opinie

Economische problemen bedreigen Poetins regime het meest

Docent Russische Politiek KU Leuven

Niet het lot van Aleksej Navalny, maar economische kopzorgen beroeren de Russische bevolking het meest. Daar heeft president Poetin geen pasklare antwoorden op.

Woensdagavond kwamen in Moskou en verschillende andere Russische steden mensen op straat, maar de grootschalige protesten met een half miljoen betogers waarop de aanhangers van de opgesloten Russische dissident Aleksej Navalny hadden gehoopt bleven uit.

©rv

Dat Russen aarzelen om massaal de straat op te trekken is niet verwonderlijk in het repressieve klimaat dat het Poetinregime de afgelopen jaren heeft gecreëerd. Maar dat betekent niet dat er geen ongenoegen leeft onder de Russen. Dat toenemende ongenoegen heeft niet zozeer te maken met de zaak-Navalny, maar veel eerder met economische kopzorgen.

De Russen maken zich zorgen over de scherp gestegen prijzen voor basisvoedingsmiddelen, en over hun tanende welvaart tout court. Terwijl zij die voelen afnemen, beseffen ze steeds meer dat de Russische elite zich verrijkt via wijdvertakte corruptiepraktijken.

Terwijl de Russen hun welvaart voelen afnemen, beseffen ze steeds meer dat de Russische elite zich verrijkt via wijdvertakte corruptiepraktijken.

Navalny’s beweging heeft een belangrijke rol gespeeld bij het aanwakkeren van dat besef door vanaf het begin systematisch de problematiek van de corruptie aan te kaarten. Veel Russen liggen niet echt wakker van Navalny’s persoonlijke lot, maar hij heeft wel behoorlijk mensen wakkergeschud.  

Bij de grote protesten die dit jaar al plaatsvonden, vielen naast het hardhandige optreden van de massaal aanwezige ordetroepen nog twee zaken op: dat de protesten zich over verschillende regio’s van de Russische Federatie hadden verspreid tot in de Verre oostelijke regio’s toe, en dat de meest gehoorde slogan ‘Poetin is een dief’ was. Dat Navalny’s beweging regionale afdelingen heeft opgericht en zo de traditionele politieke apathie in de regio’s buiten Moskou en Sint-Petersburg heeft kunnen doorbreken, is een belangrijke verandering. Dat Navalny de omschrijving van Poetin als een dief ingang heeft laten vinden bij een breed publiek is een grote doorn in het oog van de Russische president.

Poetins Paleis

Poetin heeft lang gepoogd de indruk te wekken dat hijzelf boven de corruptie stond. De film ‘Poetins Paleis’ is echter de meeste Russen niet ontgaan. Hoe graag Poetin Navalny ook afdoet als onbetekenend, toch is het duidelijk dat de Russische autoriteiten er alles aan doen om de verdere werking van Navalny’s organisatie te bemoeilijken. Men wil voorkomen dat meer onthullingen over corruptiepraktijken in de hoogste regionen van de macht aan het licht worden gebracht en dat nog meer Russische burgers hun politieke apathie laten varen.

Dat Navalny de omschrijving van Poetin als een dief ingang heeft laten vinden bij een breed publiek, is een grote doorn in het oog van de Russische president.

Het regime, dat tot elke prijs wil overeind blijven, zal daarom wellicht opteren voor nog meer repressie tegen elke vorm van oppositie en nog meer dreigende taal aan het adres van het Westen. Het is niet uitgesloten dat dat niet tot spierballengerol beperkt blijft. De economische problemen zijn de echte voedingsbodem voor het ongenoegen bij de bevolking en zullen niet verdwijnen. Bij gebrek aan afdoende antwoorden op dat vlak zou Poetin zich in buitenlandse avonturen kunnen storten die dan moeten fungeren als bliksemafleiders. Dat zou grote gevolgen kunnen hebben, ook voor de Europese veiligheid. Daarom moeten we de ontwikkelingen in Moskou op de voet blijven volgen en het in Europa het zeker niet alleen overlaten aan de Biden-administratie om het complexe diplomatieke spel met Moskou te spelen.

Carte blanche

Tijdens zijn eerste twee ambtstermijnen als president (2000-2008) had Poetin op economisch vlak de wind in de zeilen en kon hij vooral dankzij de hoge inkomsten uit olie-en gasexport de welvaart spectaculair laten toenemen. Het verschil met de jaren 90 onder president Boris Jeltsin, toen gepensioneerden soms maandenlang hun karig pensioentje niet kregen uitbetaald, en werkende Russen vaak twee of meer jobs met elkaar moesten combineren om de eindjes aan elkaar te kunnen knopen was gigantisch. In ruil voor meer welvaart gaven de Russen president Poetin op politiek vlak carte blanche zolang hij orde, stabiliteit en welvaart garandeerde.

Tijdens zijn eerste twee ambtstermijnen als president (2000-2008) had Poetin op economisch vlak de wind in de zeilen. Nu liggen de kaarten anders. De armoedecijfers zijn vooral bij de oudere bevolking, waar hij de meeste aanhang heeft, hoog.

Nu liggen de kaarten anders. De armoedecijfers, vooral bij de oudere bevolking (waar de aanhang van Poetin het grootst is), zijn hoog. De impact van de sinds 2014 aanhoudende sancties en het importembargo laat zich voelen in de portemonnee van de Russen. Het is ondertussen ook duidelijk dat de petrostaat die Rusland in grote mate is, het land economisch kwetsbaar maakt. Bovendien blijft de demografische crisis aanslepen zonder beterschap in zicht.

Poetin heeft geen pasklare antwoorden voor die sociaal-economische uitdagingen. Hij wil zich in de aanloop naar de in september geplande parlementaire verkiezingen - die hij vooral ziet als een barometer voor zijn eigen populariteit - zeker niet vastpinnen op economische beloftes. Dus valt hij terug op een beproefd recept van hemzelf en zijn Sovjetvoorgangers: de aandacht van interne problemen afleiden door de focus te verschuiven naar een discours over bedreiging uit het Westen. De dreigende taal die Poetin sprak in zijn State of the Nation-speech is onderdeel van een poging om een 'rally-around-the-leader'-effect te bereiken. Maar de vraag is of dat ondertussen geen te doorzichtige truc is geworden voor de Russen.

Ria Laenen

Docent Russische Politiek KU Leuven

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud