opinie

Corona doelmatig bestrijden vergt samenwerking rond intellectuele rechten

Advocaat intellectuele rechten biuj CAPE IP Law en associate professor Universiteit Luik

Als we internationale samenwerking konden bewerkstelligen voor onze smartphones, waarom dan niet voor de volksgezondheid? De overheden moeten het ‘poolen’ van intellectuele rechten en productiecapaciteit voor Covid-19-remedies meer stimuleren.

Wat is het nut van wereldwijde mobiele communicatie als die blijft steken in een hopeloos verkaveld technisch landschap? Hoe bezoek je in Singapore met een Belgische smartphone een Amerikaanse webstek als niets met elkaar compatibel is?

Het wereldwijde mobiele internetverkeer is te danken aan een sterk staaltje internationale samenwerking op het vlak van intellectuele rechten.

Dat we vandaag over wereldwijd mobiel internetverkeer beschikken, is te danken aan een sterk staaltje internationale samenwerking op het vlak van intellectuele rechten. De technische standaard GSM die Nokia en Ericsson in de jaren 1980 ontwikkelden, was een Eurocentrisch project. De ‘3G’-opvolger UMTS, die ook mobiel internetverkeer mogelijk zou maken, bouwde vanaf de jaren 1990 veel meer op internationale samenwerking. Alle octrooirechten op de duizenden bouwstenen van die technische standaard moeten worden beschikbaar gesteld aan ‘Fair, Reasonable And Non-Discriminatory’ voorwaarden, FRAND voor de vrienden.

Dat probleem werd dus opgelost, zodat wij daar al lang niet meer bij stilstaan. In de context van de coronacrisis kunnen we er wel uit leren. Landen en bedrijven spelen nog te veel soloslim en willen de controle over de intellectuele rechten op Covid-19-oplossingen voor zich houden.

Vaccin

De Oxford University kondigde in mei aan dat ze over enkele maanden een gebruiksklaar Covid-19-vaccin zou hebben. Minder dan 48 uur later volgde het bericht dat de universiteit daarvoor een exclusieve, wereldwijde licentie had toegekend aan de Brits-Zweedse farmareus AstraZeneca, die per werelddeel enkele dosissen van het vaccin ter beschikking zal stellen. Begin juni kreeg de Inclusive Vaccines Alliance (IVA), opgericht door Duitsland, Frankrijk, Italië en Nederland, van AstraZeneca de toezegging van een maximum van 400 miljoen vaccindosissen, te verdelen onder de bijna 450 miljoen Europeanen. De wereldwijde productiecapaciteit die AstraZeneca nog aan het uitbouwen is, bedraagt 2 miljard dosissen, terwijl de wereld bijna 8 miljard mensen telt. Dat zal dus niet volstaan.

Een week na het bericht van de IVA kondigde de Europese Commissie aan dat ze verschillende nog niet beschikbare vaccins op voorhand zal inkopen, met het risico dat het vaccin uiteindelijk toch niet werkzaam blijkt. In de Verenigde Staten kan ze alvast niet aankopen, want Washington wil eerst de eigen binnenlandse behoefte lenigen. Het IVA-initiatief van de vier individuele Europese lidstaten en de bredere aanpak van de Europese Commissie bestaan voorlopig naast elkaar.

Geneesmiddel

Ook voor de ontwikkeling van geneesmiddelen voor Covid-19 loopt de internationale samenwerking mank. In de VS test koploper Gilead met steun van de overheid het medicijn remdesivir, een al geoctrooieerd geneesmiddel dat oorspronkelijk werd ontwikkeld tegen ebola. In mei kondigde Gilead aan dat het vrijwillig niet-exclusieve octrooilicenties had toegekend aan producenten van generische geneesmiddelen in Egypte, India en Pakistan om remdesivir te maken, in hoofdzaak voor ontwikkelingslanden. De drie landen hoeven geen royalty's te betalen tot de acute coronacrisis voorbij is. Dan kan Gilead wel royalty's innen, waarbij het niet duidelijk is of dat ook met terugwerkende kracht kan. Voor ‘rijke’ landen als de EU, het Verenigd Koninkrijk, de VS, China en Japan heeft Gilead blijkbaar een ander regime in petto.

De politieke initiatieven om de strijd tegen corona te centraliseren gaan niet ver genoeg.

Ook de politieke initiatieven om de strijd tegen corona te centraliseren gaan niet ver genoeg. De virtuele top Coronavirus Global Response, die de EU begin mei organiseerde, werd niet bijgewoond door de VS, India en Rusland. De Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) lanceerde op voorstel van Costa Rica een vrijwillige ‘patent pool’, die de wereldwijde toegang tot Covid-19-vaccins en geneesmiddelen moet garanderen tegen een eerlijke prijs. Een fantastisch, globaal initiatief zonder winstoogmerk, vond de farmasector, maar enkele farma-CEO’s lieten intussen weten dat ze niet van plan zijn hun octrooien daarvoor ter beschikking te stellen. Kort daarna besliste de regering-Trump de WGO niet langer te financieren.

Dwanglicenties

Kunnen dwanglicenties op farma-octrooien een oplossing bieden? Europees is dat tot nader order alleen geregeld voor de export naar ontwikkelingslanden. Voorts maakt een allegaartje van nationale wetgevingen dwanglicenties alleen mogelijk voor binnenlands gebruik in een welbepaalde lidstaat. Doordat ze zo omslachtig zijn, worden ze weinig of nooit gebruikt. Pikant detail is dat Frankrijk en Duitsland in maart hun nationale wetsbepalingen hebben aangepast om het toekennen van dwanglicenties in eigen land te vergemakkelijken. Een gelijkaardig Belgisch voorstel stierf in ons parlement een stille dood.

Het TRIPs-verdrag van de WGO, een verdrag omtrent de handelsgerelateerde aspecten van intellectuele eigendom, voorziet wel in een systeem van productie- en exportlicenties onder dwang, ten behoeve van een land in gezondheidscrisis. Onder meer de EU, de VS, Canada en Japan verkozen om van dat systeem als importeur geen gebruik te maken. Het zou beter zijn dat ze die ‘opt-out’ ongedaan maken.

‘Wat je niet doodt, maakt je sterker’, opperde Nietzsche. In onze tijd moeten we dat omdraaien: laten we samen sterk zijn om het aantal doden te beperken. De overheden moeten het ‘poolen’ van intellectuele rechten en productiecapaciteit voor Covid-19-oplossingen meer stimuleren. Zelfs als ze niet willen ‘poolen’, kunnen farmabedrijven een bindende FRAND-toezegging doen om hun Covid-19-octrooien voor een redelijke prijs ter beschikking te stellen, waarbij de beschikbare productiecapaciteit geoptimaliseerd wordt.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud