opinie

De enige uitweg is durven te hervormen

Ondernemer en volkvertegenwoordiger (Open VLD)

Het hervormingsdebat reikt veel verder dan de steriele discussies over het confederalisme en het voortbestaan van België. We hebben een andere bestuurscultuur nodig.

Ongenoegen en onzekerheid heersen over de publieke opinie. Overal in Europa lijken regeringen onvoldoende in staat leiderschap te tonen en te hervormen. Velen beweren dat de parlementaire democratie niet meer naar behoren werkt. Hoe kunnen we tegelijk onze democratie versterken en hervormen voor de situatie echt uit de klauwen loopt?

Om te vermijden dat de illusie van maakbaarheid in het gezicht van de politiek en alle burgers ontploft, is wat meer bescheidenheid op zijn plaats.

Onder de westerse democratieën sluimert een veenbrand. Rechtse populisten vallen frontaal de democratische rechtsstaat aan. Extreemlinks voert cultuuroorlogen gebaseerd op identitair groepsdenken. De ene dreiging is acuut, terwijl de andere voorlopig alleen cultureel is. Het politieke centrum ligt op apegapen. Regeringsformaties in tal van landen slepen eindeloos aan. Hervormingen blijven te veel steken in intentieverklaringen.

Een Eurobarometer-onderzoek in juli over het vertrouwen in de politiek toont dat slechts 40 procent van de Belgen vertrouwen heeft in de regering. Twee derde van de bevolking is wel tevreden over hoe de regering covid aanpakte of omgaat met Oekraïne. Het onbehagen over de politiek is er, maar is heel moeilijk te duiden.

De essentie

  • De auteur
  • Christian Leysen is ondernemer en volksvertegenwoordiger (Open VLD).
  • De kwestie
  • Het politieke centrum ligt op apegapen. Hervormingen blijven te veel steken in intentieverklaringen.
  • Het voorstel
  • De grootste opdracht ligt bij de politiek: het democratisch debat moet worden geherwaardeerd, ons bestuursapparaat moet worden vereenvoudigd en het parlement moet slagkrachtiger en mondiger worden.

De samenleving verandert razendsnel. De enige zekerheid is dat er geen zekerheden meer zijn. De grote welvaartsstijgingen lijken achter ons te liggen. Hoe gaan we om met de vergrijzing of de klimaatuitdaging? De middenklasse vreest meer te verliezen wat ze heeft dan dat ze hoopt dat het morgen beter gaat.

Die onrust wordt versterkt door de algoritmes van de sociale media. Meningen zijn er meer waard dan feiten. Hun businessmodel draait op data en aandacht en is het ideale jachtterrein voor desinformatie en slinkse propaganda. We moeten dringend een breed debat voeren over de marktdominantie van die sociale mediaplatformen en hun impact op het debat.

Middenpartijen

Maar de politiek wacht de grootste opdracht. Het democratische debat moet worden geherwaardeerd. Middenpartijen moeten zichzelf heruitvinden om legitiem maar krachtig te kunnen besturen. Die combinatie is levensnoodzakelijk om ons democratisch model en onze manier van samenleven overeind te houden.

Eerst het gemakkelijke deel, dat zo moeilijk uit te voeren is: ons bestuursapparaat moet eenvoudiger. We hebben dit land zo complex gemaakt dat blokkeringsmechanismen elke grote hervorming tegenhouden. We hebben te veel bestuurslagen en te veel politici. Beleid voeren wordt zo wel heel duur en uiterst ingewikkeld. Dat debat overstijgt de steriele discussies over het voortbestaan van België en confederalisme. We hebben een andere bestuurscultuur nodig.

We moeten ook de wetgevende macht in ere herstellen. Slagkrachtige en mondige parlementen moeten checks and balances vormen tegen de uitvoerende macht en de particratie. Dat moet leiden tot een betere debatcultuur waarin kiezers heldere keuzes kunnen maken.

Media en politiek elkaar eens diep in de ogen kijken. Er is teveel aandacht voor het proces en het spel, terwijl de beleidsinhoud niet telt. Politiek als soap of als whodunnit, met partijvoorzitters die deejay spelen voor hun TikTok-account.

Over de teneur van dat debat moeten media en politiek elkaar eens diep in de ogen kijken. Er is te veel aandacht voor het proces en het spel, terwijl de beleidsinhoud niet telt. Politiek als soap of whodunnit, met partijvoorzitters die deejay spelen voor hun TikTok-account. Met een verregaande verruwing van het debat tot gevolg. Het heeft veel weg van een noodlottige race to the bottom.

Tegelijk moet de politiek de delivery gap tussen politieke marketing en beleidsrealisaties dichten. De groei van de naoorlogse welvaartsstaat bezorgde ons een grote overheid die ons van wieg tot graf ten dienste staat. Maar zo’n systeem van sociale bescherming is alleen houdbaar als er voldoende prikkels blijven om te gaan werken en als er voldoende economische groei is om het duurzaam te financieren.

Terwijl de houdbaarheid van het systeem onder druk staat, wordt de overheid verder overbevraagd voor coronasteun en energiecheques. De Nederlandse historica Beatrice De Graaf zei daarover: ‘Gaat er iets mis, dan meent de burger recht te hebben op de hulp van de overheid. (…) Doordat de overheid steeds meer is gaan doen, is de burger verslaafd geraakt aan die overheid.’ Van links tot rechts claimt men dat de overheid alles wel zal oplossen, maar verzwijgt men wat het kost.

Om te vermijden dat die illusie van maakbaarheid in het gezicht van de politiek en alle burgers ontploft, is wat meer bescheidenheid op zijn plaats. Er is een nieuw en haalbaar evenwicht nodig tussen welvaartscreatie en sociale bescherming. We moeten helder afbakenen wat we van de overheid mogen verwachten en tegen welke prijs. Om de welvaart van onze kinderen te garanderen zijn moeilijke beslissingen nodig. Uitstelgedrag speelt alleen de antipolitiek in de kaart. Wie daarentegen de handschoen opneemt, kan daarvoor beloond worden in 2024.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud