opinie

Een nieuwe centrumpartij is politieke dagdromerij

Politicoloog UGent

Auteur Dyab Abou Jahjah en kerkjurist Rik Torfs dromen van een nieuwe centrumpartij. Politiek dagdromen is niet verboden, maar de slaagkansen van herverkaveling in het centrum zijn beperkt.

Peilingen zijn het fastfood van de politieke verslaggeving. In tegenstelling tot de wat moeilijkere technische debatten over fuel extension en de pensioenbonus hebben ze weinig meerwaarde voor het bestuur van ons land, maar iedereen lust ze. Peilingen draaien niet om subtiele toetsjes van eikenhout of minerale aroma’s. Nee, peilingen zijn rechttoe rechtaan: het gaat om cijfers die op en neer gaan, over winnaars en verliezers.

Als het partijsysteem verzadigd is, heeft het geen zin daaraan nog een nieuwe partij toe te voegen. In het verleden dachten Spirit en SLP ook dat ze de kip met de gouden eieren hadden gevonden.

Niet moeilijk dus, en daarom zijn ze voor kranten ook economisch interessant. Iedereen leest en begrijpt ze. Dat is ook het geval in de Wetstraat. Daar weet iedereen dat de uitslag van peilingen met een korrel zout genomen moet worden, maar tegelijk baseren partijen er hun gedrag op. Sommigen dromen op basis van peilingen zelfs van een nieuwe centrumpartij in Vlaanderen.

Een centrumpartij die de vier seizoenen (liberalisme, conservatisme, socialisme en ecologisme) moet afdekken, klinkt velen als muziek in de oren. Veel Vlamingen twijfelen bij verkiezingen tussen het brede palet aan partijen, omdat voor elk van hen wel iets te zeggen valt. U herkent het wellicht: ‘De groenen hebben gelijk, maar ze mogen niet overdrijven. De liberalen willen terecht minder belastingen, maar ik ben blij dat de socialisten voldoende geld willen uittrekken voor de pensioenen. Een beetje woke mag, maar vroeger was het toch ook niet slecht.’

De essentie

  • De auteur
  • Nicolas Bouteca is politicoloog aan UGent.
  • De kwestie
  • Auteur Dyab Abou Jahjah, kerkjurist Rik Torfs en voormalig Unizo-baas Karel Van Eetvelt dromen van een nieuwe centrumpartij.
  • De conclusie
  • Die oefening komt neer op politieke dagdromerij. De slaagkansen van een herverkaveling in het centrum zijn beperkt.

Dat vat zowat de gemiddelde mening van de Vlaming samen. Onderzoek wijst ook uit dat de Vlaming zich inhoudelijk in het centrum bevindt. Daar ligt vruchtbare grond om een nieuwe partij te laten groeien, zou je denken. Dat is echter niet het geval, want hoewel de meeste mensen ideologisch in het centrum zitten, stemmen ze niet voor centrumpartijen.

Lege handen

Politicologen verklaren dat weleens aan de hand van de directional theory of issue voting. Kiezers hebben de neiging te stemmen voor partijen die op het thema dat ze belangrijk vinden een steviger positie innemen dan de positie die ze zelf verdedigen. Op die manier wordt hun bezorgdheid over dat thema zeker gehoord, maar blijven centrumpartijen met lege handen achter.

Het is twijfelachtig of met een centrumprogramma veel kiezers verleid kunnen worden. In wat zou de partij die auteur Dyab Abou Jahjah, kerkjurist Rik Torfs en voormalig Unizo-baas Karel Van Eetvelt boven de doopvont willen houden, verschillen van wat we al hebben? Als het partijsysteem verzadigd is, heeft het geen zin daaraan nog een nieuwe partij toe te voegen. In het verleden dachten Spirit en SLP ook dat ze de kip met de gouden eieren hadden gevonden, toen ze met een mix van socialisme en liberalisme naar de kiezer trokken. Een links-liberale partij vatte volgens Bert Anciaux en Geert Lambert perfect samen waar de Vlaming voor stond. Maar de kiezer lustte het van geen kanten.

Er is naast de inhoud nog een tweede manier om de kiezer te verleiden: een populair kopstuk. Personen worden electoraal almaar belangrijker. Onze Vlaamse partijpolitiek draait rond een paar partijvoorzitters en ministers. Denk maar aan Vooruit en Open VLD, die hun eieren in het mandje van één charismatisch kopstuk leggen.

Herverkaveling valt zeker toe te juichen, maar om succesvol te zijn zal ze moeten komen van de bestaande partijen of de huidige politieke kopstukken.

Die strategie kan zeker werken, maar de initiatiefnemers van de nieuwe centrumpartij lijken vooral politieke avonturiers van het verleden. Een nieuwe Emmanuel Macron zit er niet tussen. En bovendien kan je in ons proportioneel kiessysteem de politiek niet in één verkiezing naar je hand zetten, zoals in Frankrijk of de Verenigde Staten mogelijk is. Onze verkiezingsregels zijn ontworpen voor geleidelijke evoluties van het partijlandschap, niet voor een revolutionaire ommekeer.

Herverkaveling heeft een meerwaarde voor onze politiek. Minder partijen erodeert tot op zekere hoogte de representativiteit van ons politieke systeem, omdat niet elke groep in de samenleving nog haar gading zal vinden in een nichepartij, maar het verhoogt wel de bestuurbaarheid van het politieke systeem.

Herverkaveling valt daarom toe te juichen, maar om succesvol te zijn zal ze moeten komen van de bestaande partijen of de huidige politieke kopstukken. Maar die blijven voorlopig vasthouden aan hun grote gelijk en voeren liever een laatste kunstje op door hun partij tegen beter weten in palliatief te begeleiden.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud