opinie

De optie 'Ik ga naar de koning' heeft Vlaanderen niet

Politicoloog KU Leuven

Vlaams minister-president Jan Jambon kan niet naar de koning gaan om zijn ontslag aan te bieden en is dus veroordeeld om verder te doen. Dat maakt hem kwetsbaar voor beschadigingen door zijn eigen omgeving.

In oktober 2012 moest premier Elio Di Rupo (PS) zijn State of the Union uitstellen door onenigheid in de regering over de begroting. De N-VA schreeuwde toen moord en brand in de oppositie. Vlaams minister-president Kris Peeters (CD&V) had een paar weken eerder zijn Septemberverklaring wel netjes op tijd afgelegd. Opnieuw was het bewijs geleverd dat België niet werkt en Vlaanderen wel, volgens de N-VA.

Je kunt er donder op zeggen dat Sammy Mahdi dit profileringsmanoeuvre nooit had aangedurfd op het federale niveau.

Vandaag zijn de rollen omgekeerd. Het is nog even afwachten, maar de kans lijkt groot dat premier Alexander De Croo (Open VLD) zijn State of the Union wel op tijd zal houden in de Kamer, op 11 oktober. Betekent dat dat België wel werkt en Vlaanderen niet? Het septemberincident, waarbij minister-president Jan Jambon (N-VA) zijn beleidsverklaring niet kon houden door onenigheid in de regering over de kinderbijslag, doorkruist in elk geval op een gênante wijze het N-VA-narratief.

Ongetwijfeld kan de woordkunstenaar Bart De Wever zich er op de een of andere manier uit praten. Toch wordt dit de bananenschil die de N-VA tot 2024 voor de voeten gegooid zal worden. Als deze Vlaamse regering zo goed werkt, hoe komt het dan dat Jambon als eerste minister-president ooit zijn afspraak met het Vlaams Parlement heeft gemist?  

De essentie

  • De auteur
  • Bart Maddens is politicoloog aan de KU Leuven.
  • De kwestie
  • Minister-president Jan Jambon moet zijn Septemberverklaring uitstellen omdat in de Vlaamse regering geen akkoord is over de begroting. CD&V raakt het niet eens met Open VLD en N-VA over de kinderbijslag.
  • De conclusie
  • In feite had Jambon in het Vlaams Parlement moeten zeggen: 'Ik ga naar de Koning en ik bied het ontslag van mijn regering aan.' Maar dat gaat in Vlaanderen niet, waardoor een verrottingsstrategie dreigt.

CD&V-voorzitter Sammy Mahdi heeft met zijn onverzettelijkheid twee vliegen in een slag geslagen. Hij zet concurrent N-VA een lelijke pad in de korf en hij zet zich op de kaart als beginselvaste voorzitter die niet met zich laat sollen. Mahdi heeft zijn start gemist, hoorde je de jongste tijd zeggen. Ook hij slaagt er niet in om het verschil te maken, klonk het. Dat is nu rechtgezet, denkt Mahdi.

Hardball

Het keihard spelen op deze manier is relatief risicoloos in de Vlaamse regering door de institutionele setting. In feite had Jambon maandag in het Vlaams Parlement moeten zeggen: 'Ik ga naar de koning en ik bied het ontslag van mijn regering aan.' Dan waren we nu aan het speculeren over een vervroegde verkiezing voor het Vlaams Parlement in november. Maar de koning heeft natuurlijk niets te maken met de Vlaamse regering. Het Vlaams Parlement is een legislatuurparlement en de regering kan niet zomaar ten val komen.

Dat kan alleen via een constructieve motie van wantrouwen, gesteund door een absolute meerderheid van minstens 63 parlementsleden. Die moeten meteen ook een nieuwe regering in het zadel hijsen. Dat is een heel werk en is sinds de jaren negentig nog niet gebeurd.

Ook nu is de kans daarop klein. Een alternatieve coalitie van N-VA, Open VLD en Vooruit heeft maar een zetel op overschot. Als De Wever de aartsvijand Open VLD nooit heeft durven te dumpen uit de Vlaamse regering en te vervangen door Vooruit, waarom zou de partij dat nu wel doen met CD&V?

Dit wordt de bananenschil die de N-VA tot 2024 voor de voeten gegooid zal worden.

Je kunt er donder op zeggen dat Mahdi dit profileringsmanoeuvre nooit had aangedurfd op het federale niveau. Premier De Croo kan wel naar de koning gaan en zo'n federale regeringscrisis zou allicht wel leiden tot vervroegde verkiezingen. Maar alle regeringspartijen, ook de CD&V van Mahdi, zijn momenteel als de dood voor die potentiële catastrofe.

Het systeem van de constructieve motie van wantrouwen is bedacht in de jaren 70 van de vorige eeuw. Dat was de periode van het malgoverno, toen België van de ene regeringscrisis in de andere rolde. Men wou de deelstaatregeringen daarvoor behoeden en stabieler maken. Het Duitse systeem diende toen als lichtend voorbeeld.

Keerzijde

De keerzijde van stabiliteit is blokkering en besluiteloosheid. Allicht raakt de Vlaamse regering het de komende dagen nog eens over de hangende knelpunten. Toch zal het lef van Mahdi onvermijdelijk sporen nalaten. Het wordt zeker niet gemakkelijker om moeilijke knopen zoals de Ventilus-hoogspanningslijn of het stikstofdossier door te hakken. De Vlaamse regering dreigt zich nog anderhalf jaar lang voort te slepen van de ene ruzie naar de andere. Zonder te kunnen beslissen, maar ook zonder te kunnen vallen.

Zou het kunnen dat Sammy Mahdi een soort van verrottingsstrategie in gedachten heeft?

Minister-president Jambon heeft meer dan ooit lood in de schoenen. Zijn imago was al beschadigd, maar lijkt nu helemaal aan stukken geschoten, door friendly fire dan nog. Zou het kunnen dat Mahdi daarmee een soort van verrottingsstrategie in gedachten heeft? Als de Belgische Vivaldi-regering het niet kan, dan mag de Vlaamse regering het ook niet kunnen. AIs de federale regering een kibbelkabinet is, dan moet het ook maar zo zijn in Vlaanderen. Als de Belgische premier klungelt, dan ook de Vlaamse minister-president. Benieuwd of de kiezer die strategie zal waarderen.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud