector werd nogmaals onderstreept..

De wetten van de duurzaamheid zijn veeleer buigzaam. Als de zakenbelangen eronder lijden, worden de duurzaamheidsdoelstellingen teruggeschroefd.

Hoe valt dit verhaal te rijmen met de vele duurzaamheidsbeloftes in de chocoladesector, waaronder het Beyond Chocolate-initiatief? Ondanks de dramatische situatie in de cacaosector (armoede, ontbossing, kinderarbeid) blijft duurzaamheid toch een bijkomstige 'nice te have'. Waar het businessmodel echt om draait, is grondstoffen aankopen aan de laagst mogelijke prijs. Daarvoor kan de industrie al decennia rekenen op de arme boeren in Ivoorkust en Ghana die daartoe bereid zijn.

De wetten van het zakendoen zijn staalhard. Wie de concurrentie niet kan volgen, is gezien. De wetten van de duurzaamheid zijn veeleer buigzaam. Als de zakenbelangen eronder lijden, worden de duurzaamheidsdoelstellingen teruggeschroefd. Zo is de belofte voor een leefbaar inkomen plots minder belangrijk, zodra dat de bedrijven ook iets gaat kosten. Het pijnlijke verhaal van de cacaosector toont aan dat een meer dwingende benadering nodig is.

Maar er is hoop. In 2020 kondigde Europees commissaris Didier Reynders wetgeving aan om de bescherming van de mensenrechten verplicht te maken voor alle bedrijven over heel hun toeleveringsketen. Bescherming van de mensenrechten moet als topprioriteit opgenomen worden in het zakenmodel. Steeds meer bedrijven hebben dat ook begrepen. Ook wij als Oxfam België roepen de Commissie op tot ambitie, zodat een gelijk speelveld wordt gecreëerd en geen enkel bedrijf de dans nog ontspringt.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud