opinie

De vluchtelingencrisis is geen gewone crisis voor Europa

Docent Europese en vergelijkende politiek, KU Leuven

Europa is in de vluchtelingencrisis zo afwezig, ogenschijnlijk stil en tergend traag omdat het wél gewend is met interne breuklijnen om te gaan, maar níét met een vluchtelingencrisis.

Door Steven Van Hecke, docent Europese en vergelijkende politiek aan de KU Leuven.

De vluchtelingencrisis zit Europa niet lekker. De EU zit in de hoek waar de klappen vallen en tegelijk wordt van haar oplossingen verwacht. Dat alleen een gemeenschappelijke aanpak soelaas kan bieden, daar zijn de meeste waarnemers het over eens. Meer Europa dus, al is niet altijd duidelijk welk soort Europa dat precies moet zijn.

Een moeilijk maar geen onoverkomelijk probleem, want daar draait het in de politieke machtsstrijd binnen de EU nu eenmaal om, net zoals binnen de lidstaten. En daar zijn bovendien instellingen en besluitvormingsregels voor.

Prima. Maar vooraleer we zover zijn: waarom is Europa zo afwezig, ogenschijnlijk stil en tergend traag?

Alleen Merkel lijkt in een comfortabele positie te zitten, electoraal, politiek en economisch. Ze kan zich dus wat meer veroorloven, al spreekt in deze crisis wellicht ook haar hart en weegt de last van de geschiedenis.

Europa is gewend met interne breuklijnen om te gaan, maar niet met een vluchtelingencrisis. De EU is ontstaan op basis van een conflict tussen Frankrijk en Duitsland, nadien de motor van het Europese integratieproces. Er is ook de scheidingslijn tussen grote en kleine lidstaten, tussen het oude Europa (westen) en de nieuwe lidstaten (oosten), tussen netto-bijdragers en netto-ontvangers, en tussen het strikte calvinistische noorden en het veeleer pragmatische katholieke zuiden. Dat weten we sinds de eurocrisis.

Tusk

De vluchtelingencrisis creëert een atypische coalitie van Noordwest-Europese landen plus Italië en Griekenland versus Spanje, Portugal, Polen en een hele reeks Oost-Europese staten. Voor zo’n bont allegaartje bestaan geen vaste scenario’s. Brussel kan simpelweg niet terugvallen op precedenten, laat staan dat Frankrijk en Duitsland het op een akkoordje gooien en de rest wel zal volgen. Niet in deze crisis. Daarvoor zijn de coalities te vreemd, te divers en te weinig stabiel.

©rv

Neem Italië, dat met de operatie Mare Nostrum vorig jaar in zijn eentje de eer van Europa kon redden op de Middellandse Zee, terwijl Griekenland al ettelijke jaren en verschillende keren veroordeeld is voor de slechte opvang van vluchtelingen op zijn grondgebied.

Maar de lidstaten op één lijn krijgen, dat is toch de taak van Donald Tusk, de voorzitter van de Europese Raad, niet? Waarom horen en zien we hem niet? In Vlaanderen zijn we natuurlijk een beetje bijziend na vijf jaar Herman Van Rompuy. Het is niet omdat Tusks handel en wandel niet zo uitvoerig worden gecoverd in de media, dat hij achteroverleunend in een luie stoel zit op zijn Poolse buitenverblijf.

Tusk, op rondreis in Slovenië en Kroatië, kan alleen optreden als tussen de lidstaten een begin van consensus bestaat. Alle staatshoofden en regeringsleiders naar Brussel roepen en grote verklaringen afleggen maar niets beslissen, dat zou pas nefast zijn. Dat heeft hij van zijn voorganger geleerd. Zolang met name de lidstaten uit Centraal- en Oost-Europa niet bereid zijn wat meer solidariteit aan de dag te leggen, kan Tusk ‘voor de schermen’ niet veel forceren.

Hete adem

Zou bijvoorbeeld Theo Francken (N-VA) voor bindende asielquota pleiten als hij staatssecretaris was voor Asiel en Migratie in Letland?

Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker kan wél publiekelijk standpunten innemen die niet door iedereen gedragen worden en andere lidstaten de levieten lezen. En dat doet hij ook, net zoals bondskanselier Angela Merkel trouwens. Midden november staat al een speciale top op het programma, in de Maltese hoofdstad Valletta, samen met Afrikaanse politici. Alleen als de ministers van Binnenlandse Zaken door manifeste onenigheid op 14 september geen maatregelen nemen en de crisis op het terrein nog verscherpt, mogen we alsnog een extra Europese top verwachten.

De antwoorden moeten weliswaar Europees zijn, maar in de huidige politieke constellatie moeten de politici in de eerste plaats verantwoording afleggen tegenover hun nationaal parlement en de eigen media, niet tegenover het Europees Parlement. En elk van hen voelt de hete adem van eurosceptische en populistische partijen die de voorbije jaren in Europa de wind in de zeilen hebben gekregen.

Het leidt tot verkramping bij de regeringspartijen: weten wat gebeuren moet, maar tegelijk de electorale gevolgen ervan vrezen. Veel ideologie komt daar dan doorgaans niet aan te pas. Pragmatiek des te meer

Het leidt tot verkramping bij de regeringspartijen: weten wat gebeuren moet, maar tegelijk de electorale gevolgen ervan vrezen. Veel ideologie komt daar dan doorgaans niet aan te pas. Pragmatiek des te meer. Zou bijvoorbeeld Theo Francken (N-VA) voor bindende asielquota pleiten als hij staatssecretaris was voor Asiel en Migratie in Letland?

Alleen Merkel lijkt in een comfortabele positie te zitten, op electoraal, politiek en economisch vlak. Ze kan zich wat meer veroorloven, al spreekt in deze crisis wellicht ook haar hart en weegt de last van de Duitse geschiedenis. Ook in deze crisis kijkt iedereen toch weer naar gidsland Duitsland. Fatsoenlijk rechts maar ook links, dat enigszins ongemakkelijk zijn hoop vestigt op de vrouw die het in de eurocrisis zo heftig bestrijdt. De vluchtelingencrisis is geen gewone crisis voor Europa.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud