opinie

De tactiek van Theo Francken is mislukt

Toen de beurzen vorige week plots rood kleurden, stonden de analisten klaar met allerlei verklaringen. De daling op de markten was helemaal logisch en voorspelbaar. Had dat gisteren gezegd, denk ik dan als belegger. Maar politicologen zijn in hetzelfde bedje ziek. Ook zij hebben altijd een logische achterafverklaring voor de verkiezingsuitslag.

Hoewel, dit keer klopt dat niet helemaal. Partijen winnen als de thema’s waarvan ze eigenaar zijn de campagne beheersen. Dat is een aloude politicologische wetmatigheid. En de kiezers hebben die dit keer gevolgd. Er is de jongste weken heel veel gedebatteerd over propere lucht en mobiliteit. Groen heeft er de vruchten van geplukt. Een tsunami is het niet geworden, zeker. Maar toch, als we kijken naar de provincieraadsverkiezingen, dan blijken de groenen een absolute recordscore van 13,1 procent te halen in Vlaanderen. Ter vergelijking: in het groene jubeljaar 1999 was dat maar 11 procent.

Een ander thema dat centraal stond, was asiel en migratie. Vooral de N-VA had daar zwaar op ingezet. De partij ging er als vanzelfsprekend van uit dat ze dit thema had veroverd op het Vlaams Belang. De enorme populariteit van Theo Francken leek daarvan het bewijs. Daarbij kwam dat de N-VA-top het Vlaams Belang na 2014 niet meer echt als een ernstige tegenstander zag. Uiterst rechts lag uitgeteld in de touwen en had met 5,8 procent maar ternauwernood de kiesdrempel gehaald. De nieuwe voorzitter Tom Van Grieken werd schamper weggezet als een kindsoldaat.

Het grote nieuws van gisteren is dat Vlaams Belang opnieuw een belangrijke politieke speler is. De sterke nadruk op migratie heeft zich vertaald in stevige winst voor uiterst rechts, de traditionele eigenaar van het thema. Die haalt 13 procent voor de provincieraadsverkiezingen, een winst van 7,2 procentpunten in vergelijking met 2014.

Wellicht is dat zelfs een onderschatting van de reële sterkte van de partij. Zoals ik hier eerder al schreef, wordt het provinciale resultaat besmet door de gemeenteraadsverkiezingen. Bij partijen die minder lokaal verankerd zijn, wordt het percentage naar beneden getrokken. Vlaams Belang stond wat dat betreft heel zwak. De partij had nog niet in de helft van de gemeenten lijsten, en die waren meestal onvolledig. Dat Vlaams Belang in die moeilijke omstandigheden nog 13 procent haalt, doet vermoeden dat de score in 2019 een stuk hoger kan zijn.

Migratie

Ook de N-VA scoort allicht lager dan haar normale niveau, als gevolg van het lokale karakter van deze verkiezingen. Toch blijft 24,9 procent voor de provincieraadsverkiezingen erg laag, bijna een vijfde minder dan in 2014. De partij kan zich optrekken aan het mooie resultaat in en rond Antwerpen. Er is de persoonlijke triomf van Bart De Wever. Maar in de meeste gemeenten waren er mincijfers.

Men kan moeilijk om de vaststelling heen dat de N-VA het thema van de migratie niet heeft kunnen kapen. De operatie-Francken lijkt mislukt. De sterke focus op migratie heeft het Vlaams Belang sterker gemaakt. Dat is knap vervelend voor de N-VA. Want deze campagne was een algemene repetitie voor 2019. Drie thema’s moesten daarbij centraal staan: welvaart, identiteit en veiligheid. Dat was al in september vorig jaar aangekondigd. Die thema’s waren ook de leidraad door deze lokale campagne, maar ze hebben niet gewerkt zoals de partijtop had gehoopt.

Dan is de grote vraag: wat nu? Zal de N-VA het roer vooralsnog omgooien? Zal de partij wat dimmen inzake migratie en asiel? Zal ze de schijnwerkers opnieuw uitsluitend richten op de economie, zoals in 2014? Ook al zal de economische conjunctuur wellicht niet toelaten hierover een euforisch verhaal te vertellen? Of zal de N-VA de migratiepedaal juist extra hard induwen, in de hoop het thema toch nog te heroveren op uiterst-rechts? Dat wordt de komende maanden een harde noot om te kraken voor de N-VA-strategen.

Dit is de eerste ontgoochelende verkiezingsuitslag voor de N-VA sinds 2003. De partij rolde tot nu toe van de ene electorale triomf in de andere. Een onwankelbaar vertrouwen in de partijtop was het resultaat daarvan. Maar nu lijkt een einde te komen aan de onoverwinnelijkheid van de partij. Zal de N-VA in deze iets moeilijkere omstandigheden als één front achter de partijtop blijven staan? Of zal ook deze politicologische wetmatigheid worden bevestigd: bij electorale tegenwind steken de interne tegenstellingen de kop op.

Lees verder

Tijd Connect