opinie

Duitse kiezer heeft moderniseringshonger

Docent Duitse geschiedenis aan KU Leuven/Campus Antwerpen en auteur van Scherprechters van de geest. Duits debat tot op het bot’

De Duitse groenen en liberalen zullen bepalen wie kanselier wordt, Olaf Scholz of Armin Laschet. Maar beiden moeten beseffen dat Duitsland aan modernisering toe is.

De Duitse jeugd wil verandering. Een meerderheid van de jongeren heeft gekozen voor Bündnis 90/Grüne (de Groenen) en voor de liberalen van de FDP. Beide zijn zogenaamde ‘conceptpartijen’. Ze staan voor respectievelijk meer klimaatbescherming en meer vrijheid, concepten die hoog op de agenda staan. De zogenaamde volkspartijen, de christendemocraten van CDU en CSU (samen de ‘Union’) en de sociaaldemocraten van de SPD, zijn de jongste jaren verschrompeld.

De CDU/CSU moet zich herpakken als ze de hervormingshonger van de kiezer wil stillen.

Olaf Scholz, de kandidaat-kanselier van de SPD, heeft verrassend genoeg zijn partij weer uit het diepe dal kunnen halen waarin ze zich het laatste half jaar bevond. Volgens de opiniepeilingen zat ze altijd rond 15 procent. Nu sleept ze 25,7 procent van de stemmen in de wacht (+ 5,2 procentpunten ten opzichte van de Bondsdagverkiezingen van 2017). Armin Laschet, de kandidaat-kanselier van de ‘Union’, heeft de neergang van CDU/CSU niet kunnen afremmen. Integendeel, hij is medeverantwoordelijk voor het catastrofale resultaat van 24,1 procent, een verlies van meer dan 8,9 procentpunten tegenover 2017.

De essentie

  • De auteur
  • Dirk Rochtus is docent Duitse geschiedenis aan KU Leuven/Campus Antwerpen en auteur van 'Scherprechters van de geest. Duits debat tot op het bot’ (Uitgeverij Ertsberg, 2021).
  • De kwestie
  • Een meerderheid van de Duitse jongeren heeft bij de verkiezingen gestemd op Bündnis 90/Grüne (de groenen) en de liberalen van de FDP.
  • De conclusie
  • Duitsland is aan een modernisering toe. Aan heikele thema's geen gebrek: sociale noden, klimaat, immigratie.

Deze verkiezingen bewijzen dat persoonlijkheden ertoe doen. Laschet heeft het verknald, onder andere omdat hij stond te lachen tijdens een toespraak van bondspresident Frank-Walter Steinmeier naar aanleiding van de watersnood in juli. Scholz daarentegen kwam ernstig en respectvol over. Zijn functie als federaal minister van Financiën in de regering van Angela Merkel (CDU) onderstreepte die ernst. Op campagne in Oost-Duitsland bijvoorbeeld kwam hij heel goed over bij de mensen omdat hij meer aandacht eiste voor de bekommernissen van de Oost-Duitsers. De SPD beleefde ook daar een renaissance in de opiniepeilingen.

Annalena Baerbock, de kandidaat-kanselier van de groenen, heeft de hoge verwachtingen niet kunnen waarmaken. Tegenover de 23 procent in de opiniepeilingen behaalt haar partij 14,8 procent. Dat is niettemin nog altijd haar beste resultaat ooit. Ook Christian Lindner, de voorzitter van de FDP, wist de kiezers te bekoren met zijn gehamer op het belang van vrijheid en grondrechten. In tijden waarin de coronamaatregelen wegen op de bevolking raakte hij daar een gevoelige snaar mee.

Radicalen

De radicalen van links en rechts, respectievelijk Die Linke en Alternative für Deutschland (AfD), tellen niet meer mee. Die Linke raakt net niet boven de kiesdrempel van 5 procent (een verlies van 4,3 procentpunten), maar komt wel in de Bondsdag omdat ze meer dan drie rechtstreeks gekozen volksvertegenwoordigers heeft. AfD zakt van 12,6 naar 10,3 procent, maar blijft sterk in de Oost-Duitse deelstaten. Daar heeft ze Die Linke als protestpartij afgelost. Met AfD regeren wil niemand. Ook ‘de anderen’, het bonte geheel van partijen die niet boven de kiesdrempel raken, klimmen samengeteld van 5,2 naar 8,7 procent. Ook dat is een teken aan de wand.

Modernisering, vrijheid, redding van het klimaat. Dat is wat de Duitse kiezers allemaal willen. Sommige dingen lijken in tegenspraak met elkaar. Hoe het klimaat redden zonder de industrie in gevaar te brengen, zonder nog meer verbodsbepalingen, iets wat de groenen als ‘Verbotspartei’ vaak verweten wordt? Net dat is de grote uitdaging.

Groenen en liberalen gelden als kingmakers, in het Duits Kanzlermacher. Zij zullen bepalen wie kanselier wordt, Scholz of Laschet. Daarvoor moeten ze eerst met elkaar onderhandelen om de plooien glad te strijken. Zodra dat gebeurd is, kunnen ze Scholz en Laschet hun wensen voorleggen.

Uithangbord

Wordt het een centrumlinkse coalitie met SPD, groenen en liberalen (geel), een zogenaamde ‘Ampel’ (verkeerslicht) van rood-geel-groen? Of een centrumrechtse van christendemocraten (zwart), liberalen en groenen? Een centrumlinkse coalitie schrikt de liberalen af. De SPD wil meer overheidsuitgaven en hogere belastingen, de groenen willen een lossere omgang met de Schuldenbremse (de rem op het maken van schulden).

Groenen en liberalen gelden als kingmakers, in het Duits Kanzlermacher. Zij zullen bepalen wie kanselier wordt, Scholz of Laschet.

Christian Lindner (FDP) heeft onlangs zijn voorkeur laten blijken voor een Jamaica-coalitie (zwart-geel-groen). Zijn partij voelt zich beter in het gezelschap van de CDU/CSU dan van de SPD, en de groenen zijn in zo'n coalitie als junior partner ingesnoerd.

Dat lijkt misschien niet zo aanlokkelijk voor de groenen, en toch... Ze willen het uithangbord van links Duitsland worden. Als junior partner van de SPD zouden ze op dat vlak de tweede viool spelen. Om mee te willen doen met een Jamaica-coalitie zullen ze bovendien een hoge prijs kunnen vragen aan de zwaar toegetakelde ‘Union’.

De modernisering van Duitsland is nodig. Er zijn genoeg heikele thema’s, zoals sociale noden, klimaat, immigratie. De CDU/CSU moet zich herpakken als ze de hervormingshonger van de kiezer wil stillen.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud