opinie

Consument wordt dupe van Europese digitaks

Fiscaliste PwC

Nieuwe belastingen vergen een inschatting van de verwachte economische impact. Voor de digitaks zullen de consument en onze innovatieve groeibedrijven opdraaien.

Het politieke motief om de excessieve winsten van - voornamelijk Amerikaanse - technologiereuzen te belasten staat als een huis. De internationale fiscale spelregels zijn haast 100 jaar oud en de huidige economische, sociale en ecologische uitdagingen verdienen een snelle en efficiënte aanpak.

©Dieter Telemans

De roep naar rechtvaardige belastingen is legitiem, maar het bewandelde pad hobbelig. Volgens Harvard-professor Stefanie Stantcheva is het volstrekt zinloos nieuwe fiscale regels te verdedigen vanuit principes, bijvoorbeeld dat een belasting efficiënt moet zijn. Rechtvaardigheid vanuit de buik dus, en daarom hanteren heel wat landen - Frankrijk op kop - de megafoon om belastingen te heffen op de inkomsten van technologiegiganten. 3 procent is ongeveer de norm. Veel landen (dreigen te) volgen, omdat ze het zelf willen of onder impuls van Europa. Ook België deint mee op deze golf.

De Europese Commissie wil zelfs - voorlopig met beperkt succes - drie vliegen in één klap slaan: technologiereuzen meer belasting laten betalen, budgettair herstellen van de Covid-19-steun en respect voor fundamentele waarden afdwingen bij landen die dat naar verluidt niet zo nauw nemen.

Een belasting op bruto digitale inkomsten, de zogenaamde digitale services taxes (DST), wordt simpelweg doorgerekend aan de consument waar mogelijk.

Ondertussen werkt de OESO met zo’n 140 landen aan een oplossing, officieel gedragen door de G20, maar de slaagkansen worden al haast op hoongelach ontvangen. Dat OESO-pakket is complex, maar het zou jammer zijn als het niet lukt om te landen. Een multilaterale consensus is de enige garantie tegen een kakofonie van nationale regelgevingen. Academici, nationale wetgevers, ngo’s en ondernemingen hebben hier allen hun plaats. Waardecreatie en dus belastbaar rendement voor succesvolle bedrijven worden mee gebouwd op onder meer lokale consumentendata en toegang tot lokale markten (market access fees). Hoe dat in een fiscaal vangnet te capteren, kan je perfect in duurzame fiscale wetten gieten. Wat ontbreekt, is een politiek draagvlak.

Digitale belasting op omzet

Een goed begrip van het effect van een belasting, dus hoe ze prijzen van goederen en diensten zal beïnvloeden, vergt een economische analyse. Een belasting op de bruto digitale inkomsten, de zogenaamde digital services taxes (DST), wordt waar mogelijk simpelweg doorgerekend aan de consument. Anders gezegd, cruciaal is hoe de prijselasticiteit van de vraag (de consument) zich verhoudt tot de prijselasticiteit van het aanbod (de producent), ongeacht de juridische kwalificatie van de belasting. Als ik per se iets wil en er zijn weinig of geen alternatieven, zal ik een hogere prijs willen betalen (en ben ik dus prijs-inelastisch). En het dient gezegd dat de technologiereuzen daar redelijk goed in zijn.

De DST zal - ongeacht of het nu een directe of indirecte belasting is - een gelijkaardig effect bereiken als een btw, ook al zal ze in eerste instantie verschuldigd zijn door de digitale aanbieder

De DST zal - ongeacht of het een directe of indirecte belasting is - een gelijkaardig effect bereiken als een btw, ook al zal ze in eerste instantie verschuldigd zijn door de digitale aanbieder. Een overvloed aan academisch werk toont aan dat de manier waarop de huidige markt georganiseerd is, ertoe leidt dat de vraagelasticiteit lager is dan die van het aanbod. De consument zal hogere prijzen aangerekend krijgen. Dat staat vast.

Studies tonen aan dat de consument de gedeeltelijke, de hele of zelfs meer dan de totale kostprijs van indirecte belastingen zoals belastingen op omzet of op de toegevoegde waarde (btw) draagt onder de vorm van hogere prijzen. Dat laatste zal uiteraard het geval zijn bij dominante marktspelers. Een studie van de Munich Society for Economic Research nuanceert. Indien het verstrekken van een dienst de totale kostprijs niet verhoogt (als de marginale kosten dus nul bedragen) zal de dienstverstrekker minder geneigd zijn de prijs op te trekken, maar zal hij eerder het kwaliteitsniveau verlagen.

