opinie

Een viroloog beslist anders dan een gezondheidseconoom

Emeritus professor management Vlerick Business School

Dat een kustburgemeester als Jean-Marie De Decker en een gezondheidseconoom als Lieven Annemans op intellectuele ramkoers met ‘de virologen’ liggen, is bijna onvermijdelijk. Dat leert ons de besliskunde.

Het maatschappelijk debat over de aanpak van coronabeheersing woedt in alle hevigheid en heeft een merkwaardig hoogtepunt gekend: bijna alle leden van het expertenorgaan Celeval werden vervangen door andere deskundigen.

Marc Buelens

Na deelname aan zowat 70 vergaderingen in het ‘oude’ Celeval heb ik een en ander geleerd. Mijn expertise is de besliskunde. Bitter weinig mensen worden daarin opgeleid. Medische statistiek is nog geen besliskunde. Zelfs chirurgen zijn te zwak geschoold in het besluitvormingsproces. Er is één grote uitzondering. Piloten. Een chirurg begraaft zijn slachtoffers, een piloot wordt samen met hen begraven.

De besliskunde kent drie grote beslissingsstrategieën: minimax, verwachte waarde en maximax. Zonder een fundamentele kennis van die basiskeuzes film je met een onvaste camera, je verandert die keer op keer van schouder.

Minimax

Minimax: kijk naar het ergste wat je redelijkerwijs kan overkomen en vermijd dat. Als ik een brandverzekering neem, kunnen me twee erge zaken overkomen. Ik betaal tientallen jaren een premie, ben op het op het einde van de rit vele duizenden euro kwijt en mijn huis brandt nooit af. Erg lijkt dat niet, want iedereen zegt: wees vooral blij. Het tweede is: ik bespaar enkele duizenden euro en mijn huis brandt af. Conclusie: elke rationele beslisser handelt minimax en neemt een brandverzekering.

Verwachte waarde

Wanneer is minimax dwaas? Als je je het grootste verlies vlot kan veroorloven. Als ik een computer koop, neem ik nooit een verzekering tegen verlies en diefstal. Ik kan me het verlies wel permitteren en betaal daarom geen dure premie. Als je 300 gebouwen in portefeuille hebt, is de kans groot dat je meer betaalt aan premies dan aan de heropbouw van één gebouw.

Dan volg je beter een strategie van verwachte waarde. Die kijkt naar het gemiddelde op de lange termijn. Als je kan kiezen uit vier wegen naar je werk, dan neem je de beste verwachte waarde: de weg die je gemiddeld het snelste op je werk brengt. Die ene keer dat je bijzonder lang in de file staat, neem je erbij.

Maximax

Ben je een beroepsoptimist, een gokker, dan kijk je naar wat je redelijkerwijs aan positiefs kan overkomen. Avonturiers zijn maximaxers. Wie op de lotto speelt, sommige cynici zeggen zelfs wie huwt, is een maximaxer. Je boekt niet het hotel uit die betrouwbare gids dat gemiddeld zeer goed is, nee, je neemt risico’s en je… valt met je achterwerk in de boter. Dat je af en toe ook eens pech hebt, vervalt in het niets bij ‘wie niet waagt, niet wint’.

Virologen

Virologen weten dat redelijkerwijs de rampspoed haast oneindig kan zijn.

Virologen zijn uitgesproken minimaxers. Zij beschouwen het als hun morele plicht de bevolking te beschermen tegen het ergste dat ons redelijkerwijs kan overkomen: de situatie in Noord-Italië en New York. Door hun basisopleiding hebben ze kennisgemaakt met de mogelijk destructieve kracht van een pandemie. Ze weten dat ‘redelijkerwijs’ de rampspoed haast oneindig kan zijn. Wat je ook doet, het virus is nooit echt weg. En als je niets doet, of je bent een tijdje te laat, is het virus je ineens tien stappen voor.

Virologen zijn artsen. Ze moeten hun patiënten beschermen. Een patiënt verliezen die je had kunnen redden is een persoonlijk, moreel en menselijk drama. De eed van Hippocrates is een minimaxeed.

Gezondheidseconomen

Een gezondheidseconoom pleit vanuit de verwachte waarde. Corona is a repeated game: we moeten ermee leren samen te leven.

Een gezondheidseconoom zoals Lieven Annemans hoor je pleiten vanuit het model dat de economen zo genegen is: verwachte waarde. Weeg de factoren, heb ook aandacht voor de keerzijde van de medaille, focus niet blind op wat je kan verliezen, maar ook op mogelijke winsten of verborgen verliezen. Besef dat je bij een korte intense crisis misschien wel gedwongen wordt minimax te reageren, maar corona is a repeated game: we moeten ermee leren samen te leven. Laten we van bij het begin dan maar incalculeren dat er nog wat meer is dan superdefensief optreden.

Je moet al een kustburgemeester zijn om voor corona maximax te bepleiten. Alle sluizen los! Maar zelfs Jean-Marie De Decker lijkt me eerder iemand van de verwachtewaardebenadering, want die staat de facto wel het dichtst bij het door hem zo geprezen ‘gezond verstand’.

Waar vind je dan wel maximaxers? Bij de Amerikaanse president Donald Trump en zijn volgelingen, vooral als ze gedronken hebben of verblind zijn door het eigen grote gelijk. Als kruisvaarders.

Marc Buelens

Emeritus professor of management Vlerick Business School

Lees verder

Gesponsorde inhoud