opinie

De Europese Centrale Bank zal het klimaat niet redden

Aan het klimaatvriendelijk maken van onze economie hangt een stevig prijskaartje. Dat kan tot moeilijke politieke keuzes leiden. Volgens sommigen kan de Europese Centrale Bank oplossingen bieden. Helaas steunen deze voorstellen vaak op een verkeerd begrip van hoe monetair beleid werkt.

We weten dat maatregelen om de CO2-uitstoot te beperken investeringen en gedragsveranderingen zal vragen, die niet kosteloos zijn. In Duitsland bijvoorbeeld heeft de ‘Energiewende’ de energiefactuur voor de huishoudens een stuk duurder gemaakt, deels omdat men de concurrentiepositie van de industrie niet wou aantasten met hogere energiekosten.

©Emy Elleboog

Voor een overheid die heel wat andere kortetermijnzorgen heeft, gaande van wachtlijsten in de gehandicaptenzorg tot noodzakelijke herstellingen van onze infrastructuur, zijn klimaatinvesteringen een bijkomende uitgavenpost, waarvan het nut maar eerder op lange termijn duidelijk zal zijn. Dat maakt het politiek een moeilijke keuze: ofwel moeten de belastingen omhoog om de meerkosten te betalen ofwel worden we met een hogere schuld opgezadeld.

Maar er is volgens een aantal bewegingen, waaronder Pacte finance Climate, een andere oplossing: de monetaire politiek doeltreffender aanwenden. Het argument is dat de Europese Centrale Bank (ECB) nu gratis geld geeft aan de banken, die het vervolgens nauwelijks uitlenen. Het zou toch zoveel beter zijn om dit geld aan klimaatprojecten te besteden?

Profiteren

Een deel van de begrotingsruimte wordt nu al door de ECB verschaft, al wordt dat geld niet noodzakelijk aan klimaatdoeleinden besteed

Dat de banken profiteren van het geldbeleid van de ECB is een populaire kritiek, helaas meestal voortkomend uit het feit dat men niet begrijpt hoe monetaire politiek werkt. Banken hebben geen geld nodig van de ECB om leningen te verstrekken. Als een bank een krediet verstrekt, dan boekt ze tegelijkertijd een deposito aan de andere kant van de balans. Klaar. Er bestaat natuurlijk wel een rem op deze geldcreatie, doordat banken een voldoende grote kapitaalbuffer moeten aanhouden om kredietverliezen op te vangen. Maar de ECB komt in feite enkel tussenbeide om liquiditeitstekorten op te vangen.

Het probleem is dat sinds een aantal jaren de ‘kwantitieve versoepeling’ ervoor gezorgd heeft dat er bijna 2.000 miljard euro teveel aan liquiditeit in omloop is gebracht, dat de banken niet kwijt kunnen op de geldmarkten. De enige uitweg is het terugplaatsen op een deposito bij de ECB zelf, weliswaar aan een rente van -0,40%, waardoor de banken eigenlijk geld verliezen aan deze hele operatie.

Helikoptergeld

Het teveel aan liquiditeit en de negatieve depositorente zorgt er wel voor dat de kortetermijnrentevoeten op de financiële markten heel laag zijn, wat het voor gezinnen, bedrijven en de overheid goedkoper maakt om te lenen. De Belgische schatkist heeft daardoor, ondanks een veel hogere schuld, zelfs in absolute termen vandaag minder rentelasten dan voor de financiële crisis. Een deel van de begrotingsruimte wordt dus nu al door de ECB verschaft, al wordt dat geld niet noodzakelijk aan klimaatdoeleinden besteed.

Het monetiseren van de overheidsschuld heeft in het verleden vaak tot forse inflatie geleid, een reden waarom de statuten van de ECB de piste van het helikoptergeld in theorie verbieden

Maar de centrale bank zou natuurlijk nog verder kunnen gaan en de schulden die ze opkoopt van de overheden kwijtschelden. Dat wordt ook wel helikoptergeld genoemd. Het monetiseren van de overheidsschuld heeft in het verleden vaak tot forse inflatie geleid, een reden waarom de statuten van de ECB deze piste in theorie verbieden.

Drukkingsgroepen

Daarnaast kan je natuurlijk de vraag stellen of zelfs indien de ECB over de brug zou komen om zogezegd klimaatinitiatieven te financieren, er niet veel andere drukkingsgroepen zullen eisen om ook hun noden met vers gedrukt geld te lenigen. Om nog te zwijgen van de landen binnen de monetaire unie die voldoende begrotingsruimte hebben om hun klimaatinvesteringen zelf te financieren, denk aan Duitsland en Nederland. Gaan die zomaar akkoord gaan dat de ECB haar statuten overboord gooit en de geldpersen op volle toeren laat draaien?

Het geld zal waarschijnlijk niet uit de lucht komen vallen en de factuur voor de klimaatmaatregelen zal moeten betaald worden door keuzes te maken in de begroting

Het veranderende klimaat is een belangrijke uitdaging. Maar hoewel de ECB al een belangrijke steun biedt voor de overheidsfinanciën, lijkt de kans op nog meer radicale monetaire initiatieven, specifiek voor het klimaat, zo goed als onbestaande. Wat in feite het besluit oplevert dat het geld waarschijnlijk niet uit de lucht zal komen vallen en dat de factuur voor de klimaatmaatregelen zal moeten betaald worden door keuzes te maken in de begroting. Wat op zich ook een interessant debat zou moeten opleveren in de aanloop naar de verkiezingen.

Lees verder

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n