Frisdranken

Macro-economisch zullen bij indirecte belastingen op omzet de prijsaanpassingen ook beïnvloed worden door de monetaire politiek. Zo kan de door de belasting veroorzaakte inflatoire druk worden gecompenseerd door een daling van de lonen of via een strikter monetair beleid. Een negatieve impact op de tewerkstelling is dan niet uitgesloten. 

Onze innovatieve groeibedrijven gaan de omwallingen rond de oligopolistische technologieburchten alleen maar sterker zien worden.

Het IMF heeft berekend dat kleinhandelsprijzen wijzigen bij aanpassingen van het btw-tarief. De impact van omzetbelastingen op frisdranken illustreert een en ander perfect. Men ziet naargelang de studie prijsverhogingen met minder dan de helft van de taks tot meer dan het totale bedrag. Als de wijziging van de belasting significant is ten opzichte van de waarde van het goed en ook bij een belastingverlaging, is er minder ‘verschuiving’ naar de consumenten.

Accijnsverhogingen voor tabaksproducten worden bijna helemaal doorgerekend, en er is ook overtuigend bewijs dat accijnswijzigingen op brandstof bijna volledig bij de consument belanden.

Airbnb en Uber

Op een paar uitzonderingen na zijn de DST nog nieuw of in ontwerp. Bijgevolg kan de impact nog niet empirisch bewezen worden. DST in de context van multilaterale marktplaatsen benaderen echter het dichtst de generieke omzetheffing van hierboven, vermits ze als een percentage op de omzet berekend wordt. Bijgevolg valt te verwachten dat om en bij de gehele kostprijs of zelfs meer zal worden doorgerekend aan de consumenten.  Een studie van de Review of Economics and Statistics  toont aan dat de consument 76 tot 100 procent van de taks op kortetermijnverhuur via Airbnb draagt. Dit is volledig in lijn met gelijkaardige studies rond de elasticiteit van vraag en aanbod in de markt voor Uber-diensten. Netflix gaf al te kennen een eventuele DST niet te zullen doorrekenen. Misschien is dat niet verwonderlijk, gegeven zijn concurrentiële positie en (marginale) kostenniveau.

In de digitale advertentiemarkt wordt verwacht dat een DST de kostprijs van de reclame zal verhogen. Alsde prijs van de ‘geadverteerde’ producten en diensten stijgt, is de consument weerom de sigaar.

In de digitale advertentiemarkt wordt verwacht dat een DST de kostprijs van de reclame - een intermediaire dienst bij de productie van goederen en diensten - zal verhogen. Toen de DST (Equalization Levy)  in India werd gelanceerd in 2016, werd in de Indian Journal of Tax Law onmiddellijk geponeerd dat op een prijsverhoging van de diensten diende geanticipeerd te worden. Als de prijs van de ‘geadverteerde’ producten en diensten stijgt, is de consument weerom de sigaar. Volgens de International Journal of Industrial Organization leidt een verhoging van de publiciteitskosten met 10 procent tot een prijsverhoging van het product met zo’n 0,5 procent, naargelang de sector. 

De architectuur voor een nieuwe en duurzame belasting vraagt onderbouwde principes. Een inschatting van de verwachte economische impact is een eerste vereiste. Empirische studies over het effect van indirecte belastingen op de bruto-omzet tonen aan dat ze de prijs van goederen en diensten rechtstreeks of onrechtstreeks (zoals bij digitale advertenties) verhogen.

U en ik gaan uiteindelijk de prijs betalen voor dergelijke pogingen om de extra winsten die de technologiereuzen uit de pandemie halen af te romen. Als de fundamenten van een fiscaal beleid worden gedicteerd door een uitkomstgedreven politiek adagium dreigt overigens niet alleen de eindgebruiker de dupe te worden, maar ook onze innovatieve groeibedrijven. Die gaan de omwallingen rond de oligopolistische technologieburchten alleen maar sterker zien worden. Een bedoelde winstbelasting op basis van bruto omzet verdient minstens een deugdelijke analyse en debat.

Isabel Verlinden, met dank aan Karl Russo voor de research

Fiscaliste PwC

Lees verder

Gesponsorde inhoud