opinie

Een prijsplafond voor energie? Dring vooral de vraag terug

Professor en directeur Energy Centre Vlerick Business School.

De elektriciteits- en de gasprijs plafonneren of ontkoppelen verhoogt het risico dat we moeten rantsoeneren. Als we onze vraag terugdringen, dalen de prijzen. Daarom is een debat nodig over essentiële en niet-essentiële energieconsumptie.

De aardgasprijzen zijn uitzonderlijk hoog omdat we niet meer kunnen rekenen op leveringen uit Rusland, en dat tekort kunnen we maar gedeeltelijk opvangen met alternatieve gasleveranciers. De elektriciteitsprijzen zijn even hoog omdat we aardgas gebruiken om stroom te produceren en omdat er problemen zijn met de kerncentrales in Frankrijk. De kans dat we de komende winter(s) energie moeten rantsoeneren, neemt toe.

Het is belangrijk de beperkte budgetten zo goed mogelijk te benutten en maatregelen te nemen die de energievraag kunnen verminderen.

De al geplande investeringen om ons energiesysteem te verduurzamen moeten worden versneld. Overheden kunnen een belangrijke rol spelen in de vergunningsprocedures. Intussen moeten we crisismaatregelen nemen.

Het is ontoelaatbaar dat gezinnen in armoede terechtkomen omdat ze hun energierekening niet meer kunnen betalen. Ik vrees dat we ook bedrijven zullen moeten redden als we energie-intensieve industrieën in Europa operationeel willen houden. Dat gaat allemaal veel geld kosten, terwijl we nog bekomen van de coronacrisis.

De essentie

  • De auteur: Leonardo Meeus is professor energiemarkten aan Vlerick Business School.
  • De kwestie: De elektriciteits- en de gasprijs plafonneren of ontkoppelen verhoogt het risico dat we moeten rantsoeneren. De prijzen zijn zo hoog omdat er tekorten zijn.
  • Het voorstel: Als we onze vraag kunnen terugdringen, zullen de prijzen dalen. Daarom is een debat nodig over wat essentiële en niet-essentiële energieconsumptie is.

Het is daarom belangrijk de beperkte budgetten zo goed mogelijk te benutten en maatregelen te nemen die de energievraag kunnen verminderen. We moeten de thermostaat lager zetten dan gewoonlijk tijdens de winter en niet-essentieel energieverbruik verbieden. Als we erin slagen onze energievraag te beperken, zullen de prijzen dalen en hebben we minder overheidsgeld nodig om gezinnen en bedrijven te redden.

Contraproductief

Veel politici willen prijsbeperkingen invoeren. Als we de prijzen kunstmatig verlagen zonder iets aan de vraag te doen, creëren we tekorten. Overheden zullen dan sowieso moeten ingrijpen of de noodplannen moeten activeren.

De recente ervaring in Texas toont hoe chaotisch georganiseerde black-outs kunnen zijn. De noodplannen voor aardgas geven doorgaans een hogere prioriteit aan de levering voor huishoudens dan aan de levering voor de industrie. In Duitsland betoogde de industrie dat gezinnen geen jobs meer zullen hebben als ze niet bereid zijn hun energievraag te beperken.

Ook de optie om de prijs van elektriciteit los te koppelen van de gasprijs ligt op tafel. Spanje en Portugal hebben dat gedaan door de productie van elektriciteit met aardgas te subsidiëren. Dat resulteert in een kunstmatige verlaging van de stroomprijs. Een neveneffect is dat meer gas wordt gebruikt voor elektriciteitsproductie in een tijd van tekorten.

Als we iets aan de overwinsten willen doen om alles betaalbaar te houden, kunnen we beter werken met een extra belasting op de bedrijfswinsten.

Waarom doen ze dat dan? Als we gascentrales nodig hebben om aan de elektriciteitsvraag te voldoen, wordt de marktprijs voor stroom bepaald door die gascentrales. De marktprijs voor elektriciteit is nu zo hoog dat goedkopere vormen van elektriciteitsproductie meer winst maken dan normaal. Net als in andere markten fungeert dit mechanisme dan als een stimulans om te investeren in die goedkopere vormen van elektriciteitsproductie tot de markt weer normaliseert. Spanje en Portugal wilden niet wachten op die normalisatie en hebben een truc bedacht om de elektriciteitsprijs kunstmatig te verlagen om die winsten te drukken.

Als we iets aan die winsten willen doen om alles betaalbaar te houden, kunnen we beter werken met een extra belasting op de bedrijfswinsten. Op deze manier laten we het prijsmechanisme onaangeroerd, vermijden we de neveneffecten en nemen we geen geld weg van bedrijven die geen overwinst boeken. Sommige energieproducenten profiteren niet van de extreme prijzen omdat ze langlopende contracten hebben met consumenten tegen prijzen die voor de crisis zijn vastgelegd. Andere nutsbedrijven zijn (gedeeltelijk) genationaliseerd om een faillissement te voorkomen. De olie- en gasproducenten in het Verenigd Koninkrijk maken bijvoorbeeld uitzonderlijke winsten en er is besloten om ze te belasten.

Europese Raad

Een prijsplafond voor de invoer van Russisch gas werd ook besproken tijdens de bijeenkomst van de Europese Raad afgelopen vrijdag. Zo'n prijsplafond zou een politieke beslissing zijn die gerechtvaardigd kan worden door de Russische invasie in Oekraïne. Het alternatief zou zijn om de gasimport uit Rusland te stoppen, wat sowieso kan gebeuren als reactie op zo'n plafond.

Deze crisis is ook een opportuniteit. Het is nog nooit zo interessant geweest om te investeren in de energietransitie.

Als de Europese lidstaten met een dergelijk plafond instemmen, is de vraag hoe dat het beste kan worden toegepast. Het kan alleen van toepassing zijn op Russische invoer of op alle invoer. Het risico van een prijsplafond is dat de aanvoer afneemt, en dat de vraag weer toeneemt, waardoor een rantsoenering nog waarschijnlijker wordt. Het is daarom begrijpelijk dat er voor- en tegenstanders zijn.

Deze crisis is ook een opportuniteit. Het is nog nooit zo interessant geweest om te investeren in de energietransitie. We kunnen hier sterker uitkomen, maar een aantal gezinnen en bedrijven moet financieel gered worden. De energiemarkten moeten worden aangevuld met een vermindering van de vraag tijdens de crisisperiode. Een andere les uit de crisis is dat we betere mechanismen nodig hebben die investeringen versnellen en consumenten beschermen tegen extreme energieprijzen. Tegelijk mag de bescherming van kwetsbare en energiearme consumenten hun prikkel om energie te besparen niet wegnemen, want dat is ieders verantwoordelijkheid.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud