opinie

Digitalisering leidt tot natuurlijk monopolie

Hoogleraar economie UGent

Wat de digitalisering allemaal zal teweegbrengen, blijft onzeker. De enige zekerheid is dat op een natuurlijke wijze monopolies ontstaan die de ongelijkheid vergroten.

Tijdens de vakantie blijkt nog maar eens hoe handig apps als WhatsApp, Facebook, Instagram, Twitter, Google Maps, of Airbnb zijn. Dankzij die programma’s blijf je min of meer op de hoogte van wat er gebeurt bij je vrienden en familie en ook belangrijk nieuws ontsnapt niet aan je aandacht. Google Maps vertelt je wat de beste reisroute is op dat moment, via Airbnb boek je met een simpele klik op je smartphone een kamer voor de volgende avond en dezelfde telefoon verzorgt ook de soundtrack van je reis. Binnen een paar jaar kunnen we zelfs overal betalen door even met onze smartphone te wuiven.

Koen Schoors ©RV DOC

Dat kan alleen maar doordat zo’n toestel een hoogtechnologisch wonder is met meer rekenkracht, sensoren en inventiviteit dan een supercomputer van een paar decennia geleden. Ook de digitalisering van ongeveer alle gegevens die we ons kunnen voorstellen speelt een belangrijke rol. De combinatie van die twee evoluties met machine learning en artificiële intelligentie leidt tot steeds meer en sneller op elkaar volgende golven met nieuwe producten en diensten.

Staan we voor de doorbraak van een nieuwe technologische revolutie met de bijbehorende disruptie van de oude economie, productiviteitssprongen en economische voorspoed? Of is het allemaal een storm in een glas water die er vooral op gericht is ons langer naar het scherm te doen kijken met als enig objectief het verkopen van meer advertentietijd?

We weten het niet. Sommige economen en commentatoren vinden het bijkomende en met advertenties gelardeerde vermaak van de digitale revolutie maar een magere vooruitgang in vergelijking met echt revolutionaire doorbraken als de stoommachine, de elektriciteit, de verbrandingsmotor en drinkbaar leidingwater.

Maar anderen zeggen dat we de potentie van de digitale revolutie net onderschatten omdat nu steeds sneller nieuwe combinatiemogelijkheden ontstaan. Volgens hun visie is het een probleem dat we de nuttigheid van de mogelijke nieuwe combinaties niet snel genoeg kunnen uittesten en staan we aan de vooravond van een totaal nieuwe wereld.

Nog anderen beklemtonen de mogelijkheid om via nieuwe coöperatieve platformen tot nieuwe vormen van vrijwillige economische en maatschappelijke samenwerking te komen, waarbij ook basisconcepten zoals de onderneming, geld en politieke partijen de schop op kunnen.

Monopolisering van winst

Maar één ding weten we wel uit de oude economie. Informatie is door de digitalisering ‘niet-rivaal’ geworden. Met andere woorden: mijn gebruik van informatie vermindert niet de waarde van uw gebruik van informatie. Integendeel. Als u nuttige info gebruikt, genereert u zelf informatie die andere gebruikers van nut kan zijn. Op die manier weten technologische platformen met voldoende gebruikers waar de files zullen zijn en waarin u geïnteresseerd bent. Bovendien zijn de bijkomende kosten om extra informatie te delen met andere gebruikers verwaarloosbaar klein geworden.

Een van de weinige zekere lessen van de economie is dat in een dergelijke omgeving natuurlijke monopolies ontstaan, waarbij het grootste platform op den duur alle gebruikers en alle waarde naar zich toe trekt. Net daarom bezit Facebook ook Instagram, WhatsApp en Messenger en kan je er nu ook swipen zoals in Tinder. We krijgen door de digitale revolutie dus onvermijdelijk een monopolisering van de informatie, maar vooral ook van de winsten die door die informatie worden gegenereerd.

Avontuur

Dat kan wel eens een gigantisch probleem worden. Na de industrialisatie steeg de welvaart in brede lagen van de samenleving pas echt toen de baten van die industrialisering eerlijker werden verdeeld en de monopolies onder controle werden gebracht. De baten van de digitalisering zijn zo mogelijk nog sterker gemonopoliseerd dan die van de industrialisatie.

De digitale revolutie zal pas leiden tot een breed gedeelde economische groei, als de nieuwe mono polies onder controle worden gebracht.

Bijgevolg ziet een kleine groep mensen met controle over de nieuwe digitale reuzen haar welvaart spectaculair stijgen, ten koste van de meerderheid van de bevolking die haar aandeel in de welvaart net ziet afkalven. De digitale revolutie zal dus pas echt leiden tot een breed gedeelde toename van de economische groei als in de betrokken sectoren de monopolies onder controle worden gebracht en de baten opnieuw eerlijker worden verdeeld.

In tussentijd moeten we ons misschien afvragen of er ruimte voor avontuur overblijft als we van ochtendstond tot avondrood verblijven in de kleine digitale wolk die we om ons heen hebben gedrapeerd. Hoe komen we nog los van onszelf om ons in een nieuwe ervaring onder te dompelen als onze wolk ons met een eindeloze reeks berichtjes terugtrekt naar wie we al zijn? Offline wordt het nieuwe cool.

Koen Schoors is professor economie aan Ugent

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud