opinie

De niet zo zachtaardige internationale handel

Etienne  De Callataÿ

‘Make trade, not war’ was enkele eeuwen voor de meer frivole versie van de hippies de aanbeveling van de Franse filosoof Montesquieu om oorlogszuchtige evoluties tegen te gaan. Vandaag is handel niet langer een tegengif voor internationale conflicten, maar eendimensie of zelfs een oorzaak ervan.

Wat we in de VS zien, zijn dat de eerste schermutselingen van een toekomstige handelsoorlog, met duidelijke schade voor de wereldeconomie en het beursklimaat? Of valt het al bij al nog mee? Zoals steeds is een genuanceerd antwoord aangewezen. Toch kunnen we niet ontkennen dat de balans naar de negatieve kant overhelt.

Een econoom geeft de voorkeur aan het becijferen van de gevolgen van de handelsspanningen in plaats van de uitkomst ervan te proberen voorspellen. ‘Trade War: the Clash of Economic Systems Threatening Global Prosperity’, een recent essay van VoxEU, schat dat als de spanningen escaleren de economie van de VS, Europa en China met zowat 2 procent kan krimpen. Het is een schatting op basis van een specifiek scenario, maar het geeft toch een grootteorde aan: het zal flink pijn doen, zonder catastrofaal te zijn. Men kan zelfs stellen dat het de weg van het minste kwaad is. Als we die moeten bewandelen om het gras onder de voeten van het populisme weg te maaien dan loont het misschien de moeite. Soms dient men in de politiek toegevingen te doen en niet op alle fronten tegelijk te willen vechten.

Soms moet men in de politiek toegevingen kunnen doen en niet op alle fronten tegelijk willen vechten.

Om het Amerikaanse discours over de Chinese bedreiging te vatten, moeten we de terugkeer van China op het wereldtoneel begrijpen. De wederopstanding van China in een door de VS gedomineerde wereld leidt tot spanningen. Een ervan is de angst voor het verlies van de westerse suprematie in gevoelige domeinen. De handelsspanningen zijn in belangrijke mate een afspiegeling van die transitie, waarbij we moeten beseffen dat ze volledig legitiem is en voordelen - en niet enkel voor de Chinezen - met zich meebrengt.

Een andere reden voor de commerciële spanningen is dat de opening van grenzen gepaard gaat met problemen. Ze ondergraaft de sociale en milieunormen waar die het hoogst zijn. En hoewel de globale taart groeit, zijn er mensen die slechter af zijn dan voorheen. Op zich is dat geen probleem als de winnaars de verliezers correct vergoeden. Van zo’n compensatie is echter niets te bespeuren. De econoom Dani Rodrik toonde al aan dat meer niet noodzakelijk beter is, omdat de globalisering deugden heeft maar ook excessen kent.

Maar protectionisme leidt eveneens tot verliezers. In een recente open brief aan de Amerikaanse overheid gaven Adidas, Nike en co. aan dat de Amerikaanse consument, en in het bijzonder de middenklasse, het directe slachtoffer is van de beslissing de invoerrechten te verhogen. En dat ze veel meer extra zal moeten betalen dan het geld dat de overheid uit de importheffingen puurt. Bovendien is het een illusie te denken dat de geviseerde productie snel naar de VS zal verhuizen.

Irrationaliteit

Net zoals er limieten zijn aan de rationaliteit zijn die er ook aan de irrationaliteit. We kunnen ons, in het bijzonder in een democratie, moeilijk een escalatie van de tarieven voorstellen. Er zijn te veel verliezers om het conflict te laten ontsporen. Tegelijk dienen we niet in te zetten op een terugkeer naar het startpunt. Zelfs als de Amerikaanse president Donald Trump op zijn stappen terugkeert, zal de onzekerheid over het handelsklimaat blijven wegen op de investeringen van de bedrijven.

Maar wat de zeloten onder de werkgevers nog niet begrepen hebben: de internationale handel moet worden aangepast. Nog voor Trump president werd, stevende de handel af op een vertraging. Dat heeft meerdere oorzaken. Eerst en vooral daalt het belang van de activiteiten die het meest verbonden zijn aan internationale handel. Daarnaast leiden technologische innovaties, zoals 3D-printing, tot een verhuizing van activiteiten naar de hogelonenlanden. Ten slotte spelen ook sociale en milieuoverwegingen. De consument staat meer stil bij de herkomst van het fruit dat hij eet. Het goederentransport zal zonder twijfel - en wegens het milieu moeten we daar blij om zijn - duurder worden.

Lees verder

Tijd Connect