opinie

De Europese begroting is aan een revolutie toe

De klimaatverandering, migratiestromen en conflicten in ons nabuurschap lossen we niet op met de beperkte Europese begroting. Waarom slagen we er niet in beter te doen?

Voor de derde keer op rij (2005, 2013, 2020) zie ik de zogenaamde MFK-onderhandelingen mislukken. MFK betekent het 'meerjarig, financieel kader', wat de budgettaire middelen en instrumenten van de Europese Unie voor de komende zeven jaar is.

Het resultaat van die onderhandelingen is telkens min of meer hetzelfde: na een eerste mislukking bereiken de lidstaten een akkoord om iets meer dan 1 procent van het Europese bruto binnenlands product (bbp) ter beschikking van de Europese Unie te stellen. Het Europees Parlement voegt daar symbolisch nog enkele miljarden aan toe, en dat is het dan.

Met die magische 1 procent (plus een paar miljard) moet Europa alle problemen oplossen waarmee het wordt geconfronteerd: de klimaatverandering, migratiestromen, conflicten in ons nabuurschap, het gebrek aan innovatie en de voortdurende concurrentie met supermachten als China en de Verenigde Staten.

Waarom slagen we er niet in beter te doen? Hoe komt het dat we steeds blijven steken in dat beperkte scenario? Alle bewijs toont aan dat wat we als Europa samen doen, we beter en doeltreffender doen - want voor een fractie van de kosten - dan als elke lidstaat die transnationale problemen individueel aanpakt.

Britse korting

De fundamentele verschuiving kwam nadat het Verenigd Koninkrijk een korting kreeg die de Unie dwong over te schakelen van eigen middelen naar nationale bijdragen.

Het antwoord op bovenstaande vragen ligt in de manier waarop de Europese begroting tot stand komt. In tegenstelling tot bij een nationaal budget voeden niet de burgers en de bedrijven de schatkist, maar wel de lidstaten met hun nationale bijdragen. Dat leidt tot een voortdurende confrontatie tussen de lidstaten, die vinden dat ze te veel betalen en weinig in ruil krijgen. De nationale belangen en niet het gemeenschappelijk, Europees belang staan dus voorop.

Dat was zestig jaar geleden, toen de Europese Unie werd opgericht, niet het geval. De EU-begroting werd aanvankelijk gefinancierd met 'eigen middelen': de btw-inkomsten en douanerechten op ingevoerde goederen. Nadat het Verenigd Koninkrijk in 1984 een korting kreeg die de EU dwong over te schakelen van de eigen middelen naar nationale bijdragen kwam er een fundamentele verschuiving.

Zodra de nationale bijdragen de belangrijkste financieringsbron van de Europese begroting waren, startte het zelfvernietigende spel van nettobetalers en netto-ontvangers. Dat spel knijpt de EU langzaam maar zeker de strot toe. Op de korte termijn worden de middelen van de EU zo beperkt dat ze ontoereikend zijn om aan haar ambities te voldoen, op de lange termijn is het hele kader financieel niet leefbaar. Het is dus tijd voor een revolutie in de Europese begroting. Voortdoen zoals vandaag kan niet meer.

Zo kan het anders

We moeten de acties en het beleid van Europa financieren met echte, eigen Europese middelen.

Allereerst moeten we de tijdshorizon van de Europese begroting terugbrengen van zeven naar pakweg vijf jaar, wat de normale politieke cyclus van de Europese Commissie en het Europees Parlement is. Bovendien leven we in een snel veranderende wereld. Hoe kunnen we vandaag beslissen wat over zeven jaar een politieke prioriteit moet zijn?

Ook de besluitvorming moet radicaal anders. Vandaag beslist Europa zo goed als altijd met unanimiteit, ook over de begroting. Elke lidstaat, hoe klein ook, heeft dus de facto een vetorecht. Dat leidt tot een bijna voortdurende blokkering in de Europese Raad. Europa moet voortaan haar beslissingen nemen met een gekwalificeerde meerderheid, zoals in elke normale democratie.

Tot slot: in de plaats van een systeem van nationale bijdragen op basis van de goodwill van de lidstaten moeten we de acties en het beleid van de EU financieren met eigen Europese middelen. Dat kan bijvoorbeeld een belasting zijn op de grote Amerikaanse en Aziatische internetplatforms, die vandaag onze gegevens gratis gebruiken en misbruiken, of een CO2-bijdrage van de grote vervuilers.

Het is de hoogste tijd om de manier waarop we onze EU financieren drastisch te wijzigen, want nu bewandelen we een doodlopend pad. Alleen als we van koers veranderen, kan de EU de belangen van haar burgers verdedigen. De tijd dringt, want de nieuwe generatie Europeanen groeit op in een wereld waarin niet langer Europa dominant is, maar supermachten zoals de VS, China en India dominant zijn.

Lees verder

Gesponsorde inhoud