opinie

De ongelijke strijd tegen ons emotioneel brein

Hoofdeconoom BNP Paribas Fortis

De wisselende emoties die de crash de voorbije weken teweegbracht, tonen weer eens aan dat we niet die rationele belegger zijn die we denken te zijn. Psychologische valkuilen liggen verspreid over de aandelencyclus. Nooit zijn ze duidelijker als tijdens een zware crash.

Zeker in woelig tijden delft ons reflectief C-brein het onderspit. Het emotionele X-brein neemt te vaak de overhand. Duizenden jaren van ontwikkeld overlevingsinstinct houd je moeilijk onder controle. Dat was van levensbelang toen we duizenden jaren op mammoets jaagden om te overleven. Bij de jacht op beurswinsten is het nefast.

We zijn erop getraind het onbekende te mijden. De amygdala, onze rookdetector, heeft een fijne neus voor gevaar. Negatief en ontsnappen domineert boven positief en benaderen. Dat maakt ons veel gevoeliger voor negatieve dan voor positieve zaken. Een kritische opmerking doet meer pijn dan vijf complimenten. Marktvertrouwen groeit als een boom, maar valt als een kokosnoot. Die extreme allergie voor negatieve zaken maakt dat de subjectieve pijn van een bepaald verlies 2,5 keer groter is dan het subjectieve plezier van een evenredig grote winst. Dat maakt verkopen met verlies zo ongelofelijk moeilijk.   

De aandelen die nog aan winst noteerden, vlogen als eerste de deur uit de voorbije dagen. Maar vaak hebben net die aandelen de beste vooruitzichten. Het is veel logischer de verliezers te verkopen. Onze extreme verliesaversie maakt dat zeer moeilijk.

Ons kuddegedrag maakt dat iedereen tegelijk de nooduitgang zoekt.

Daarbovenop laten we het verleden te veel meetellen in onze beslissingen. We doen aan mentale accounting: de historische betaalde prijs staat in ons geheugen gegrift en die rekening moet positief afgesloten worden. Het blijven in rekening nemen van die verzonken kosten leidt ertoe - ook in goede beurstijden -dat we onredelijk lang vasthouden aan niet-succesvolle beleggingen, zelfs al is het al lang duidelijk dat de koop een miskleun was.

De recente correctie is ongezien. Nog nooit zijn we zo snel in een berenmarkt beland. Ons kuddegedrag maakt dat iedereen tegelijk de nooduitgang zoekt. Neurologen stelden vast dat mensen gedoemd zijn zich te verenigen. De pijn van sociale uitstoting voelen we op exact dezelfde plaats in ons brein als fysieke pijn. Een tegendraadse strategie volgen is als op geregelde basis je arm laten breken. Kopen als anderen radeloos verkopen en verkopen als anderen hebzuchtig kopen, vergt ultieme vastberadenheid en levert de grootste vergoeding op', zegt Sir John Templeton, een van 's werelds beste aandelenkiezers ooit.

Niet consequent

We volgen onze voornemens ook niet consequent op. We beslissen een bepaalde actie te ondernemen als er bepaald nieuws is, maar als tijdreiziger schatten we onvoldoende de impact van onze toekomstige emoties in. Als de slechte tijdingen ons overspoelen, reageren we niet zoals gepland. Vorige week waren we vastberaden stil te zitten terwijl we geschoren werden. Begin deze week werden vele beleggers alsnog overmand door angst en gingen ze overstag.

De gevolgen van deze crash zullen lang nazinderen. Mensen neigen ernaar een veel grotere waarschijnlijkheid toe te dichten aan wat ze persoonlijk hebben beleefd. Hoe recenter de gebeurtenis en onaangenamer de ervaring, hoe prominenter de plaats van die herinnering in ons geheugen. Bankaandelen halen bij vele beleggers pijnlijke herinneringen naar boven van de vorige crisis, waardoor ze denken dat ze weer ten onder gaan. Financiële bedrijven werden massaal gedumpt, terwijl de sector veel sterker staat dan tijdens de eurocrisis.

Aan de sirenezang van stijgende koersen, als het virus is verslagen, kan de emotionele belegger moeilijk weerstaan.

De crash staat in onze prefrontale cortex gekerfd en zet sommige spaarders aan de beurzen definitief de rug toe te keren. Aan dat voornemen zullen ze een hele tijd vasthouden. Maar aan de sirenezang van stijgende koersen, als het virus is verslagen, kan de emotionele belegger moeilijk weerstaan. 'Er is niets zo storend voor iemands welzijn en beoordelingsvermogen dan een vriend zien rijk worden', zei Anna Schwartz, econome en specialiste van de Grote Depressie. Aarzelend zullen ook de meest gedegouteerde beleggers zich opnieuw in de beursarena wagen, om daarna weer in de bovenstaande of andere psychologische valkuilen te tuimelen.

Laten we tijdens de volgende beursrally met enkele eenvoudige handelsregels de strijd met ons X-systeem aangaan. Implementeer automatische verkoopregels voor het vastklikken van beurswinsten en vooral voor het beperken van verliezen. Besef dat beleggen sparen is voor de lange termijn. Tijden van paniek wisselen af met periodes van euforie. Wie gedisciplineerd investeert bij pieken en dalen is op de lange termijn altijd een winnaar.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud