opinie

De factuur voor de toenemende laaggeletterdheid betalen wij allemaal

Net als Nederland heeft Vlaanderen een groot probleem van laaggeletterdheid, maar hier dreigt het veel meer te ontsporen. Het is hoog tijd dat we dit aanpakken en meer inzetten op taal­ontwikkeling in het onderwijs.

Door Wouter Duyck, professor cognitieve psychologie Universiteit Gent

Laaggeletterdheid kost in Nederland elk jaar 1,1 miljard euro, berekende het adviesbureau PwC op vraag van de Stichting Lezen & Schrijven. 2,5 miljoen laaggeletterden lopen zelf een dikke 500 miljoen euro inkomsten mis, en kosten de samenleving een vergelijkbaar bedrag aan uitkeringen en zorg.

Het is hoog tijd dat onderwijs opnieuw om leren draait.

Voor Vlaanderen bestaat een soortgelijke studie niet, maar er zijn voldoende cijfers om aan te nemen dat het probleem en de kosten van laaggeletterdheid hier minstens even groot zijn. Het PISA-onderzoek van de OESO vergelijkt onder meer taalvaardigheid in het secundair onderwijs tussen landen. Het toont dat in Nederland en Vlaanderen eenzelfde aandeel van de leerlingen (17%) onvoldoende geletterd is. In Vlaanderen gaat het om 1,1 miljoen mensen die niet over de nodige taalvaardigheid beschikken om in het dagelijks leven enigszins normaal en efficiënt te kunnen functioneren.

©doc

Dat is een probleem omdat het de kansen op werk drastisch vermindert. Het heeft ook een grote impact op het salaris voor wie wel nog aan een job geraakt. Extrapolatie van de Nederlandse berekening levert voor Vlaanderen 425 miljoen euro kosten op. Elk jaar, structurele kosten. Dat is dan nog een conservatieve schatting, want enkel directe effecten worden meegerekend. De gevolgen op consumptie worden bijvoorbeeld niet meegenomen. Enkel de lagere belastingopbrengsten, hogere uitkeringen, armoedebestrijding en zorgkosten worden meegeteld. Daarnaast creëert laaggeletterdheid ook nog eens immateriële kosten, zoals een lager vertrouwen in politiek en maatschappij, een gebrekkige sociale integratie en oververtegenwoordiging in criminaliteit. Een gebrekkige ontwikkeling van taalvaardigheid heeft dus een enorme maatschappelijke kostprijs.

Salaris

De plek waar dit probleem aangepakt moet worden is uiteraard het onderwijs. In het vakblad Psychological Science volgden de psychologen Ritchie en Bates 19.000 leerlingen gedurende 40 jaar. Ze stelden vast dat 7-jarigen die één leesniveau stijgen 40 jaar later een 6.400 euro hoger jaarsalaris krijgen, onafhankelijk van hun sociale afkomst. Dat gold voor de kinderen die aan de slechtst presterende 20 procent ontsnapten en zich bij de volgende 20 procent aansloten, maar evengoed voor degenen die bij de top 20 procent aansloten vanuit het niveau daar net onder. Taalontwikkeling heeft dus een enorme impact op economische ontwikkeling, voor alle leerlingen.

Terwijl de situatie in Vlaanderen bij (jong)volwassenen allicht nog vergelijkbaar is met Nederland, dreigt laaggeletterdheid vooral in Vlaanderen sterk toe te nemen. Dat blijkt uit een ander onderzoek, de Progress in International Reading Literacy Study (PIRLS). Dat bestudeert taalvaardigheid bij jongere kinderen, in het lager onderwijs. PIRLS toonde dat het in Vlaanderen, de sterkste daler, nu een half (leer)jaar langer duurt dan een decennium geleden vooraleer kinderen in het vierde leerjaar hetzelfde niveau halen.

20 procent van de Vlaamse leerlingen haalt een niveau dat enigszins beschermt tegen latere laaggeletterdheid niet

In Europa doen enkel Frankrijk, Georgië en Malta het nog slechter. 20 procent van de Vlaamse leerlingen haalt een niveau dat enigszins beschermt tegen latere laaggeletterdheid niet. Ter vergelijking: in Nederland is dat op die leeftijd maar 12 procent. Het risico op laaggeletterdheid van onze jongere leerlingen en de bijhorende kosten zijn hier dus bijna dubbel zo groot. Ook het aantal leerlingen dat topprestaties levert, bedraagt maar de helft van dat van Nederland en van het internationale gemiddelde.

Hoezo kenniseconomie? En het gaat uitgerekend om taalkennis, waarop Vlaanderen zo trots was toen het nog niet zo welvarend was.

Oorverdovend stil

Je zou denken dat dergelijke resultaten iets in beweging zetten en leiden tot crisisvergaderingen allerhande om het tij te keren. Moeten we niet opnieuw inzetten op leren en taal? Was het wel een goed idee om in dezelfde periode de instructietijd voor taal te reduceren van 15 naar 9 procent van de onderwijstijd?

Als zowel de taalkelder als het wiskundedak in brand staat, moet er geblust worden

Niets daarvan in het Vlaamse onderwijsland. Bijna een half jaar na dit alarmsignaal is het oorverdovend stil bij de onderwijskoepels die ons land rijk is. Geen enkele reactie. De vele pedagogische begeleidingsdiensten hebben dringender zaken te doen. Er werd druk gewerkt aan dialoogscholen en leerlijnen over burgerschap. Dat te veel van onze leerlingen ondertussen niet meer kunnen lezen, blijkt bijzaak. In plaats van leerlingen te leren lezen, zich informeren en nadenken, schrijft het onderwijs neer wat ze moeten denken.

Dat moet anders. Als zowel de taalkelder als het wiskundedak in brand staat, moet er geblust worden. Het is hoog tijd dat onderwijs opnieuw om leren draait. De factuur van deze nalatigheid is ondertussen voor u, de belastingbetaler.

Lees verder

Gesponsorde inhoud