opinie

David Criekemans Een nieuwe kans voor Oekraïne?

David Criekemans

Fictie wordt realiteit in Oekraïne. Als ware het een daad van wanhoop koos de bevolking de 41-jarige komiek Volodymyr Zelensky tot president. Wat valt er te verwachten?

Volodymyr Zelensky, die de Oekraïense president speelde in de tv-reeks ‘Dienaar van het volk’, is met minstens 73 procent van de stemmen verkozen. Op het ongenoegen over de hoge energieprijzen en de aanhoudende corruptie surfte hij richting overwinning. Zijn voorganger, Petro Poroshenko, bracht het land weinig oplossingen.

Als echte president zal Zelensky vooral bevoegdheden hebben in het buitenlands beleid, veel minder in het binnenlands beleid. Hij presenteert zich als westers georiënteerd. Hij wil de oorlog in de afvallige regio’s Donetsk en Lugansk beëindigen. De vraag is of dat realistisch is. Rusland wacht af, en test de ex-acteur al meteen.

De Russische president Vladimir Poetin tekende woensdag een decreet dat het voor Russisch sprekenden in die regio’s makkelijke maakt om een Russisch paspoort te bekomen. Daarmee test Moskou een beproefde tactiek die het eerder al in Georgië toepaste. Poetin stelde dat ‘de civiele rechten van de bevolking in die gebieden volledig waren ontnomen’ en dat ‘de mensen niet normaal kunnen reizen en in hun elementaire noden kunnen voorzien’. Tegelijk zei Poetin dat hij geen problemen wil creëren voor de nieuwe Oekraïense autoriteiten.

Zelensky kon niet anders dan de Russische zet veroordelen en vragen om een grotere internationale druk via diplomatie en sancties. Geen goede start. Het Kremlin is niet van plan cadeaus uit te delen. Het is niet uitgesloten dat de definitieve inlijving van Donetsk en Lugansk wordt voorbereid. Op de Russische televisie werd daarover al openlijk gespeculeerd.

Breder schaakspel

Zelensky zal zo in dezelfde patstelling verzeilen als zijn voorganger Poroshenko. Tenzij een verregaande vorm van autonomie aan de regio’s wordt aangeboden en Oekraïne opnieuw een neutraal land wordt dat geen NAVO-lidmaatschap nastreeft. Poetins zet moet dus worden gezien in het kader van een breder schaakspel om de Russische onderhandelingspositie te optimaliseren.

Eind 2013 bood de Europese Unie Oekraïne een associatieakkoord aan, maar dan moest zij een handelsakkoord met de Euraziatische Economische Unie (EEU) - onder leiding van Rusland - verwerpen. Daardoor kwam Kiev ook geo-economisch in een verscheurde situatie terecht. Het is een van de oorzaken van de crisis. Wat als een proces in gang wordt gezet om de technische standaarden van de EU en de EEU in de casus Oekraïne stapsgewijs te harmoniseren? Dat zou inhouden dat de EU de EEU ook zou aanvaarden als gesprekspartner teneinde bij te dragen aan een economisch meer vertrouwens-vol klimaat.

Oekraïne betekent letterlijk grensland. Vandaag dreigt het verder af te glijden tot een verscheurd land

Overigens dient zich geo-economisch nog een speler aan: China. Eerder maakten Moskou en Peking een deal: Rusland aanvaardt de massale investeringen van China in transportinfrastructuur in zijn ‘nabije buitenland’ in ruil voor een erkenning door Peking van de EEU. ‘One Belt, One Road’ zou normaal door Oekraïne richting Rusland moeten lopen. China als bemiddelaar tussen beide partijen?

Oekraïne betekent letterlijk grensland. Vandaag dreigt het verder af te glijden tot een verscheurd land, maar het kan ook tot een ontmoetingsplaats tussen oost en west uitgroeien. Kortstondig reizen zonder visum naar zowel de EU als China staat wellicht op Zelensky’s agenda. De Oekraiense landbouwproducten kunnen competitief bijdragen aan nieuwe inkomsten op voorwaarde dat er genoeg externe markttoegang is. Een vrijhandelsakkoord met Turkije kan ademruimte creëren.

Intern moet evenwel worden gestreden tegen smokkel en corruptie. Of Zelensky Oekraïne een nieuwe kans kan bieden, valt af te wachten.

Lees verder

Tijd Connect