opinie

De revival van ideologische verschillen

Politicoloog UGent

De verschillen tussen links en rechts nemen toe, maar in het linkse en rechtse ideologische compartiment zitten stilaan veel politieke partijen met een zeer gelijkaardige boodschap.

Afgelopen weekend zagen we in 'De zevende dag' Conner Rousseau (Vooruit) en Georges-Louis Bouchez (MR), toch twee partijvoorzitters uit dezelfde Vivaldi-regering, een heel uiteenlopende kijk geven op het begrotingsakkoord. Verderop in het programma kwam staatssecretaris Sammy Mahdi (CD&V) zijn boek voorstellen dat een inhoudelijke voorzet moet vormen voor het congres van zijn partij in december.

Uiteraard zijn er nog verschillen op te meten tussen de politieke partijen, maar daar is stilaan een ideologische microscoop voor nodig.

Ideologie lijkt weer centraal te staan in de politiek, temeer omdat verschillende partijen de komende maanden en jaren een inhoudelijk offensief plannen. Vooruit organiseert volgend weekend al The Big Shift om het profiel scherp te zetten. De N-VA wil in 2023 dan weer haar programma tegen het licht houden om in 2024 opnieuw als dé aanbodspartij naar de verkiezingen te trekken. En ook bij Open VLD  en Groen staan inhoudelijke congressen gepland. Wat is gaande? Ideologie was toch passé?

De essentie

  • De auteur
  • Nicolas Bouteca is politicoloog aan de Universiteit Gent.
  • De kwestie
  • De verschillen tussen de linkse en de rechtse politieke partijen in België worden groter.
  • De conclusie
  • De profileringsdrang van de partijen is vooral een poging om politiek te overleven.

Eerst en vooral, het is op zich een goede zaak dat partijen aandacht hebben voor hun inhoudelijk aanbod. Een beetje ideologische profilering is best gezond voor een politiek systeem. Meer zelfs, zonder verschil is er geen democratie. Als alle partijen hetzelfde zouden zeggen, ontneem je de burger de mogelijkheid de samenleving aan te sturen. Een stem bij de verkiezingen zou nutteloos zijn. Voor wie je ook kiest, je zou hetzelfde beleid krijgen. Het volk kan niet heersen als er geen verschil is. We zouden demos zijn zonder kratos.

Overleven

De ideologische herbronning die zich vooral bij de centrumpartijen lijkt af te tekenen, vertrekt niet zozeer vanuit een democratische bekommernis, maar uit een poging om politiek te overleven. Het is een klassieke reactie van centrumpartijen om bij de opkomst van nieuwe partijen, die vaak op de ideologische flanken opereren, plots scherpere voorstellen in het uitstalraam te leggen. Door zelf radicalere standpunten te verdedigen en thema’s te kopiëren van hun uitdagers op de flanken hopen ze hen de wind uit de zeilen te halen.

Het gevolg is dat de tegenstellingen tussen links en rechts toenemen, maar in de afzonderlijke kanten van het ideologische spectrum worden de verschillen tussen nieuwe en gevestigde partijen wel kleiner.

De Belgische politiek maakt zo’n evolutie door. De traditionele partijen aan beide kanten van de taalgrens zien hun voortbestaan bedreigd en trachten hun verblijf in de politiek te verlengen door de thema’s en inhoudelijke posities van de nieuwe partijen te imiteren. In de traditionele partijen lijkt stilaan de overtuiging te groeien dat 15 of 20 procent van de stemmen halen best wel een puik resultaat is. Dat maakt het makkelijker te grijpen naar de radicalere partijstandpunten. Nu ze de ambitie hebben opgegeven om de brede bevolkingslagen te overtuigen, kunnen ze een tikkeltje scherper uit de hoek komen.

Waarnemers zien grote gelijkenissen tussen wat Sammy Mahdi in zijn boek voorstelt en de Vlaams-nationalisten van Bart De Wever.

Als een neveneffect confronteert die oefening de centrumpartijen met de existentiële vraag naar hun voortbestaan. Want waarom is CD&V nog nodig als ze heel sterk op de N-VA gaat lijken? Nogal wat waarnemers zien bijvoorbeeld grote gelijkenissen tussen wat Mahdi in zijn boek 'Van hol naar vol' voorstelt en de Vlaams-nationalisten van Bart De Wever. En aan de linkerzijde rijst de vraag in welke mate het ecosocialisme van PS-voorzitter Paul Magnette nog verschilt van het ecologisme van de groene partijen.

Uiteraard zijn tussen al die partijen nog verschillen op te meten, maar de trek naar de flanken maakt dat dat stilaan moet gebeuren onder de ideologische microscoop. Tussen links en rechts nemen de verschillen ongetwijfeld toe, maar in het linkse en rechtse ideologische compartiment zitten veel partijen met een zeer gelijkaardige boodschap.

De vrees om inhoudelijk het onderspit te moeten delven tegen de uitdagers op de flanken verlamt ook het regeringswerk. Grote hervormingen bleven uit tijdens het begrotingswerk omdat linkse en rechtse partijen elkaar uit vrees voor hun concurrenten vastzetten. Het partijbelang lijkt voor te gaan op het algemeen belang. Daarom dromen sommigen van een herverkaveling van het meest versplinterde politieke landschap  van Europa.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud